اعراب درباره ایران امروز چه می‌گویند

ترجمه: مسعود شایان
کشورهای عربی از دیدگاه های متفاوتی نسبت به ایران هسته ای برخوردارند، در حال حاضر روابط دیپلماتیک ایران با برخی از کشورهای عربی چندان نزدیک نیست و ایران در صورتی که [بنا به ادعای آمریکا] به ساخت سلاح هسته ای روی آورد، این روابط تیره خواهد شد. کشورهای عربی معتقدند که هسته ای شدن ایران توازن قوا در خاورمیانه را برهم خواهد زد و جایگاه شیعیان را در خاورمیانه تقویت خواهد کرد. برخی از کشورهای عربی نیز که دیدی محافظه کارانه نسبت به فعالیت های هسته ای ایران دارند معتقدند که ایران هسته ای رقابت تسلیحاتی در خاورمیانه را سبب می شود، البته همین کشورهای عرب اعتقاد دارند ایران کشوری است که در جهان اسلام به سیاست های آمریکا توجهی نمی کند و سیاست های دموکراتیزه کردن خاورمیانه را که از سوی آمریکا ارائه می شود برای جهان اسلام ناکارآمد می داند. کشورهای عربی با تحسین سیاست های ایران در حمایت از فلسطین و نکوهش اسرائیل، مقامات تهران را قابل اعتماد می دانند و در واقع هم با نگرانی و هم با اطمینان از ایران سخن می گویند. برای کشورهای عربی خبر خوش این است که مسئله هسته ای ایران از راه حل های دیپلماتیک حل و فصل شود تا منطقه خاورمیانه به ثبات برسد.
 روابط ایران و همسایگان عرب این کشور
کارشناسان سیاسی روابط تهران با همسایگان عرب را بسیار شفاف می دانند زیرا هنگامی که صحبت بر سر روابط دیپلماتیک تهران با دول عربی پیش می آید به قول پروفسور فریبرز مختاری -استاد دانشگاه علوم دفاعی در جنوب شرق آسیا- پیشینه این روابط به تاریخی هزار ساله بازمی گردد زیرا پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) همواره بین شیعیان و سنی ها نوعی رقابت بر سر رهبری جهان اسلام وجود داشته است. در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ محمدرضا پهلوی شاه سابق ایران سعی زیادی داشت تا توسعه نفوذ ایران را بر کشورهای همسایه عربی بسط دهد و حتی محمدرضا در نطق خود بحرین را بخشی از خاک ایران نامید. پس از سرنگونی نظام پهلوی در ایران، ارتباط اعراب با ایران در روند روبه رشدی نیفتاد زیرا این کشورها با جانبداری از عراق در حمله به ایران رو به احساسات پان عربی خود آوردند تا بر اساس یک فرضیه مانع از تشکیل یک حکومت شیعی در خاورمیانه شوند. در همین اثنا برخی از کشورهای عرب همسایه ایران مبادرت به عقد پیمان های مختلف نظامی و امنیتی با ایالات متحده کردند و در نظر ایران در آن زمان عربستان سعودی کشوری بود که خیلی خود را به واشینگتن نزدیک می کرد و به رغم آنکه عربستان سعودی یک کشور مسلمان بود ترجیح می داد بیشتر به آمریکا متمایل شود تا به ایران. در چندماه اخیر هم برخی زمامداران کشورهای عرب همسایه ایران با تشکیک از سیاست های هسته ای ایران سخن می گویند و حتی [بدون آنکه مدرکی داشته باشند] مدعی دخالت ایران در جنوب عراق هستند. جالب آنکه در این میان برخی دول عربی نگرانند با توجه به طرح این مسئله که ایران و آمریکا قصد دارند این بار برای اولین بار به طور مستقیم پیرامون موضوع عراق با هم گفت وگو کنند این دول عربی باشند که در موضوع عراق در حاشیه قرار بگیرند. با این حال ایران و همسایگان عربی اش منافع مشترکی دارند، ایران اخیراً مانند قطر کمکی ۵۰ میلیون دلاری را به فلسطینیان اعطا کرده تا دولت حماس که به تازگی زمام کار را در اداره فلسطین به دست گرفته است بتواند با قدرت بهتری فلسطین را اداره کند. درباره موضوع عراق برخی از مسائل پیرامون نوع رهبری در آن کشور بین ایران و همسایگان عربی اش وجود دارد اما هم ایران و هم کشورهای عربی خواستار بروز جنگ داخلی و ادامه ناآرامی ها در عراق نیستند و اصلاً نمی خواهند که الگوی دموکراسی آمریکایی در عراق اعمال شود.
 نگرانی احتمالی دول عربی از ایران هسته ای
اعراب نگرانند که کشمکش های موجود بین ایران از سویی و اسرائیل و آمریکا از سوی دیگر اوضاع را در منطقه به صورت غیرقابل کنترل درآورد و بازارهای انرژی را در سطح خاورمیانه و جهان با نوسانات خطرناکی روبه رو کند. خالد هاروب استاد علوم ارتباطات رسانه ای در دانشگاه کمبریج می گوید: کشورهای عربی حتی اگر بخواهند در صورت وقوع یک رویارویی نظامی بین آمریکا و ایران جانب احتیاط را رعایت کنند مجبور خواهند بود فشار زیادی را تحمل کنند. مسئله توسعه اقتدار شیعیان یکی دیگر از مسائلی است که اعراب را نگران می کند. چندی پیش حسنی مبارک رئیس جمهوری مصر با اشاره به شیعیانی که در کشورهای عراق، سوریه، عربستان سعودی، کویت و بحرین زندگی می کنند گفت: اغلب شیعیانی که ساکن این کشورها هستند به ایران وفادار هستند و نه به عراق و ایران به عنوان کشورهای که هژمونی شیعیان در منطقه را دارد در صورت بهره مند شدن از انرژی هسته ای می تواند اقتدار شیعیان را افزایش دهد.
 هژمونی ایران
اعراب چه ایران هسته ای باشد یا نباشد تمایل ندارند که ایران دارای قدرت مضاعفی در منطقه شود زیرا اعراب مایلند به همراه کشورهای عربی دیگر نوعی تفوق بر ایران داشته باشند. در زمینه مسائل اقتصادی هم نگرانی هایی بین کشورهای عربی وجود دارد مثلاً اگر تحریمی علیه ایران وضع شود برخی از کشورهای عربی نظیر سوریه ضررهای زیادی خواهند کرد زیرا دمشق انرژی ارزان قیمت و برخی اقلام تجاری خود را از طریق ایران تامین می کند و البته امارات متحده عربی هم از بابت سرمایه گذاری هایی که ایران در بانک های دبی کرده است متضرر خواهد شد.
 حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس
در حال حاضر حدود ۲ هزار نظامی آمریکایی که اکثر آنها تفنگداران دریایی هستند در خلیج فارس حضور دارند. آمریکا در بحرین پنجمین پایگاه خود را در جهان دارد. واشینگتن در قطر هم از پایگاه نظامی گسترده ای برخوردار است و ۴۰۰ نظامی این کشور در قطر هستند. به گفته تحلیلگران مسائل اعراب و ایران همواره سیاست برخی از کشورهای عربی در قبال ایران سیاست دوگانه بوده است. در این میان برخی از کارشناسان مسائل امنیتی در خاورمیانه معتقدند که شاید با هسته ای شدن ایران برخی از کشورهای عرب خاورمیانه و به طور خاص منطقه خلیج فارس بخواهند که آنان نیز دارای فناوری هسته ای شوند و عربستان سعودی می تواند اولین کشور عرب باشد که به لحاظ مالی توانایی هسته ای شدن را هم دارد.