مسجد؛ گره‌گشایی از کار خلق گره‌های قدرت جذب

مجید زندی
مسجد در کشور ما با گستره عظیم توزیعی و مقبولیت عمومی و اعتقادی حقیقتا یکی از سازمانهای بزرگ فرهنگ سازی به شمار می رود که می تواند بازوی توانمندی برای حل بسیاری از مشکلات اجتماعی و ایجاد تحول فکری فرهنگی در جامعه محسوب می‌شود.
نمونه ای از این جایگاه رفیع مسجد در کشور ما علاوه بر حضور گسترده مردم در نمازهای یومیه، به برپایی آئین های عزاداری ایام محرم و صفر خصوصا تاسوعا عاشورا است که مردم عاشقانه و از سر اخلاص در مساجد، حسینیه‌ها، تکایا، زینبیه‌ها، فاطمیه ها و حتی اماکن زیارتی و قبور امام زاده ها و به موازات آن در دسته های خودجوش عزاداری شرکت می کنند که اگر این قدرت عظیم مسجد برای تاثیرگذاری در هر زمینه سیاسی، اقتصادی و حتی علمی و هنری به کار گرفته شود بعنوان کارآمدترین ابزار برای ارتقا فکری جامعه در خواهد آمد.
اگرچه مساجد نه یکبار برای ایجاد انقلاب اسلامی بلکه در صحنه های مختلف ازجمله دفاع مقدس و سایر حرکت های فکری جایگاه رفیع خود را نزد ملت ایران آشکار ساخته‌اند، اما یقین بدانیم هنوز مشکلات فراوانی در کشور وجود دارد که مساجد می توانند به بهترین شکل آن را حل کنند و از پیش پای مردم و مسئولان بردارند.
بارها اعلام شده که در کشور ما مشکل فقط مشکلات مالی و امکانات نیست حداقل درباره مساجد می توان گفت که این مکان مقدس می تواند محلی برای حل بسیاری از مشکلات و موضوعات روز جامعه باشد که در قالب ایجاد کمیته های مختلف علمی، فرهنگی، آموزشی، قضایی و... هیچ لحظه ای نباید خالی از حضور جمعیت و فارغ از کار و فعالیت باشد در حالیکه باید اذعان کرد بجز معدودی از مساجد که به همت ائمه جماعت پرتلاش انواع و اقسام برنامه های جنبی برای ساکنان اطراف مسجد فراهم می کنند سایر مساجد با همه امکانات موجود بجز در دو موعد نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا به روی مردم بسته است.
در چنین شرایطی هفته رسیدگی به امور مساجد فرصت مغتنمی است تا تک تک آحاد مردم خصوصا مسئولان و برنامه ریزان و ائمه محترم جمعه و جماعات از خود بپرسند که تا چه حد مسجد در جامعه ما محور فعالیت های مذهبی، سیاسی، علمی، فرهنگی و اجتماعی ورزشی و هنری و... است؟
خانواده ها تا چه حد نیازهای فکری خود را از مسجد دریافت می کنند، پدران و مادران فرزندان خود را چگونه با مسجد آشنا می سازند و در جهت مقابل نمایندگان و مسئولان مملکتی چرا تنها هنگام انتخابات و اخذ رای به مسجد می روند و برای حضور دائمی در مساجد برنامه خاصی ندارند؟
سئوال دیگری هم هست که بدانیم اگر یک خانواده 5 نفره بخواهد برنامه های خود را با محوریت مسجد تنظیم کند آیا می تواند نیازهای فکری خود، خصوصا مربوط به جوانان و نوجوانان و خانمها را از محیط مسجد یا مراکز موجود در صحن مسجد کسب کنند؟
مساله حساس تر اینکه چرا اکنون بسیاری از جوانان و نوجوانان بیشتر از مسجد، وقت خود را با ماهواره، کامپیوتر، سینما و تلویزیون و بدتر از همه خیابانگردی و دوستان ناباب می گذراند آیا گناه از مسئولان و متولیان مسجد و دستگاههای تبلیغی و ارشادی است یا خانواده ها و خود افرادی که به مسجد نمی‌آیند، مقصرند؟
درحالیکه اغلب قریب به اتفاق مردم می دانند جوانان و نوجوانانی که با مسجد مانوس هستند و در محیط مسجد رشد و نمو یافته اند جزو سالم ترین افراد جامعه محسوب می شوند که کمترین تعداد بزه و انحرافات اخلاقی و اجتماعی در میان آنها پیدا می شود. همچنانکه که اشاره شد واقعا مشخص نیست گره کار از چیست و مقصر کیست ولی آنچه که مشخص است، مشکل از مسجد نیست چرا که مسجد بعنوان خانه خدا، آرام کننده دلها و پرورش دهنده جسم ها و روح هاست ولی باید اقرار کرد که برخی از مشکلات هم از عملکرد اشتباه و یا حداقل نداشتن فنون جذب افراد در میان ائمه جماعت و خادمان و فعالان صحن مسجد است که باعث شده مسجد حداقل از جوانان و نوجوانان انباشته نباشد.
در این راه ضروری است یکبار دیگر برنامه های جنبی مسجد به مقتضای نیازهای جامعه بازنگری شود و ائمه جماعات شیفته کار به خدمت گرفته شوند تا تمامی برنامه های مساجد بیشتر از هر مکان دیگری برای مردم جذاب و دلپسندتر باشد.
در این میان البته کم نیستند مساجد و ائمه جماعات موفقی که مردم را از اقصی نقاط به منطقه دیگر شهر به دنبال اخلاق پسندیده و رفتارهای مسئولانه خود در برابر خدا و خلق خدا، به مسجد جذب می کنند و چه زیباست صحنه های نمازجماعت و ویژه برنامه های مذهبی این مساجد که جایی برای نشستن حضار هم وجود ندارد.
حجت الاسلام علی محمدی نجفی امام جماعت مسجد یاسین که مدت 28 سال امام جماعت این مسجد را به عهده دارد و اکنون یکی از مساجد موفق شرق تهران هم محسوب می شود درباره جایگاه مسجد در جامعه به گزارشگر ما گفت: مسجد انسان ساز است واقعا مسجد را می توان دانشگاه تربیت اسلامی نام نهاد اگر امامان جماعت اهل فکر و تحقیق و تجربه و صبر و وقت گذاری برای این کارها باشند.
وی افزود: امام جماعت هر مسجد باید بداند با جوانها چگونه و با افراد میانسال و خانمها چگونه سخن بگوید و بعد به تدریج جوانی که با آرامش به مسجد آمد، آرامش حقیقی را هم می یابد و به آن وفادار می‌ماند.
وی افزود : گفت و گوی در مسجد با گفت و گوی در خیابان و سایر اماکن خیلی فرق می کند زیرا فردی که به مسجد می آید آماده پذیرش سخن حق است ولی در خیابان ممکن است حالت تدافعی داشته باشد و بحث و جدل پیش آید.
وی با اشاره به مفهوم « مسجد سنگر است » ادامه داد : مسجد سنگر تقواست و همه آنهایی که به سنگر مسجد وارد می شوند در پناه خدا قرار می گیرند و از شیاطین در امان می مانند زیرا مسجد خانه خداست و خودش مردم را در آن از هر شر پناه می دهد به همین دلیل است که نماز خواندن هم در مسجد از هر جای دیگری افضل‌تر است.
حجت الاسلام محمدی نجفی ادامه داد: طبق حدیث، مومن در مسجد همانند ماهی در آب است که حیاتش به آن وابسته است اما منافق در مسجد همانند کبوتر در قفس است و عذاب می کشد به همین دلیل است که حضور در مسجد برای مومنین محل خودسازی است.
وی درباره ویژگی های ائمه جماعت برای جذب مردم به مسجد گفت: یکی از آفات امروز برخی از ائمه جماعت این است که دو شغله هستند و امام خمینی (ره ) که بنده بیش از سه سال افتخار شاگردی ایشان در نجف را داشتم ـ می فرمودند اینگونه نباشد که امام جماعت پس از هر نماز به منزل برود و به تعبیر ایشان چرت بزند تا وقت نماز بعدی برسد.
وی گفت : در حالیکه اگر کسی بخواهد واقعا مسجد را اداره کند باید بسیاری از خواسته های شخصی بگذرد و اگر امام جماعت مقید به حضور دائمی در برنامه های مسجد نباشد مردم متفرق می شوند در حالیکه حمل به خود ستایی نشود می توانم به یقین بگویم که در 28 سال گذشته حتی دو روز هم مسجد را رها نکرده‌ام.
وی گفت : امام جماعت از صبح تا غروب و بلکه 24 ساعته باید آماده پاسخگویی به سوالات و شبهات مردم باشد و برنامه های جنبی مسجد بجز نماز و برنامه های مذهبی را زیر نظر داشته باشد و کنترل کند.
آقای نجفی ادامه داد : وقتی که امام جماعت در مسجد حاضر نشود و هر سال به عمره و تمتع و انواع و اقسام سفرهای زیارتی و تفریحی برود شیرازه برنامه های مسجد از هم می پاشد و آنجا دیگر مسجد به مفهوم واقعی نیست بلکه پاتوق آن امام جماعت است!
وی افزود : اگر هم قرار است تقسیم کار باشد باید معلوم شود که ظهرها چه کسی و مغرب و عشا امام دیگری در مسجد حاضر می شود و این را به مردم بگویند.
حجت الاسلام نجفی ادامه داد: آفت دیگر این است که امام جماعتی این کار را محل درآمد خود بداند که بسیار خطرناک است در حالیکه امام جماعت باید به خود یقین کند که روزی اش را خداوند تضمین کرده و اگر او مطمئن نباشد و امامت را شغل و کار فرض کند وضعیت نابسامان می‌شود.
امام جماعت مسجد یاسین که مسئولیت امامت جماعت طی 63 سال تاسیس در اختیار ایشان و جد بزرگوارش بوده در ادامه برپایی کلاس های تقویتی و برگزاری اردوها را یکی از راههای جذب جوانان ارزیابی کرد و افزود : جوانی که علوم و معلومات جدید را در کنار مسجد فرار می گیرد آن علوم را با اعتقاد مذهبی هماهنگ می بیند و نگاه اعتقادی به علوم جدید خواهد داشت.
وی در خاتمه افزود: مسئولیت امام جماعت تکلیف شرعی است و اگر کسی واقعا نمی تواند با مردم قول لین داشته باشد و با جوان ها کار کند و هر مساله دیگری که دچار آن هست باید این کار سنگین را رها کند و امامی مسجد را به فرد دیگری که می تواند از عهده آن برآید بسپارد.
حجت الاسلام علی اکبر آشتیانی امام جماعت مسجد الجواد(ع ) در محدوده میدان هفتم تیر به عنوان یکی از مساجد فعال در مرکز شهر تهران هم درباره جایگاه مسجد و نحوه جذب افراد خصوصا جوانان به گزارشگر ما گفت: امروزه مساجد یکی از مصادیق بارز فرهنگ و هنر هستند که در ایجاد آگاهی دینی، اجتماعی و سیاسی جامعه نقش بسیار اساسی دارند زیرا به عنوان مهمترین پایگاه دین و معنویت و اخلاق، تضمین کننده حاکمیت اسلام هم محسوب می‌شوند.
وی ادامه داد: در این جهت پس از خانواده مساجد می تواند بهترین بستر را برای تربیت نسل جوان فراهم آورند خصوصا اینکه فعالیت های معنوی در قالب فرهنگی و هنری استعدادهای پر شور و خلاق جوانان را با معرفت دینی شکوفا سازد.
امام جماعت و مسئول مجمع فرهنگی الجواد(ع ) ادامه داد : در این دوران جوانان و نوجوانان اوقات فراغت فراوان دارند که اشاعه فرهنگ اهل بیت و نشان دادن هنر آن بزرگواران در رسیدن به خدا با بازوی توانمند روحانیون معظم بسیار موثر است زیرا هدف انبیا الهی هم احیای فطرت انسانی با فراهم نمودن زمینه های رشد و به کمال رسانیدن فضایل اخلاقی بوده است.
حجت الاسلام آشتیانی ادامه داد: با توجه به اینکه آموزش معارف با لحن جوان، هیات جوان، تفهیم و تفاهم سریعتر اتفاق می افتد تغذیه مداوم در این زمینه و معارف قرآنی از برنامه های اولیه مسجد الجواد برای جوانان است و به همین دلیل در طول سال کلاس های آموزش قرآن، حفظ و تفسیر قرآن دایر است.
وی گفت: در همین راستا مسجد الجواد مجمع فرهنگی ویژه ای را برای جذب جوانان و نوجوانان ایجاد کرده که در آن خصوصا ایام تابستان انواع و اقسام کلاسهای قرآن، زبان انگلیسی، آموزش کامپیوتر، خط، نقاشی، طراحی، آشپزی و گلدوزی و... دایر می‌شود.
وی درباره نحوه جذب مردم به نماز جماعت هم گفت: به نظرم امام باید منتظر مردم بماند نه اینکه مردم مدت ها معطل رسیدن امام جماعت شوند و امام جماعت هم فقط نباید مسجد را محل اقامه نماز بداند بلکه مسجد اگر به مکانی تبدیل شد که مشکلات مردم را چه از لحاظ مالی و چه از لحاظ شرعی و اخلاقی حل کرد مردم جذب می شوند و اقدامات ائمه جماعات مسجد خود بهترین تبلیغ برای هر مسجدی است.
وی گفت: اگر امام جماعتی برای جوانی شغل ایجاد کرد یا او رابه وزارتخانه یا اداره و شرکتی معرفی کرد او هیچگاه این محبت مسجد را فراموش نمی‌کند.
حجت الاسلام علی رضازاده خویی مسئول حوزه 7 مرکز رسیدگی به امور مساجد تهران و امام جماعت مساجد جزایری بازار و امام حسن مجتبی (ع ) منطقه 14 هم در گفت گو : با گزارشگر ما ضمن تبریک ایام بعثت رسول مکرم اسلام (ص ) و گرامیداشت هفته مساجد درباره موانع جذب مردم به مساجد گفت: موانعی که امروزه از آن به عنوان موانع جذب نام برده می شود به مساجد برنمی گردد عواملی است در اجتماع که به انواع و اقسام توسط دشمنان دین و اسلام ودوستان ناباب القا می شود که در جدایی افراد خصوصا جوانان از مسجد موثر است.
وی ادامه داد : عوامل جذب هم فقط مربوط به جوانان نیست حتی جذب میان سال ها هم نیازمند برنامه ریزی است اگر چه برای جوانان حساسیت ها بیشتر است.
امام جماعت مسجد جزایری بازار تهران افزود: این روزها مکررا درباره موانع جذب صحبت هایی می شود ولی من می گویم که برای جذب مردم خصوصا جوانان به مساجد، یکی از عوامل موثر خود عوامل تبلیغاتی حکومت است.
وی افزود: رئیس جمهور، وزرا، مسئولان سازمانها و نهادها و ارگانها هر یک در منطقه ای سکونت دارند یا در شهرستانها، استانداران، فرمانداران و مسئولان محلی به عنوان عوامل حکومت، حضورشان در مساجد بسیار اهمیت دارد که می تواند از عوامل موثر جذب مردم خصوصا به سمت مسجد به حساب آید.
حجت الاسلام رضازاده خویی ادامه داد : همچنین حکومت امکانات رسانه ای از جمله صدا و سیما را در اختیار دارد که البته باید از برنامه های خوب آن خصوصا پخش نماز جماعت مساجد و حتی نماز جماعت امام (ره ) و رهبری، تشکر کرد اما علاوه بر آن نیاز به فرهنگ سازی هم داریم. که یکی از کارهای مهم حکومت و مسئولان سازمانهای تبلیغی ودینی هم فرهنگ سازی است.
وی گفت: در این راه رسانه‌ها، رادیو و تلویزیون و روزنامه ها و مجلات می توانند موانع جذب را مورد بررسی قرار دهند و برای مردم مشخص سازند که راه برون رفت از این موانع چیست ضمن آنکه مراکز تعلیم و تربیت مدارس و دانشگاهها می توان این موضوع را پیگیری کرد. و اثرات مثبت حضور جوانان در مسجد و ارتباط با امام جماعت را با نوجوانان و جوانان مطرح کرد.
وی ادامه داد: البته ممکن است برخی از این موانع در خود مسجد هم باشد از جمله سایر نمازگازران، هیات امنا خادم و حتی برخی مواقع خدای نکرده امام جماعت آن مسجد در اثر عدم دقت برخوردهای بوجود آید که باعث جدایی مردم و به ویژه نوجوانان و جوانان از مسجد باشد اینها باید برای همه توضیح داده شود که عمل خلاف افراد را نباید به حساب مسجد گذاشت و همه مساجد هم اینگونه نیست و آنها نباید این برخوردهای موردی را به دل بگیرند.
مسئول حوزه 7 ستاد رسیدگی به امور مساجد تهران ادامه داد : در دانشگاهها هم باید از اساتید خواهش کرد فقط بخاطر رضای خدا که الحمدلله همه اعتقاد داریم نه تنها استادی که معارف تدریس می کند حتی استاد ریاضی، شیمی، فیزیک و سایر علوم هم در مسجد دانشگاهها و دانشکده ها حاضر شوند تا دانشجویان هم ببینند استادان آنها هم به نماز اهمیت می‌دهند.
وی افزود: همچنین لازم است اثرات مثبت حضور مومنان در مساجد سایر کشورهای اسلامی و حتی کشورهای غیر مسلمان که مومنان کیلومترها راه طی می کنند تا به مسجد برسند آنها را در صدا و سیما معرفی کنند و الگوسازی صورت گیرد و مساجد موفق را معرفی و حتی بین مساجد رقابت‌هایی را ایجاد کرد.
امام جماعت مسجد امام حسن مجتبی (ع ) گفت: ائمه جماعات، هیات امنا، بسیج و سایر خدمتگزاران در مسجد همه تلاش می کنند ولی تنها تلاش اینها کافی نیست همه وزارتخانه ها و سازمانها هم باید به آنها کمک کنند تا فرهنگ سازی به درستی انجام شود و در این راه وزرا و وکلا با فرزند یا فرزندان خود در مسجد حاضر شوند تا فرزندان آنها هم مسجدی شوند.
وی گفت: ائمه جماعات لازم است جوانان را آنگونه که هستند بپذیرند نه آنگونه که ما می خواهیم همانگونه که پیامبر اکرم (ص ) و ائمه طاهرین (ع ) با جوانان برخورد می‌کردند.
حجت الاسلام رضازاده خویی در خاتمه افزود: مسسجد فقط برای ائمه جماعات و فعالان داخل مسجد نیست همه مسلمانان نسبت به مسجد حق دارند وهمه وظیفه داریم حق خود را به مسجد ادا کنیم.