تاریخچه انتخابات در کردستان عراق

به گزارش فارس، انتخابات در کردستان عراق تاریخچه‌ چندان طولانی ندارد. کردستان عراق پیش از سال 1992 شاهد هیچ انتخابات واقعی و شفافی نبوده و مردم این منطقه در زمان رژیم بعثی حق انتخاب نمایندگان خود در پارلمان و شوراهای شهر را نداشتند بلکه رای‌‌گیری تنها برای انتخاب اعضای آنچه "مجلس قانونگذاری منطقه خودمختار شمال عراق " نامیده می‌شد، بوده که نامزدهای آن پیش‌تر از سوی حزب حاکم بعث تعیین می‌شدند.
اما تحولات سیاسی که در مارس 1991 در منطقه کردستان و به دنبال انتفاضه مردمی به رهبری جبهه کردستان آغاز شد و اکثر نیروها و احزاب کردی معارض در آن زمان نیز به آن پیوستند و همچنین قطعنامه بین‌المللی که منطقه کردستان را به عنوان منطقه‌ای ایمن اعلام کرد، مساحت گسترده‌ای از این منطقه از چنگ قدرت‌های بعثی خلاص شدند و این امر برگزاری انتخابات را به ضرورتی حتمی مبدل کرد چون احزاب کرد مسلح مرکب همان نیروهای انقلابی که درگیر جنگ مسلحانه در کوه‌ها بوده‌اند که باید به احزابی که نظام اداری و سیاسی و مسؤولیت اداره امور پنج میلیون جمعیت منطقه کردستان عراق را رهبری کنند، مبدل می‌شدند.
در این راستا انتخابات به عنوان عنصر اصلی در ترسیم نظام سیاسی کردستان عراق در استان‌های اربیل، سلیمانیه و دهوک بوده به گونه‌ای که می‌بایست مسئولیت‌ها و قدرت‌ها بین احزاب و گروه‌های کرد تقسیم شود تا خرابی‌هایی را که نظام سابق بعث در این منطقه به بار آورده بود اصلاح شود.
جبهه کردستان عراق که در آن زمان به مثابه رهبر اعلای سیاسی جنبش کردها بود تصمیم به برگزاری انتخابات پارلمانی به عنوان اولین گام کرده و این جبهه کمیته عالی تشکیل طرح برگزاری انتخابات را تشکیل داد و در تاریخ 28 آوریل1992 این جبهه قانونی را موسوم به لایحه "شماره 1 سال 1992 " را به تصویب رساند که به موجب آن انتخابات پارلمانی در تاریخ 19 ماه مه 1992 و با شرکت نزدیک به یک میلیون رای دهنده برگزار شد و ده‌ها ناظر انتخاباتی از سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر و بسیاری از اعضای پارلمان‌های اروپایی و ده‌ها خبرنگار از سرتاسر جهان حضور داشتند.
در آن دوره برای انتخابات پارلمانی قانونی وضع کرده‌ بودند که اگر حزبی نتواند 7 درصد آراء را کسب کند، دیگر حق ورود به‌ پارلمان را نخواهد داشت به‌ همین جهت بسیاری از احزاب آن دوره‌ مانند حرکت اسلامی نتوانستند وارد پارلمان شوند.
حزب دموکرات کردستان به ریاست مسعود بارزانی با کسب 5/45 درصد آرای رای دهندگان در صدر فهرست‌‌های پیروز در انتخابات قرار گرفته و پس از آن اتحادیه میهنی به رهبری جلال طالبانی با کسب 61/43 درصد را در ردیف دوم قرار گرفت.
پارلمان سال 1992 اقلیم کردستان عراق از 105 کرسی تشکیل شده‌ بود که‌ بدلیل ملاحظاتی که‌ سران وقت کردهای عراق برای غرب قائل بودند 5 کرسی پارلمان را بدون انتخابات به‌ مسیحی های اقلیت کردستان اختصاص دادند و 100 کرسی باقی مانده نیز بصورت 50 به 50 بین دو حزب اتحادیه میهنی به رهبریت "جلال طالبانی " و حزب دموکرات به رهبری "مسعود بارزانی " تقسیم شد.
بنابراین اولین پارلمان منطقه کردستان عراق از سال 1992 با توافق دو حزب اتحادیه میهنی و حزب دموکرات کردستان تشکیل شد چون با قانون وضع کسب 7 درصد آراء احزاب کوچکتر نتوانستند به پارلمان راه بیابند.
بعد از پایان این انتخابات، دو حزب حاکم، حکومت اقلیم کردستان عراق را تشکیل داده‌ و تمامی پست‌های اداری و وزارتی را بین خود تقسیم کرد‌ند،
در آن زمان قرار بر این شد که نتایج رای‌گیری برای انتخاب رهبر منطقه کردستان عراق که به طور همزمان با انتخابات پارلمانی برگزار شده بود لغو شود.
نامزدهای رهبری منطقه کردستان عراق مرکب از "جلال طالبانی "،‌ "مسعود بارزانی "،‌ " ملا عثمان عبدالعزیز "،‌ رهبر سابق حزب اسلامی کردستان و "محمود عثمان "، عضو دفتر سیاسی حزب سوسیال کردستان بودند.
منطقه کرستان عراق همچنین هنوز فاقد قانونی برای تعیین صلاحیت‌های رئیس یا رهبر بود و هیچ کدام از نامزدها هم نتوانسته بودند نصف به علاوه یک از جمع آرا که شرط پیروزی در انتخابات بود، کسب کنند.
در آن وقت "جوهر نامق سالم "، عضو دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان ریاست پارلمان را برعهده گرفت و "فواد معصوم "، عضو دفتر سیاسی حزب اتحادیه میهنی منصب اولین دوره نخست‌وزیری منطقه کردستان عراق را عهده‌دار شد اما وی پس از مدت کوتاهی از سمت خود کناره‌گیری کرد و پس از آن "کوسرت رسول علی "،نخست‌وزیر شد.
اما این حکومت نیز به دلیل جنگ‌های داخلی دوام چندانی نیاورد و با آغاز جنگ های داخلی کردستان عراق در سال 1994 رسماً این منطقه‌ به‌ دو حکومت تقسیم شد اول حکومت اتحادیه‌ میهنی کردستان که‌ استان سلیمانیه‌ و منطقه‌ بزرگ گرمیان را نیز شامل می شد و دوم حکومت دمکرات کردستان که‌ استانهای دهوک و اربیل را دربر می گرفت.
در این مدت چون پارلمان اقلیم کردستان در مناطق زیر سلطه‌ حزب دمکرات اداره‌ می شد، بنا براین به طور یکجانبه در اختیار این حزب قرار داشت.
بنابراین به‌ دلیل جنگ‌های داخلی فعالیت اولین دوره‌ پارلمان اقلیم کردستان عراق 13 سال طول کشید. پس از پایان درگیری های دو حزب حاکم و اعلان صلح، دوره دوم انتخابات پارلمان کردستان عراق در 30 ژانویه 2005 برگزار شد و پارلمان نیز در چهارم ژوئن 2005 رسما تشکیل شد.
در این دوره‌ "مسعود بارزانی " و "جلال طالبانی " روسای دو حزب حاکم برای جلوگیری از درگیری و جنگ‌های داخلی توافق کردند که‌ به‌ مدت 10 سال به‌ طور مشترک وارد عرصه‌های انتخاباتی شوند؛ طبق همین توافقنامه‌ اتحادیه‌ میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان ائتلاف کردستان واحد را برای انتخابات پارلمانی عراق و کردستان تشکیل داده‌ و به‌ طور یک لیست واحد در این همه‌ پرسی شرکت کردند.
در دوره دوم پارلمان کردستان آراء و کرسی‌های دو حزب حاکم یعنی اتحادیه میهنی و دموکرات کردستان عراق کاهش یافته به‌ طوری که‌ آنها فقط 89% آرا یعنی 104 کرسی از مجموع 111 کرسی پارلمان را تصاحب کردند و حزب اتحاد اسلامی کردستان به‌ سرکردگی "صلاحدین بهادین " توانست 6 کرسی را تصاحب کند و فهرست "الکادحین و المستقلین " نیز تنها یک کرسی را تصاحب کرد.
حکومت بر آمده‌ از پارلمان دوم اقلیم کردستان یک حکومت ائتلافی بود به‌ طوری که‌ تمامی حزب‌ها و گروه‌های سیاسی سهمی از وزرای این حکومت داشتند هر چند که‌ تمامی وزارتخانه‌های مهم باز هم در اختیار دو حزب عمده‌ بود و آنها حکومت را تشکیل دادند.
"نوچیروان بارزانی "، از حزب دموکرات پست نخست‌وزیری را در آوریل 2005 برعهده گرفت و "عدنان المفتی " از حزب اتحادیه میهنی ریاست پارلمان را که دوره قانونی آن 13 ماه مه 2009 به پایان رسیده برعهده گرفت.
در دوره‌ دوم یک اتفاق دیگر نیز رخ داد و آن این بود که‌ برای اولین بار ریاست منطقه‌ کردستان عراق مشخص شد و طبق توافقاتی که‌ میان دو حزب صورت گرفته‌ بود پست ریاست جمهوری عراق به‌ جلال طالبانی و پست ریاست منطقه‌ کردستان عراق به‌ مسعود بارزانی واگذار شد.
سومین دوره‌ انتخابات پارلمانی منطقه‌ کردستان عراق 25 جولای یعنی امروز شنبه برگزار شود و در آن فراکسیون های کرد برای 100 کرسی پارلمان و دیگر اقلیت های دینی و قومی ـ مانند ترکمن ها و مسیحی ها ـ نیز برای 11 کرسی به‌ رقابت خواهند پرداخت.
این دوره‌، از هر نظر با دوره‌های قبل پارلمان متفاوت خواهد بود چون برای اولین بار یک گروه‌ اپوزیسیون و مخالف حکومت فعلی در این انتخابات شرکت خواهد کرد که‌ این خود می تواند نوید یک پارلمان واقعی را به‌ ما بدهد.
گروه‌ها و جریان‌های اصلی شرکت کننده‌ در این انتخابات عبارتند از:
1- فهرست کردستانی: این فهرست از دو حزب حاکم یعنی اتحادیه‌ میهنی کردستان و حزب دمکرات کردستان تشکیل شده‌ است.
2- فهرست تغییر: ریاست این فهرست بر عهده‌ "نوشیروان مصطفی " معاون سابق جلال طالبانی است که‌ به‌ منظور مبارزه‌ با فساد های مالی احزاب حاکم این فهرست را تشکیل داده‌ است.
3- فهرست اصلاح و خدمات: این فهرست از دو حزب اسلامی یعنی اتحاد اسلامی کردستان و جماعت اسلامی کردستان و دو حزب سکولار زحمتکشان و سوسیالیست دمکرات تشکیل شده‌ است.
4- فهرست احزاب چپ گرا: این فهرست هرچند از 7 حزب چپ کردستان عراق تشکیل شده‌ اما جایگاه‌ چندانی در میان مردم ندارند و احتمال راه‌ یافتن آنها به‌ پارلمان بسیار ضعیف است.
5- فهرست پیشرفت: این فهرست نیز از سوی "هه‌لو ابراهیم احمد " برادر زن جلال طالبانی رئیس جمهور عراق اداره‌ می‌شود.