پرسش و پاسخ؟

* چرا جلسه های مجلس خبرگان، علنی برگزار نمی شود؟
** غیرعلنی بودن جلسه های مجلس خبرگان، براساس قانون است. در ماده 53 آیین نامه داخلی مجلس خبرگان آمده است: «مذاکرات، جلسات و نطق های قبل از دستور مجلس خبرگان، غیرعلنی است، مگر با نظر هیأت رئیسه، که در این صورت، تمام یا بخشی از آن می تواند علنی برگزار شود.» علت تصویب این قانون نیز - که اصل آن، از مصوبات نخستین اجلاسیه دوره اول مجلس خبرگان است - رعایت و حفظ برخی مصالح و منافع کشور است.
اگر جلسه ها غیرعلنی باشند، اعضا آزادی بیشتری در بیان مطالب، درباره مسایل یاد شده دارند و بهتر می توانند به بررسی آنها بپردازند. اما اگر جلسه ها علنی باشند، از بیم سوء استفاده های تبلیغاتی دشمنان و برخی ناآگاهان، دستشان در بیان برخی مطالب بسته می شود؛ بویژه هنگامی که برخی مطالب جنبه محرمانه و طبقه بندی شده دارند و افشای آنها به صلاح کشور نیست. دیگر آن که برخی بحثهای مربوط به رهبری نظام، ممکن است حساسیتهایی را در میان مردم ایجاد کند و موجب بروز تشنجاتی در فضای سیاسی کشور شود.
غیر از دلایل یاد شده که ضرورت غیرعلنی بودن جلسه ها را اثبات می کنند، باید گفت اصولاً ضرورتی هم برای علنی برگزار شدن آنها وجود ندارد.
مجلس خبرگان، مجمعی تخصصی است و کار خبرگان، کاری کارشناسی و فنی است، که پخش علنی مباحث آن، فایده چندانی برای عموم جامعه ندارد.
در مورد بسیاری از مجامع و مجالس فنی و تخصصی نیز امر چنین است؛ مثلاً هیأت دولت جلسه هایی را برگزار می کند؛ اما هیچ گاه مشروح مذاکرات آن پخش نمی شود، بلکه سخنگوی دولت، مهمترین تصمیمها و بحثهای هیأت دولت را - آن هم به اندازه ای که امکان انتشار باشد - به آگاهی مردم می رساند و هیچ گاه از هیأت دولت این انتظار نمی رود که مذاکرات خود را علنی سازد؛ زیرا آن بحثها تخصصی است و پخش آنها فایده چندانی ندارد. مجلس شورای اسلامی و بلکه همه مجالس دنیا نیز گاه بنابر رعایت مصالحی، جلسه های غیرعلنی برگزار می کنند و این هرگز «نامحرم دانستن مردم» تلقی نمی شود.
ممکن است گفته شود که آن بخش از نطق ها و مذاکرات، که پخش آنها محذوریتی ندارد، چه منعی برای علنی شدن آن وجود دارد؟ این راه اگر چه ممکن است از لحاظ نظری، خوب و مناسب باشد، اما عملاً اجرای آن با مشکل روبرو خواهد شد؛ زیرا نخستین مسأله، تعیین ملاک علنی بودن و غیرعلنی بودن و پس از آن، تعیین مصداق هر کدام است، که عملاً امری مشکل، ابهام زا و دارای برداشتهای متفاوت است ضمن این که نمی توان نطق و مذاکرات نمایندگان را پیش از ایراد آنها کنترل کرد تا وجود ملاک علنی یا غیرعلنی بودن در آنها مشخص شود.
مشکل دیگر این که نمی توان یک جلسه را پی در پی علنی و غیرعلنی کرد؛ زیرا ممکن است در یک جلسه، چندین بار مطالبی که بنا به مصالح نظام و مسلمانان نباید پخش شوند، مطرح شود. بر همین اساس، قانون این اختیار را به هیأت رئیسه داده است که اگر تشخیص داد که باید مذاکرات پخش شوند (همه یا بخشی از آنها) آن بخش در اختیار رسانه ها و عموم قرار می گیرد.
* آیا برای نهاد حساسی مانند خبرگان، سالانه دو اجلاسیه دو روزه، کافی است؟
** در مجلس خبرگان، نوعی تقسیم کار صورت گرفته و بسیاری از وظایف اصلی این مجلس، به طور کامل یا برای بررسی بیشتر، در اختیار کمیسیونها قرار داده شده است. وظیفه مربوط به اصل 111قانون اساسی، درباره تشخیص فقدان شرایط رهبری، در مراحل نخستین، بر عهده کمیسیون تحقیق نهاده شده است؛ بدین گونه که ملازمات اولیه اجرای این اصل (نظارت بر بقای شرایط رهبری) را کمیسیون تحقیق انجام می دهد. تدوین آیین نامه داخلی جلسه ها و قانون انتخابات نیز برعهده کمیسیون اصل 108 است. (البته طرح های ارایه شده درباره این دو امر، توسط خود اعضا را نیز اگر به امضای دست کم ده نفر از خبرگان برسد، می توان مطرح کرد). کمیسیون اصل 107 و 109 نیز وظیفه تحقیق و بررسی درباره همه موارد مربوط به شرایط و صفات رهبر، موضوع دو اصل یاد شده و همه کسانی که در مظان رهبری قرار دارند و ارایه نتایج به دست آمده به هیأت رئیسه را برای استفاده و بررسی مجلس خبرگان، برعهده دارد. کمیسیون امور مالی و بودجه نیز وظیفه تنظیم امور مالی و بودجه مجلس خبرگان و دبیرخانه را برعهده دارد.
کمیسیون سیاسی - اجتماعی و راههای پاسداری و حراست از ولایت فقیه نیز به وظایف جانبی خبرگان که از سوی خود مجلس خبرگان تصویب شده اند، می پردازد. همه کمیسیونها موظفند در اجلاسیه ها، گزارش کار خود را به مجلس ارایه دهند و هر یک از اعضا نیز می تواند بدون داشتن حق رأی، در جلسه های کمیسیونها به استثنای کمیسیون تحقیق، شرکت کنند.بنابراین، خبرگان وظایف مستمر و روزمره ای ندارند تا لازم باشد همانند مجلس شورای اسلامی، در هفته، چند روز جلسه داشته باشند. افزون بر این که اگر یک سوم نمایندگان درخواست کنند، یا هیأت رئیسه تصمیم بگیرد، اجلاسیه فوق العاده تشکیل می شود و مدت اجلاسیه های عادی نیز با پیشنهاد 15 نفر از نمایندگان یا هیأت رئیسه و تصویب خبرگان، می تواند بیش از دو روز تمدید شود.
بنابراین اگر طرحی ضروری و فوری در دستور کار خبرگان باشد به تشکیل اجلاسیه نیاز داشته باشد، راهکار قانونی آن وجود دارد و از سویی وظایف مهم این مجلس را نیز کمیسیونها انجام می دهند.