همکارى‌هاى چند بعدى میان ترکیه و روسیه

اخیراً وزراى امور خارجه و انرژى ترکیه به طور جداگانه و بنا به دعوت همتایان خود عازم مسکو شدند مذاکراتى را بر پایه آن چه وزارت امور خارجه ترکیه «مشارکت چند بعدى در همکارى ها» مى خواند با مقامات روسیه ترتیب دهند. به گزارش ایرنا؛ «تانر یلدز»، وزیر انرژى ترکیه محور مذاکرات خود با همتاى خود را توسعه همکارى ها در زمینه انرژى و احداث خط لوله دوم از زیر دریاى سیاه با هدف انتقال گاز روسیه از طریق ترکیه به اسرائیل و موضوع مذاکرات احمد داود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه با همتاى روسى خود را تحولات قفقاز و دریاى سیاه تشکیل خواهد داد. مناسبات ترکیه با روسیه بر اساس رفع اختلافها و نادیده گرفتن موارد اختلاف براى تعمیق مناسبات تجارى، اقتصادى و سیاسى به آغاز تشکیل دولت ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه باز مى گردد. سفرهاى عبدالله گل، رئیس جمهورى و رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه به روسیه در یک سال گذشته و مذاکرات آنان با مقامهاى عالیرتبه روسیه، حول این محور بود که نقاط مورد اختلاف دو کشور به نقاط همکارى دوجانبه تبدیل شود. ترکیه و روسیه طى سالهاى اخیر با درک متقابل حساسیت هاى طرفین تلاش کرده اند که از ایجاد چالش براى یکدیگر پرهیز و موانع بر سر راه توسعه تجارت را رفع کنند. بعد اقتصادى در روابط دو کشور چنان چشمگیر است که مسکو به اولین شریک تجارى آنکارا تبدیل شده و روسیه بزرگترین صادر کننده گاز به ترکیه است.
در سال ۲۰۰۱ میلادى حجم تجارت میان دو کشور چهار میلیارد دلار بود که این رقم در سال ۲۰۰۸ به چهل میلیارد دلار رسید و اکنون دو کشور تلاش مى کنند حجم مبادلات تجارى را به ۵۰ میلیارد دلار برسانند. بر اساس برخى آمارهاى غیر رسمى حجم سرمایه گذارى ترکیه در روسیه حدود ۳۰ میلیارد دلار است که معادل یک چهارم حجم سرمایه گذاریهاى ترکیه در جهان است. هم اکنون حدود ۵۰ هزار کارگر ترک در عملیات ساختمان سازى در روسیه مشغول فعالیت هستند و همه ساله حدود سه میلیون گردشگر روس از ترکیه دیدار مى کنند. ترکیه و روسیه در مسائل سیاسى نیز طى سالهاى اخیر تلاش کردند که اختلافهاى بین خود را به حداقل کاهش دهند و از هرگونه تحرکى در سیاست خارجى که موجب رنجش یکدیگر مى شود خوددارى کنند. دو کشور در خصوص قضیه چچن و حزب کارگران کرد ترکیه (پ.ک.ک) دیدگاههاى نزدیک دارند به نحوى که هیچ یک از دو کشور حساسیت دیگرى را در خصوص دو قضیه یاد شده تحریک نمى کنند، این درحالیست که در دهه ۱۹۹۰ میلادى آنکارا و مسکو مرتب همدیگر را به حمایت از مخالفان خود متهم مى کردند. از سوى دیگر مسکو مخالف پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا نیست و در سایه تلاشهاى ترکیه، روسیه اکنون عضو ناظر در سازمان کنفرانس اسلامى شده است.
ترکیه و روسیه درمورد مسائل منطقه اى نیز از منافع یکدیگر حمایت مى کنند، ترکیه به رغم این که عضو ناتو است از موضع روسیه مبنى بر مخالفت با تبدیل شدن دریاى سیاه به دریاچه ناتو حمایت مى کند و چندین بار به پیشنهادهاى آمریکا و ناتو در مورد حضور نیروهاى ناتو در دریاى سیاه به صراحت پاسخ منفى داده است. روسیه نیز در راستاى حمایت از مواضع ترکیه، مخالف تلاشهاى آمریکا براى تغییر دادن معاهده - مونترو- است که مربوط به عبور کشتیهاى تجارى از تنگه هاى ترکیه مى شود. از جمله اختلافهاى بین دو کشور که هنوز حل و فصل نشده است، همکارى نظامى روسیه با ارمنستان است که موجب ناخشنودى ترکیه است و برخى موضعگیریهاى روسیه در قبال قبرس نیز براى ترکیه ناخوشایند است. وزارت امور خارجه ترکیه پیش از این در اطلاعیه اى، مشارکت چند بعدى در همکاریها، کمک به استحکام و تقویت مناسبات و بررسى اهم تحولات منطقه اى و جهانى را سر فصلهاى مذاکرات سه روزه « داود اوغلو» با همتاى روسى خود و ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه ارزیابى کرد. تانر یلدیز، وزیر انرژى ترکیه نیز پیش از حرکت به مسکو گفت: به عنوان رئیس طرف ترک کمیسیون مشترک همکاریهاى اقتصادى و تجارى ترکیه و روسیه به مسکو مى رود. وى افزود: در این سفر علاوه بر همکاریهاى انرژى بین دوکشور، در خصوص توسعه همکاریهاى اقتصادى و تجارى و خدمات پیمانکارى و همکاریهاى صنعتى با مخاطبین روسى گفت و گوهایى خواهد داشت.
روسیه پیشتر گذشته اعلام کرده بود: مذاکرات سه جانبه بین ترکیه، روسیه و رژیم صهیونیستى در خصوص احداث «خط لوله جریان آبى ۲» از زیر دریاى سیاه شروع شده است. خط لوله جریان آبى یک که از زیر دریاى سیاه بین روسیه و ترکیه احداث شده، گاز روسیه را به طور مستقیم به ترکیه منتقل مى کند. خط لوله دوم از زیر دریاى سیاه با هدف انتقال گاز روسیه از طریق ترکیه به سرزمینهاى اشغالى مطرح شده است. دیمیترى پسکو، سخنگوى ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه نیز در اوایل ماه ژوئن جارى اعلام کرده بود: ترکیه و روسیه براى احداث خط لوله دیگرى از زیر دریاى سیاه به توافق رسیده اند. پسکو گفته بود: با احداث این خط لوله، گاز روسیه از طریق ترکیه به اسراییل و دیگر کشورهاى خاورمیانه منتقل خواهد شد. روسیه بزرگترین تامین کننده گاز ترکیه است، گاز روسیه از طریق دو خط لوله، یکى از زیر دریاى سیاه موسوم به جریان آبى و دومى از طریق خاک اوکراین و بلغارستان به ترکیه مى رسد.