اسلام میانه یا آمریکایی؟

م موسوی
اسلام آمریکائی یا به قول خود آمریکائی ها "اسلام میانه رو"‌ (Moderate Islam) در مقابل اسلام رادیکال یا اسلام اصولگرایانه یا سیاسی، واژه انتخابی مؤسسات مطالعاتی استراتژیک آمریکا پس از 11 سپتامبر است. اسلامی سازشکار با سیاست ها و خط مشی ها و منافع آمریکا و غرب در جهان اسلام و کشورهای اسلامی.
با تبلور مفهوم و هویت اسلام میانه، سیاست‌های اجرائی آمریکا در منطقه با تلاشی پیوسته در صدد بر آمده است که با هدف گیری افراد ومراکز مؤثر در جوامع اسلامی گزینش کنند که داعیه و پیرو این اسلام پذیرفته شده آمریکائی‌ها باشد. هدف این گزینش – ضمن استفاده از تمامی وسائل قدرت که آمریکائیان در اختیار دارند – شامل نخبگان سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، حکومتی و مذهبی هستند که در بخشی از کشورهای اسلامی این طرح آمریکائی می توان افرادی را در رده های مختلف این کشورها شاهزادگان، کاندیداهای ریاست های حکومتی، نویسندگان،‌ اصحاب رسانه، فعالان سیاسی-مذهبی آسیب دیده و حتی در برخی از عنوان‌های روحانی هم شاهد بود.
مؤسسه رند (RAND) یکی از بزرگترین مؤسسات مطالعاتی-تحقیقاتی استراتژیک پنتاگون و دولت آمریکا در زمینه اسلام میانه تحقیقات بسیاری داشته است که به هدف تسخیر مسلمانان و جهان اسلام در راستای سیاست‌های جهانی آمریکا تدوین شده است. این کتاب‌ها تا کنون شامل 159 کتاب تحقیقاتی مختلف در زمینه‌های تروریسم - (34 کتاب)، اسلام رادیکال - (28 کتاب)، دموکراسی مدنی اسلامی - (12 کتاب)، ایران -8 ( کتاب )، افغانستان، 8 ( کتاب) و دیگر موضوعات متعلق به جهان اسلام بوده است.
برخی از این کتاب‌ها را در عنوان‌های ذیل می‌توان یافت :‌
- Moderate & Radical Islam
اسلام میانه و اسلام رادیکال
- Islam & The West
- اسلام و غرب
- The rise of political Islam in Turkey
طلوع اسلام سیاسی در ترکیه
- Civil democratic Islam partners resources and strategies
استراتژی ها و منابع حامیان اسلام مدنی دموکراتیک
کتاب‌های ذیل هم برخی از کتاب‌های مطالعاتی این مؤسسه درباره ایران هستند.
- Understanding Iran
ادراک ایران
- Iran & Gulf security
ایران و امنیت خلیج
- The rise of Pasdaran
طلوع پاسداران
مهم‌ترین کتاب مرجع اسلام آمریکائی این مؤسسه کتاب (Building Moderate Muslim Networks) ساخت شبکه‌های مسلمانان میانه رو است، که رسا ترین کتاب تشریحی این دیدگاه آمریکائی درباره اسلام و مسلمانان است.
نویسندگان در این کتاب بر آن هستند که مرز میان اسلام میانه رو مقبول آمریکا را باآنچه انرا اسلام رادیکال مینامند تشریح دهند .
در این کتاب سه گروه اصلی جوامع اسلامی هم پیمانان احتمالی سیاست‌های آمریکا در تسخیر مسلمانان معرفی گشته‌اند که لیبرال‌ها و سکولارها و صوفی‌گران می باشند.
مطالعات رند در برخورد با جهان اسلام دعوت به استفاده از روش‌های جنگ سرد با بلوک شوروی سابق را توصیه می‌نماید و درخواست تشکیل شبکه‌های داخلی در جهان اسلام را می‌نماید که با هویتی کمرنگ از اسلام مسئولیت ستیز با جریان اصول‌گرائی اسلامی بعهده گیرند .
استفاده از امکانات وسیع رسانه‌ای همچون رادیو آزادی، در کنار تشکیل بخشی خاص در اداره اطلاعات آمریکا که مسئولیت تغییر فکری مواضع و نظرات دانشجویان،‌تحصیلکردگان، فرهیختگان و نخبگان جامعه را همانند تجربه جنگ سرد با شوروی سابق توصیه می‌کند.
نویسندگان در خلاصه کتاب مشروح خود به پاره ای از فرمول‌های تشخیصی و شناختی که اسلام میانه را از اسلام اصول‌گرا در شبکه‌های مورد تعامل آمریکا قابل تفکیک می‌سازد توضیح می‌دهند که در ذیل به آنها اشاره می گردد :‌
- باید دموکراسی را آن هم به تعریف غربی آن پذیرا بوده و خط مشی خود قرار دهند .
- از خشونت ( مفهوم جهاد و مقاومت )‌ بپرهیزند.
- از اهداف و مقوله تحقق نظام سیاسی اسلامی به دور باشند.
- جریان‌های لیبرال و سکولار را حمایت کنند.
کتاب تاسیس شبکه‌های اسلامی میانه در واقع تشریح مقوله سنتی غرب در جهان اسلام طی قرن گذشته در تحمیل سکولاریسم بر مسلمانان است که به دلیل شرایط نهضت اسلامی نوین که پس از انقلاب اسلامی مطرح گشت آمده است که بر عناوین برخورد با انگیزه‌های جهادی و تحریک بخش زن جامعه در راستای فرهنگ غربی، تاکید بیشتری شده است.