ایران 1404؛ بیم‌ها و امیدها (بخش اول)

رضا کاظمی‌راد، طلبه سطح سه حوزه علمیه ـ کارشناسی ارشد علوم سیاسی
گفتنی است برای آنکه اهداف سند چشم انداز در ابعاد اقتصادی همه جانبه بخصوص منطقه ای و بین المللی محقق یابد بایستی اقدامات زیر حسب برنامه ریزی صحیح و مناسب کوتاه مدت و طولانی مدت اتخاذ گردد.
1.توسعه تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران با محوریت توسعه صادرات غیر نفتی، بهبود تراز بازرگانی، افزایش درآمدهای صادراتی و بالارفتن سهم کشور در تجارت جهانی
2 .نهادینه کردن روابط اقتصادی با کشورهای منطقه و جامعه بین المللی و بهره گیری از روابط سیاسی با کشورها برای نهادینه کردن روابط اقتصادی
3 . جذب سرمایه گذاری خارجی به عنوان راهی برای تسریع حرکت اقتصاد به سوی توسعه و ایجاد اشتغال و اهرمی برای رشد اقتصادی و به کارگیری فناوری نوین
4.رعایت استانداردهای بین المللی تولید کالاو خدمات جهت امکان سازی حضور در بازارهای جهانی در بخش هایی که تولیدات ایران دارای مزیت نسبی و بهره وری می باشد و گسترش بازارهای صادراتی ایران و افزایش سهم ایران از تجارت جهانی و رشد پرشتاب اقتصادی مورد نظر.
5 .حرکت در جهت تبدیل درآمد نفت و گاز به دارایی های مولد به منظور پایدارسازی فرایند توسعه و تخصیص و بهره برداری بهینه از منابع
6 .هم افزایی و گسترش فعالیت های اقتصادی در زمینه هایی که دارای مزیت نسبی هستند از جمله صنعت، معدن، تجارت مخابرات، حمل و نقل و گردشگری
7 . سرمایه گذاری در زیر ساختها با اولویت سرمایه گذاری در ایجاد زیر بنا و زیر ساختهای مورد نیاز
8 . توجه به دانش فنی تا آنکه برتری های ناشی از فراهم بودن منابع خام طبیعی جای خود را به امتیازها و برتری های ناشی از دانش و فناوری بدهد.
بدون شک همان طوری که جمهوری اسلامی ایران جهت تحقق اهداف مطرح شده در سند چشم انداز و رسیدن به جایگاه اولی منطقه دارای ظرفیت های بالفعل و بالقوه فراوانی بوده و راهکارهای متعدد و عملی زیادی را در پیش روی خود می بیند، با موانع و چالش هایی هم در این مسیر مواجه است که اگر جمهوری اسلامی نتواند با این موانع، به درستی کنار بیاید، هر کدام به تنهایی می تواند در راه رسیدن ایران به اهداف چشم انداز خلل اساسی ایجاد کند.
قطعا منشا عده ای از این عوامل در داخل کشور می باشد اما بخش اعظم موانع را موانع بین المللی تشکیل می دهند که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد.
1 . وضعیت منطقه:
وضعیت منطقه ای به گونه ای است که ایالات متحده آمریکا در آن حضور و نفوذ زیادی دارد، آنچه امروزه شاهدش هستیم حضور بیش از پیش آمریکا در منطقه خلیج فارس و تجهیز پایگاه های خود در کشورهای حوزه حاشیه خلیج فارس و تنگ تر کردن کمربند محاصره ای اطراف ایران است.
همچنین رژیم صهیونیستی نقش”نامعادله ساز” منطقه ای را بر عهده دارد.
و مناسبات منطقه ای به شدت متاثر از سیاست های برتری طلبانه سطح جهانی آمریکا و سیاست های برتری جویانه سطح منطقه ای رژیم صهیونیستی است.
در شمال و در خزر نیز افزایش حضور اقتصادی و نظامی آمریکا و اسرائیل در منطقه خزر که بی شک منافع و امنیت ملی ایران را تحت تاثیر قرار خواهد داد و همچنین تلاش مزورانه آمریکا و اسرائیل برای انزوای سیاسی اقتصادی ایران در منطقه بر مبنای سه محور “حمایت از الگوی سکولار ترکیه، دخالت در امر مربوط به وضعیت حقوقی دریای خزر” “و پیگیری سیاست توسعه ناتو به سوی شرق”، از دیگر موانع و چالش های پیش روی ایران است.
2 . تبلیغات گسترده واهی و مسموم بر ضد انقلاب اسلامی ایران در سطح منطقه و بین الملل و ارائه تصویر مخدوش، ابهام آمیز، غلط و ناشایست از انقلاب اسلامی ایران .
3 . کاهش اقتدار کشورهای حوزه خلیج فارس در مدیریت عرصه انرژی جهان، افزایش قدرت آمریکا در تاثیرگذاری بر تصمیم گیریهای اوپک و نیز اتحاد مصرف کنندگان نفت در غرب و تحت مدیریت شرکت های چند ملیتی.
4 . تحریم گسترده اقتصادی آمریکا بر ضد ایران
اما چالش هایی که ایران برای تحقق اهداف سند چشم انداز در محیط داخلی با آنها روبرو است از این قبیل اند:
1 . اقتصاد ایران جزء کوچک و پاره سیستمی از اقتصاد جهانی به شمار می رود به حدی که سهم تجارت خارجی ایران از نظر حجم کمتر از یک درصد از جامعه جهانی بوده و اقتصاد آن از نیم درصد تاثیر گذاری هم کمتر است.
2 . نظر به اتکای اقتصاد ایران به صادرات منابع طبیعی مانند نفت خام، اقتصادی برون زا محسوب می شود و این بدین معناست که تاثیر پذیری اقتصاد ایران از اقتصادی جهانی به شدت زیاد است.
3 . اقتصاد ایران، اقصادی متمرکز، بسته و دولتی است که حضور بوروکراسی عظیم دولتی به عنوان مهمترین اهرم کنترل اقتصاد کشور به حساب می آید.
4 . نظام مدیریت سنتی حاکم بر اقتصاد ایران که از نظامهای مدیریت پیشرفته دنیا فاصله دارد.
5 . ممانعت کشورهای صاحب فناوری برتر از انتقال آن به داخل و وابستگی تکنولوژی کشور از یک سو و درجه وابستگی آن به فناوری روز جهانی و منابع سرمایه ای و بازارهای تجاری موجود در جهان پیشرفته، جهت صادرات تولیدات کشاورزی و صنعتی و افزایش ظرفیت های تولیدی و همچنین فرار مغزها و نیروهای توانا و متخصص به سمت کشورهای غربی از سوی دیگر، تنگناهای جدی در توسعه اقتصادی کشور ایجاد کرده و از موانع رسیدن به جایگاه اولی منطقه می باشد.
قید دوم: الهام‌بخش بودن
مقدمه:
تبیین جایگاه انقلاب اسلامی ایران در جهان اسلام:
از نظر فرهنگی و اعتقادی، ایران در مرکزیت جهان اسلام قرار گرفته است به طوری که در روند تحولات آینده جهان می تواند با بعضی از کشورهای منطقه نقش ارزنده ای را ایفا کند.
داشتن تاریخ و تمدن کهن، با غنای فرهنگ اسلامی و وجود آثار تاریخی مناسب فرهنگی و دینی در کشور قابلیت صدور کالاهای فرهنگی و دینی به فرا سوی مرزها به جمهوری اسلامی ایران جایگاه ویژه از جهت نفوذ فرهنگی - تمدنی(ایرانی - اسلامی) در جهان اسلام می بخشد - بخش قابل توجهی از موقعیت کنونی جمهوری اسلامی در جامعه بین المللی متاثر از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 است.
شعارها، اهداف و آرمانهایی که همراه با انقلاب اسلامی ایران مطرح گردید، هم در سطح منطقه و هم در سطح بین المللی، تاثیرات غیر قابل انکاری بر جای گذاشت و به دنبال خود جایگاه جمهوری اسلامی ایران را نیز در سطح ژئوکالچر متحول ساخت.
انقلاب اسلامی ایران پیش از آنکه یک کوشش مردمی برای متحول ساختن وضعیت داخلی در یک واحد ملی باشد،حاوی پیام هایی در مقابله با وضعیت زر و زور و تزویر موجود جهانی بود.این پیام ها نه تنها وضع موجود را زیر سوال می برد بلکه ماهیت آن را نیز غیر اخلاقی و مستحق دگرگونی می دانست.
آنچه که جمهوری اسلامی در پایان چشم انداز بر اساس الهام بخش بودن خود به دنبال آن است بر این اساس اند:
- پیشگامی در طرح الگوی حکومت مبتنی بر اسلام که البته این هدف تعهد و الزاماتی را برای کشور در قبال مشکلات و مسائل مربوط به جهان اسلام ایجاد می کند.
- تلاش برای اتحاد و همگرایی بیشتر میان کشورهای اسلامی و حمایت از مسلمانان و ملت های مظلوم و مستضعف بویژه ملت فلسطین، گرچه ممکن است با حمایت از مردم مظلوم فلسطین برچسب مخالفت با نظم نوین جهانی، بخصوص ایالات متحده آمریکا بر پیشانی نظام اسلامی ایران بخورد.
- بنا نهادن جامعه ای که سیاست خارجی آن بر اساس معیارهای اسلامی، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت بی دریغ از همه مستضعفان جهان، نفی هرگونه سلطه جویی و سلطه پذیری، عدم تعهد در برابر قدرت های سلطه گر و روابط صلح آمیز متقابل با دول غیر محارب باشد.
- تحکیم روابط با جهان اسلام و ارائه تصویر روشن از انقلاب اسلامی و تبیین دستاوردها و تجربیات سیاسی، فرهنگی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و معرفی فرهنگ غنی و هنر تمدن ایرانی و مردمسالاری دینی.
اما جمهوری اسلامی در راه رسیدن به جایگاه الهام بخش جهان اسلام با چالشهای متعددی مواجه است از جمله کاهش نقش منطقه ای و بین المللی ایران و ممانعت از الگوگیری دیگر ملت ها از جمهوری اسلامی ایران، فشار مضاعف بر جریانات ناب شیعی همچون حزب الله، آسیب پذیری هویت ملی ایران و عدم تعریف درست از هویت ایرانی - اسلامی، تبلیغ درجهت جایگزینی الگوهای مخرب بیگانه به جای اسلامی و ملی و در نهایت ترویج تفکرات غربی که سبب تخریب بنیان های اعتقادی و نظام سیاسی می شود از جمله چالش هایی است که جمهوری اسلامی ایران با آن مواجه است. در پایان حفظ هویت اسلامی و ملی که الهام بخش جهان اسلام حسب چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 از موضوعاتی است که در کنار جهانی شدن بایستی مورد ملاحظه جدی قرار گیرد. سه عنصر اساسی هویت اسلامی و ملی، جهانی شدن و سیاست خارجی باید به گونه ای مدیریت شود که جمهوری اسلامی را به مقاصد خود در تحقق اهداف مندرج در سند چشم انداز هدایت کند.
قید سوم: فعال و مؤثر در جهان اسلام
همان طورکه در رویکرد داخلی چشم انداز عناصر مهمی چون توسعه یافتگی با حفظ هویت اسلامی و فرهنگی وجود دارد که می تواند توسعه ای با حفظ کرامت انسانی ایجاد کند، در حیطه خارجی و بین المللی چشم انداز نیز جمهوری اسلامی می تواند تاثیرگذاری خود را با ارائه استراتژی توسعه با تحکیم مردمسالاری دینی به عرصه عمل بیاورند:
در تاثیر گذاری و نفوذ همیشه یک عنصر لازم و ضروری وجود دارد و آن داشتن برتری و خصوصیت خاص در یک یا چند جهت است.
جمهوری اسلامی ایران از جنبه های زیر می تواند در جهان اسلام تاثیر گذار باشد:
1. احیای هویت اسلامی:
بر این اعتقادیم نهضتی که امام خمینی(ره) آغاز کرد، تاثیر جهانی داشت و بسیاری از مسلمانان جهان را در مسیر بازیابی هویت اسلامی خویش قرارداد.
2. تقابل با نظام تک‌قطبی:
باوجود تمام سوء برداشتها، بر آوردها و برخوردهای غرب به عنوان مرکزیت نظام بین الملل، انقلاب اسلامی با به چالش کشیدن این گفتمان، بسیاری از عناصر مرکز محوریت غرب را تحت تاثیر قرار داده است.
و جمهوری اسلامی با شعار نه شرقی و نه غربی که از ابتدای انقلاب تاکنون فریادمی زند در مقابل وضعیت زر و زور و تزویر موجود جهانی و در حمایت از مستضعفین جهان ایستاده است و این موضع جمهوری اسلامی هر روز، بیش از پیش مستحکم تر می شود.
3. نظام بر پایه مردمسالاری دینی:
در اکثر کشورهای منطقه به دلیل وجود نظام مبتنی بر پادشاهی و سلطنتی و یا وجود استبداد، مردم هیچگونه دخالتی در سرنوشت سیاسی خود ندارد،
در اواسط قرن نوزدهم سرزمین های اسلامی دو سلطان بیشتر نداشت، سلطان عثمانی و سلطان ایرانی، در اواسط قرن بیستم با سپری شدن دوره به اصطلاح”امپریالیسم” ممالک اسلامی آسیا و آفریقا به پنجاه کشور سلطنتی موروثی یا جمهوری نظامی و دیکتاتوری تقسیم شده است.
در نظام هایی که بر پایه دموکراسی با نهادهای مدرن بنا شده اند هم رگه هایی از استبداد کاملامشهود است. در کشورهای حاشیه خلیج فارس که نظام های سلطنتی دارند همچون کویت، عربستان، امارات، قطر، دموکراسی بر مبنای حق مردم، کالایی دست نیافتنی است، عدم برگزاری انتخابات مختلف، نبود حق رای و حتی حق رانندگی برای زنان، مجالس بعضا تشریفاتی، همه نشانه های عدم وجود دموکراسی و مردمسالاری در این کشورها است .در کشورهایی همچون مصر نیز که نظام بر پایه دموکراسی وجود دارد، ریاست جمهوری عملابه نوعی سلطنت تبدیل شده است.
این در حالی است که با وقوع انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم استبدادی طاغوت پهلوی، نظامی بر سر کار آمده که پایه هایش بر دموکراسی به معنای واقعی و مردمسالاری دینی استوار است، به گونه ای که مردم در تعیین سرنوشت سیاسی خویش حق انتخاب داشته و دارند. برگزاری انتخابات متعدد مجلس شورای اسلامی، ریاست جمهوری، شوراها، خبرگان و ... از نشانه های بارز مردمسالاری دینی در جمهوری اسلامی ایران است که می تواند از جنبه های تاثیرگذار و الگو برای کشورها و ملت های دیگر باشد.
4. توسعه کارآمد:
نگاهی به کارنامه جمهوری اسلامی و وقایع روی داده در طول سه دهه از انقلاب به خوبی می فهماند که ملت ایران بدون کمک و وابستگی به اجانب، خود پله های ترقی را یکی پس از دیگری پیموده است. عقب ماندگی اقتصادی و علمی به جای مانده از رژیم پهلوی و خسارات و خرابیهای ناشی از جنگ تحمیلی، درکنار تحریم های همه جانبه ای که هر سال تمدید می شود، همه پله هایی بودند که جمهوری اسلامی با اتکا به نیروی جوان خود یک به یک طی کرد و به جایگاه ممتاز کنونی رسیده است.
دستیابی به تکنولوژی نانو، دستیابی به دانش سلول های بنیادین، بومی کردن دانش هسته ای و تولیدات غرور آمیز در صنایع دفاعی، همگی از دستاوردهایی است که ملت ایران بدون اتکا به کمک خارجی به دست آورده است، گرچه تا رسیدن به جایگاه واقعی جمهوری اسلامی و رسیدن به توسعه همه جانبه راه اندازی در پیش است، اما همین مقدار هم می تواند برای دیگر کشورهای مسلمان که بعضا وابستگی صد در صد به غرب دارند و اگر روزی نفت به پایان برسد و غرب از آنان رویگردان شود به سرنوشت ذلت بار دچار خواهند شد الگوی موثر و کارآمدی باشد.
در پایان می توان گفت که الهام بخشی و فعال و موثر بودن جمهوری اسلامی در پدیده صدور انقلاب قابل درج است به این معنا که تمام مقاصد ذکر شده با صدور انقلاب قابل تحصیل است، مسئله ای که از بدو انقلاب مورد تاکید. مسئولین نظام بخصوص شخص امام خمینی(ره) قرار داشت.
کما اینکه ایشان صراحتا فرمودند:
”ما انقلابمان را به تمام جهان صادر می کنیم، چرا که انقلاب ما اسلامی است و تا بانگ لااله الاالله و محمد رسول الله بر تمام جهان طنین نیفکند مبارزه هست و تا مبارزه هست ... ما هستیم.
و در جایی دیگر فرمودند: “اینکه می گوییم باید انقلاب ما به همه جا صادر شود (معنایش این است که) ما می خواهیم این بیداری که در ایران واقع شد و خودشان از ابرقدرتها فاصله گرفتند و دست آنها را از مخازن خودشان کوتاه کردند، این در همه ملت ها و دولت ها بشود، این آرزوی ماست.
قید چهارم:
تاثیر گذار بر همگرایی اسلامی و منطقه ای بر اساس تعالیم اسلامی و اندیشه های امام خمینی(ره:)
برای رسیدن جمهوری اسلامی به اهداف چشم انداز به خصوص مبحث تاثیرگذاری بر همگرایی اسلامی و منطقه ای به طور قطع مقوله تعاملی منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی طی دو دهه آینده جایگاه ویژه ای در چشم انداز بیست ساله کشور خواهد داشت.          ادامه دارد...