من از هیچ‌کس نمی‌ترسم

مونا قاسمیان
گفت‌وگوی خبری رئیس سازمان میراث فرهنگی در کاخ گلستان-1387
اسفندیار دولت نهم همان طور که خودش می گوید از هیچ کس نمی ترسد. به همین خاطر شاید بی دلیل نباشد که به او لقب مرد رویین تن دولت نهم را دادند: مردی که با جملات تاریخی خود از تریبون دولت همانند رئیس جمهور ایران به عکس یک خبرگزاری ها تبدیل شد. مشایی هم همانند احمدی نژاد نمی ترسد و شجاعانه از عقاید واقعی خود هرچند به نظر مقام های بالای دیگر نظام خوش نیاید پایبند می ماند. مشایی را می توان یار دیرینه احمدی نژاد دانست: رئیس دولتی که حلقه دوستان و یارانش طی سال های اخیر روز به روز کوچک تر شد و مشایی یکی از این یارانی بود و هست که همچنان احمدی نژاد حاضر است، تا سرحد امکان پایش بایستد. اما مشایی چه گفت و چه کرد که مورد غضب روحانیون و هم حزبی های اصولگرای احمدی نژاد قرار گرفت. زمانی که دولت نهم تشکیل شد مشایی سکان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را به دست گرفت. ریاست مرد نترس و پرحاشیه بر سازمانی منفعل، کافی بود که نام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بسیار بیشتر از دوره های گذشته تیتر روزنامه ها شود و در صدر اخبار خبرگزاری ها قرار بگیرد. «اسفندیار رحیم مشایی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری...» با این جمله بود که مشایی و سازمان بارها تیتر یک روزنامه ها شدند و چهار سال بخشی از خوراک اخبار جنجالی رسانه ها را- چه این طرفی و چه آن طرفی- تامین کردند. اما با همه اینها پارسال- سال 87- برای مشایی سال دیگری بود: سالی که هر روز فشار بر دولت برای حذف او بیشتر شد. اما احمدی نژاد توانست در برابر فشارها مقاومت کند و او را کنار خود نگه دارد: کاری که سال 88 از تکرار آن عاجز ماند. و اما حواشی و اخبار جنجالی مشایی و میراث در چهار سال:
سال 1384
در فیلمی مستند که تاریخ دقیق آن مشخص نیست، مشایی می گوید: «دوران اسلام گرایی به پایان رسیده است. معنایش این نیست که اسلام گرایی وجود ندارد یا رو به نضج نیست. نه. اسلام هست اما دوره اش به پایان رسیده. الان دوره اسب سواری تمام شده، اما اسب هست، سوارش هم هست. اشتباه برداشت نشود. دین عندالله اسلام، اما روند تحولات به این سمت نیست که بشر مسلمان بشود تا به حقانیت برسد... این دوره تمام نشده. بلکه رو به پایان است.»
4 آذر : در افتتاحیه نمایشگاه گردشگری کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، که در شهر استانبول برگزار شد مشایی در مراسم افتتاحیه که با رقص و آواز زنان همراه بود، شرکت کرد. این خبر بعد از یک سال به همراه ویدئوی مراسم در خبرگزاری ایرانیوز منتشر شد.
سال 1385
در اوایل تیرماه 1385، اسفندیار رحیم مشایی در گفت وگویی با روزنامه «صباح» چاپ ترکیه گفت استفاده از حجاب در ایران آزاد است، مشایی در پاسخ به سوال خبرنگار زن روزنامه صباح، که «آیا می توانم روسری ام را بردارم؟»، گفته است: «بله، اینجا ایران آزاد است.» مشایی در ادامه گفته بود: «در ایران استفاده از حجاب بدون اجبار است و هیچ فشاری از طرف حکومت در استفاده از حجاب اعمال نمی شود. این یک انتخاب کاملاً شخصی است. اگر شما در ایران از روسری و حجاب استفاده نکنید هیچ مقام دولتی به شما تذکری نخواهد داد. البته شاید به شما بگویند این کار برخلاف عرف و عادات ملی ما است و اگر استفاده کنید بهتر است. ولی باز تاکید می کنم هیچ اجباری در کار نیست.»
سال 1386
13 آبان : خبر لغو برگزاری جشن ملی نقش جهان در آستانه اجرای آن. دلیل لغو این جشن از سوی برخی منابع واکنش روحانیت به علت هزینه زیاد این جشن و یادآوری جشن های 2500ساله عنوان شد.
25آبان: فروش سر سرباز هخامنشی برخلاف نامه دادستانی و نمایندگان مجلس که امیدوار بودند مسوولان میراث از حقوق قانونی کشور بر اساس مالکیت دولت ها بر اموال تاریخی محافظت کنند اما این پرونده با شکست ایران مختومه شد.
4 شهریور: بعد از برگزاری اولین همایش فرصت های سرمایه گذاری در صنعت گردشگری مشایی مدعی شد تقاضای سرمایه گذاری چندین میلیارد دلاری در ایران به وجود آمده.
سال 1387
25 فروردین:در همایش تجلیل از خادمان سفرهای نوروزی، مشایی در سخنانی که برای اولین بار گفته می شد، استفاده از رنگ سیاه را مکروه دانست و تاکید کرد جلوگیری از برپایی شادی اهانت به اسلام است. او همچنین در پاسخ به کسانی که اهمیت موضوع ساخت سرویس های بهداشتی بین راهی را برای درج در اخبار لازم نمی دانند، گفت: کسی که اهمیت دستشویی بین راهی را نمی فهمد یا گداست یا عاشق.
9 خرداد : در همایش تبیین سیاست های دولت در توسعه صنعت گردشگری در سنندج مشایی در جمع سفرای خارجی حاضر در ایران که به دعوت سازمان میراث فرهنگی، در شهر سنندج در کردستان جمع شده بودند یکی دیگر از جملات تاریخی خود را گفت. مشایی در آن جلسه، آذربایجان غربی، ایلام و کرمانشاه را متعلق به کردستان دانسته و این قوم را برترین قوم ایرانی نامیده بود.
29 تیر: در همایش نوآوری و شکوفایی در صنعت گردشگری بود که اسفندیار رحیم مشایی سخن تاریخی و جهانی خود را بر زبان آورد:«ایران امروز با مردم امریکا و اسرائیل دوست است. هیچ ملتی در دنیا دشمن ما نیست. این افتخار است، البته ما دشمن داریم و ناجوانمردانه ترین دشمنی ها در دنیا به ملت ایران صورت می گیرد. ما مردم امریکا را از برترین ملت های دنیا می دانیم.»
6 مرداد: معاون رئیس جمهور اظهارات پیشین خود درباره ساکنان سرزمین های اشغالی فلسطین را غیرسیاسی خواند و تاکید کرد در بیان دوستی ملت ایران، نام ملت بر ساکنان این سرزمین نگذاشته است.
14 مرداد: به علت سخنان مشایی طرح تحقیق و تفحص نمایندگان از سازمان میراث فرهنگی در دست بررسی قرار گرفت.
20 مرداد: در جلسه خبری در کاخ گلستان بود که مشایی نه تنها از واکنش نمایندگان و روحانیت ترسی به خود راه نداد بلکه با تاکید دوباره گفت: «بنده به حرف هایم افتخار می کنم و آنها را اصلاح نمی کنم بلکه هزار مرتبه دیگر نیز تکرار می کنم که ما آحاد مردم دنیا را دوست داریم و این افتخار ماست که چون اعتقاد و آرمان هایمان انسانی است در بین توده های مردم در دنیا دشمنی نداریم. مردم ایران با مردم امریکا فرقی ندارند. ما با همه مردم دنیا دوست هستیم حتی مردم امریکا و اسرائیل.»
23 مرداد : 200 نماینده مجلس با امضای بیانیه یی ضمن محکوم کردن اظهارات اخیر رئیس سازمان میراث فرهنگی، از رئیس جمهور خواستار برخورد جدی شدند.
24 مردادماه : این بار فشارها بر مرد نترس دولت بیشتر شد و مشایی طی نامه یی به رئیس مجلس نوشت «در جهان امروز اسرائیل منفورترین واژه یی است که مترادف نژادپرستی، خیانت، خشونت، مکر و فریب است.» (البته بعدها مشایی در گفت وگویی این گفته خود را یک تاکتیک سیاسی اعلام کرد)
31 مرداد: مشایی در برابر شایعه استعفای خود به علت فشار نمایندگان و روحانیت در حاشیه ثبت ملی آیین های نیمه شعبان در حالی که در بین ده ها دوربین داخلی و خارجی احاطه شده بود، اظهار داشت: «خدمتگزار ملت هیچ گاه استعفا نمی دهد،»
13 شهریور:مخبر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از حضور مشایی در این کمیسیون به علت اظهارات اخیر او پیرامون مسائل قومی در شهر سنندج خبر داد. از آن سو احمدی نژاد هم که هیچ گاه پشت مشایی را در برابر فشارها خالی نکرده بود، درباره سخنان جنجال برانگیز مشایی گفت: «حرف آقای مشایی حرف دولت است. ملت ما و ملت ها با مردم مشکلی ندارند. ما برای رژیم صهیونیستی نه دولت قائلیم و نه ملت. ما اصولاً آن را به رسمیت نمی شناسیم. ضمن احترام به همه کسانی که اظهارنظر کردند به خصوص نمایندگان عزیز مجلس و با تشکر از حساسیتی که نشان دادند و درست هم هست، اما در اینجا اظهار می کنم رحیم مشایی مظلوم واقع شد، زیرا وی هیچ گاه واژه «ملت اسرائیل» را به کار نبرد و به کار نبرده است.
29 شهریور: تنها کسی که توانست به کشمکش میان دولت و مجلس خاتمه دهد مقام معظم رهبری بود. ایشان در خطبه های نماز جمعه تهران برای پایان دادن به این غائله گفت: «یک نفر پیدا می شود درباره مردمی که در اسرائیل زندگی می کنند یک اظهارنظری می کند، البته این اظهارنظر، اظهارنظر غلطی است. اینکه گفته شود ما با مردم اسرائیل هم مثل مردم دیگر نقاط دنیا دوستیم این حرف درستی نیست، حرف غیرمنطقی است. مردم اسرائیل مگر چه کسانی هستند؟ همان کسانی هستند که غصب خانه، غصب سرزمین، غصب مزرعه و غصب تجارت به وسیله همین ها دارد انجام می گیرد. سیاهی لشگر عناصر صهیونیست همین ها هستند. حالاکسی حرفی می زند اشتباه، عکس العمل هایی هم در مقابل آن نشان داده می شود. خب مساله را باید تمام کرد. اینکه یک روز یک نفر از این طرف بگوید، یکی از آن طرف بگوید، یکی این جور استدلال کند، یکی از آن طرف حرف بزند، این درست نیست. این التهاب آفرینی است. حرفی بود گفته شد و اشتباه بود و تمام. موضع جمهوری اسلامی و موضع دولت جمهوری اسلامی هم این نیست.»
30 شهریور: در واکنش به سخنان آیت الله خامنه یی، رحیم مشایی در نامه یی خطاب به ایشان نوشت: «با احترام به استحضار می رساند نظر به بیانات روشنگر حضرتعالی در خطبه های امروز نماز جمعه تهران که مانند همیشه فصل الخطاب بوده و خواهد بود، اینجانب ضمن اعلام تبعیت کامل خود از دیدگاه آن حضرت در موضوع مردم سرزمین های اشغالی تاکید می نماید که به عنوان سربازی کوچک در دولت خدمتگزار تمامی مساعی خود را در چارچوب سیاست های نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران که از سوی حضرت ولی امر مسلمین تعیین و تبیین می گردد، به کار خواهم بست. بدیهی است که موضع اینجانب در موضوع مبارزات ملت مظلوم فلسطین و رژیم غاصب و جنایتکار اشغالگر چنان که در سخنرانی ها و مصاحبه های فراوان از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، آشکارا بیان کرده ام، ادامه مبارزات حق طلبانه مردم فلسطین و بازپس گیری سرزمین های اشغالی است.»
15 مهر: معاون رئیس جمهور در مراسم افتتاحیه نخستین جشنواره برترین های صنعت گردشگری با بیان اینکه ملائکه مرتب در عرصه کشور در حال پرواز هستند، گفت: «پس این همه قدرت، شجاعت و جسارت از کجا می آید و این همه قلب های استوار و محکم چطور شکل گرفته اند؟ برای همان فریاد، شعر، ترانه و سرود فرشتگان است،»
18 آبان: در دومین مراسم فرصت ها سرمایه گذاری در صنعت گردشگری با حضور مشایی مراسم حمل قرآن به شیوه یی کردی با حضور 12 زن با لباس محلی، همراه با دف انجام شد.
22 آبان : آیت الله صافی گلپایگانی از مراجع عظام تقلید در درس خارج فقه خود، «اهانت و جسارت» به ساحت مقدس قرآن کریم در همایش اخیر سازمان گردشگری را به شدت محکوم کرد و با تسلیت این «مصیبت» به حضرت ولی عصر و همه علاقه مندان دین و اسلام و کشور و نظام، هشدار داد.
24 آبان: آیت الله مکارم شیرازی نیز وارد ماجرا شد و به شدت از این همایش انتقاد کرد. مکارم شیرازی در دیدار جمعی از طلاب، دانشجویان و سپاهیان گفت: «مملکت دارد به کجا می رود؟»
25 آبان : در نهایت به دلیل فشارها بر سازمان میراث فرهنگی که خواهان استعفای مشایی بودند، «مهدی جهانگیری» معاون سرمایه گذاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به عنوان برگزارکننده این همایش استعفا داد.
4 آذر:مشایی در سخنرانی در چهارم آذرماه تولد حضرت مسیح را به شرکت کنندگان تبریک گفت. پس از پایان سخنرانی مشایی و وجود همهمه یی که بین حضار روی داد مجری برنامه گفت: بر اساس تاریخ هجری قمری این روز با میلاد مسیح در تقویم میلادی که چهارم دی ماه است، مطابقت دارد و نام آن حورالارض است.
سال 1388
27 فروردین: ادغام سازمان حج و زیارت با سازمان میراث فرهنگی در شورای عالی انقلاب با موافقت رئیس جمهور صورت گرفت.
3 اردیبهشت:پس از این ادغام کشمکش میان مسوولان سازمان حج و سازمان میراث فرهنگی اوج گرفت6 اردیبهشت: در حالی که مسوولان سازمان حج و زیارت این ادغام را غیرقانونی می دانستند، طی حکمی علی لیالی از سوی مشایی به عنوان رئیس جدید سازمان حج و زیارت معرفی شد.
8 اردیبهشت: این ادغام با مخالفت ری شهری و در نهایت با دخالت رسمی رهبری لغو شد.
27 تیر: مشایی به عنوان معاون اول رئیس جمهور در دولت دهم معرفی شد که با واکنش تند جریان اصولگرا و تعدادی از روحانیون همراه شد. پس از این انتخاب آیت الله ناصر مکارم شیرازی مرجع تقلید شیعه تصدی او را نامشروع اعلام کرد. محمدحسین ابوترابی فرد نایب رئیس اول مجلس از دستور رهبری برای برکناری مشایی و استفاده نکردن از او در هیچ پستی خبر داد. سیداحمد خاتمی نماینده مجلس خبرگان و امام جمعه تهران برکناری مشایی را آزمون ولایتمداری احمدی نژاد خواند. حسین شریعتمداری در یادداشت های خود این بار مشایی را یکی از عاملان انقلاب مخملی دانست و این انتخاب احمدی نژاد را فراتر از کج سلیقگی عنوان کرد.
27 تیر: رهبر انقلاب در نامه یی به احمدی نژاد انتصاب مشایی را برخلاف مصلحت دولت و موجب اختلاف و سرخوردگی میان علاقه مندان احمدی نژاد دید و لازم دانست انتصاب مزبور ملغی و کان لم یکن اعلام شود.
30 تیر: پس از دستور رهبری شایعه استعفای مشایی در برخی محافل مطرح شد. مشایی در پاسخ به استعفای خود گفت: باید شایعه استعفا را تکذیب کنم . بنده به جناب آقای رئیس جمهور قول همکاری در این مسوولیت را داده ام و لذا استعفا معنا ندارد.
31 تیر: احمدی نژاد هیچ واکنشی به مخالفان نشان نداد. مراسم تودیع و معارفه مشایی در سازمان میراث فرهنگی با حضور احمدی نژاد تشکیل شد. در حالی که دامنه مخالفت ها هر روز زیادتر می شد، احمدی نژاد گفت: یکی از افتخارات من در زندگی و یکی از نعمت هایی که خدا به من داده آشنایی با این برادر پاک اسفندیار رحیم مشایی است. ایشان مانند یک چشمه زلال است و یک ذره غش ندارد و همانی است که نشان می دهد. احمدی نژاد در پاسخ به اینکه برخی به من می گویند چرا اینقدر نسبت به ایشان اهتمام و علاقه دارید، گفت: به هزار دلیل. یکی از دلایل آن این است که وقتی با ایشان می نشینید و گفت وگو می کنید، گویی با خود نشسته اید: فاصله یی نیست و یک آیینه شفاف است. متاسفانه برخی ایشان را نمی شناسند، متاسفانه.
3 مرداد : پس از انتشار عمومی نامه دستور رهبری مبنی بر عزل مشایی، او در نامه یی به احمدی نژاد کناره گیری خود را از این مسوولیت اعلام کرد. در این نامه آمد: در پی صدور نامه مقام عظمای ولایت که امشب از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش شد کناره گیری خود از مسوولیت معاون اول رئیس جمهوری را به استحضار می رساند. پیشتر نیز که ملاحظه فشارها به آنجناب - که به ویژه با توجه به مسوولیت های سنگین اداره کشور - بر حقیر بسیار دشوار بود درخواست واگذاری این مسوولیت را از حضرتعالی داشتم. در هر حال با قلبی مالامال از عشق به ایران عزیز و نظام جمهوری اسلامی، ضمن آرزوی پیروزی های بیشتر و بزرگ تر برای ملت شریف ایران، خود را همواره سرباز دولت مردمی، عدالت جو و مهرورز جنابعالی و نظام ولایی دانسته و در مسیر اسلام و انقلاب از هیچ تلاش و خدمتی دریغ نخواهم کرد.
3 مرداد : احمدی نژاد درنهایت نتوانست به مخالفت با عزل مشایی ادامه دهد و پس از هفت روز با استعفای او موافقت کرد. احمدی نژاد در این نامه خطاب به رحیم مشایی تاکید کرد: با تقدیر فراوان از بزرگواری و پذیرش مسوولیت معاونت اولی که علی رغم میل شخصی جنابعالی و با اصرار اینجانب انجام شد مجدداً تاکید می نمایم که شما را انسانی خودساخته، مومن و دلباخته حضرت ولی عصر(عج) و با تعهدی عمیق و آگاهانه به خط نورانی ولایت و مبانی جدی اسلامی و خدمتگزاری توانمند و صدیق به ملت الهی و عزیز ایران می شناسم. طی یک هفته اخیر نیز امیدوار بودم با رفع برخی تبلیغات منفی فشارها و جوسازی های بعضی رسانه ها و جریان های سیاسی، دولت بتواند از خدمات شما در جایگاه معاون اولی برخوردار بماند. با پذیرش کناره گیری شما از مسوولیت مذکور مطمئن هستم همواره در خدمت ملت و انقلاب اسلامی خواهید بود.
3 مرداد: احمدی نژاد پس از موافقت با استعفا و نه عزل مشایی در نامه یی به رهبر معظم انقلاب از اجرای دستور ایشان مبنی بر کناره گیری رحیم مشایی خبر داد. در این نامه نوشته شد: ضمن ارسال رونوشت نامه کناره گیری مورخه 2/5/88 جناب آقای مهندس اسفندیار رحیم مشایی از معاونت اولی، به استحضار می رساند که مرقومه مورخه 27/4/88 حضرتعالی به استناد اصل 57 قانون اساسی اجرا شد.
4 مرداد: در حالی که همه مخالفان مشایی با ورود رهبری توانستند او را از کابینه دولت دهم خارج کنند، احمدی نژاد چند ساعت بعد در حکمی اسفندیار رحیم مشایی را به سمت «مشاور و رئیس دفتر رئیس جمهوری» منصوب کرد. در قسمتی از این نامه آمده: در آستانه میلاد اسوه ایثار و شهادت حضرت امام حسین(ع) و یاران باوفایش و ضمن تقدیر فراوان از همه خدمات ارزشمند گذشته، جنابعالی را که انسانی مومن و فداکار و مورد اطمینان کامل هستید به سمت «مشاور و رئیس دفتر رئیس جمهوری» انتخاب می نمایم. هنوز داستان مشایی ادامه دارد: داستانی که با داستان دولت دهم گره خورده است. این گره بازشدنی است؟ آیا احمدی نژاد دست از مشایی خواهد شست؟ باید منتظر ماند و دید.