آزمون مجدد دیپلماسی هسته‌ای ایران - روسیه

 ابراهیم متقی / عضو هیات علمی دانشگاه
اگرچه محدودیت زمانی پیش بینی شده در قطعنامه 1737 شورای امنیت در مورد تعلیق فعالیت های هسته ای ایران در حال اتمام می باشد، اما هنوز هیچ واکنش مشخصی که بیانگر پذیرش مفاد قطعنامه باشد، از سوی ایران ارائه نشده است. تاکنون مواضع ایران نسبت به مفاد قطعنامه، ماهیت حاشیه ای و غیرمستقیم داشته است. اگرچه در برخی از مقاطع زمانی، دیپلماسی هسته ای ایران فعالیت های خود را از سر گرفته، اما هیچ گونه نتیجه مشخصی برای ایران، آژانس بین المللی انرژی اتمی و همچنین شورای امنیت سازمان ملل ایجاد نشده است. به این ترتیب، تغییر در ادبیات سیاسی و امنیتی می تواند جهت گیری قانونی و روندهای مبتنی بر پادمان هسته ای ایران را منعکس سازد. از سوی دیگر، ضرورت های دیپلماتیک ایران به گونه ای سازمان یافته است که <فضای تحرک غیرسازنده> را برای روسیه به وجود می آورد. در بسیاری از مواقع، ایران تلا ش داشته است تا از طریق <کارت روسیه> به نتایج موثری دست یابد اما تاریخ دیپلماسی هسته ای ایران نشان می دهد که روسیه در زمان تصمیم گیری بین المللی، محدودیت های موردنظر آمریکا را تایید می کند. سفر آقای دکتر علی اکبر ولا یتی به روسیه و دیدار با مقامات عالی رتبه این کشور، درجهت پایان بخشیدن به انحصار تصمیم گیری کشورهای غربی علیه ایران انجام شده است اما سوالی که می توان آن را مطرح نمود این است که به چه میزان چنین مذاکراتی می تواند نتایج نهایی موثری را برای فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران به وجود آورد.
بازی دوگانه روسیه در روابط ایران و غرب بیشترین سودمندی ها را برای منافع اقتصادی و همچنین ضرورت های استراتژیک آن کشور ایجاد کرده است. الگوی رفتاری روسیه به گونه ای است که در مذاکرات دیپلماتیک و ادبیات سیاسی خود از حق ایران برای تداوم فعالیت های صلح آمیز هسته ای دفاع می کند اما شواهد نشان داده است که نمایندگان این کشور در شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی و نیز در شورای امنیت از قطعنامه های صادره علیه ایران حمایت به عمل آورده اند. دیپلماسی روسیه به گونه ای است که در بسیاری از مواقع مطبوعات، افکار عمومی و حتی دیپلمات های ایران را راضی و متقاعد می نماید؛ در حالی که نتیجه نهایی در روند فعالیت های دیپلماتیک متفاوت از مذاکرات مرحله ای و همچنین مواضع اولیه می باشد. در چنین شرایطی، برای درک آینده می توان این پرسش را مطرح نمود که آزمون جدید در دیپلماسی هسته ای با روسیه چه نتایجی را می تواند به وجود آورد؟ ادبیات منتشرشده توسط مقامات روسیه جلوه هایی از مواضع دوگانه و همچنین ابهام استراتژیک را منعکس می سازد.
وقتی که روس ها بر <حل مسالمت آمیز> اختلا فات ایران با نهادهای بین المللی در مورد فعالیت های هسته ای صحبت می کنند، به معنای آن است که می توان تهدیدهایی را اعمال نمود، قطعنامه های جدیدی نیز صادر کرد و محدودیت های فراگیرتری را در دستورکار قرار داد. اگر فشارهای سیاسی و بین المللی علیه ایران ادامه پیدا کند، در آن شرایط، زمینه برای تصاعد بحران و گسترش محدودیت ها علیه ایران به وجود می آید. این امر در نهایت برای آینده سیاسی، اقتصادی و امنیتی ایران مخاطره آمیز خواهد بود. به کارگیری واژه هایی همانند <روش های مسالمت آمیز>، رفتار عادلا نه و موازین بین المللی ماهیت عام و انتزاعی داشته و در نتیجه، قابلیت لا زم برای مدیریت بحران در فرآیندهای مسالمت آمیز را نخواهد داشت. به همان گونه ای که سیاست، ماهیت تقلیل گرا دارد، روابط بین الملل نیز دارای نشانه های مشابهی می باشد. تقلیل گرایی در سیاست بین الملل ایجاب می کند که روسیه نسبت به شرایط و امنیت ملی ایران وقوف بیشتری داشته و بر این امر واقف گردد که هرگونه گسترش بی ثباتی در خاورمیانه، مخاطرات امنیتی جدیدتری را برای تمامی کشورهای منطقه به وجود می آورد. مواضع سیاسی آمریکا و اروپا به گونه ای است که زمینه های لا زم برای مخاطرات امنیتی و همچنین تصاعد بحران در منطقه را به وجود می آورد. طبعا چنین الگوی رفتاری ای نمی تواند مطلوبیت امنیتی نهایی را برای ایران، روسیه و حتی کشورهای غربی به وجود آورد. مواضع هسته ای ایران کاملا آشکار و شفاف می باشد.
جمهوری اسلامی با سیاست های تبعیض هسته ای در خاورمیانه مخالف است.آنچه به عنوان تولید سلا ح های کشتارجمعی مطرح می شود، باید علیه اسرائیل به کار گرفته شود. مقامات اسرائیلی بر این موضوع تاکید دارند که آنها مقاصد صلح آمیز را در ارتباط با ابزارهای هسته ای پیگیری می کنند، در حالی که رهیافت های رئالیستی، جهت گیری متفاوتی را ارائه می دهد.در این ارتباط، قدرت هسته ای تاثیر خود را بر سیاست امنیتی و رفتار استراتژیک به جا می گذارد. بنابراین، زمانی که الگوی مبتنی بر تبعیض تداوم پیدا کند، هیچیک از کشورهای منطقه در شرایط ثبات قرار نخواهند گرفت. روسیه باید مواضع هسته ای ایران را در چارچوب (Contet) شرایط خاورمیانه مورد ارزیابی قرار دهد. تبعیض هسته ای نمی تواند برای زمانی طولا نی تداوم یابد و یا از طریق محدودیت های حقوقی، بین المللی و الگوهای رفتار استراتژیک تثبیت شود.