بازگشت الواح گلی از آمریکا پیگیری می‌شود

پس از آنکه چند ماه پیش روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی به بررسی موضوع الواح گلی ایران در موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو پرداخت و در آن از احتمال رای یک دادگاه محلی به نفع 9 نفر آمریکایی خبر داده بود، روزنامه اعتماد ملی در روزهای 16 و 24 فروردین ماه امسال با چاپ دو گزارش نسبت به بی‌توجهی به چنین موضوعی هشدار داد. در گزارش نیویورک تایمز این اقدام دادگاه شیکاگو به دنبال عدم حضور ایران در دادگاه برای دفاع از خود عنوان شده بود. در این پرونده، آمریکایی هایی که در جریان یک بمب گذاری در بیت المقدس مجروح شده بودند، ایران را متهم به حمایت مالی از حماس و نقش داشتن در این انفجار کرده بودند.
بنابراین گزارش، دریافت خسارت هنگفت تعیین شده از سوی دادگاه در صورت عدم مراجعه طرف دعوا به دادگاه، منوط به یافتن و معرفی دارایی هایی متعلق به ایران در خاک آمریکا بود. در نتیجه در شرایطی که اموال ایران توسط دولت بلوکه شده، اشیای عتیقه ایران هدف اصلی این گروه قرار گرفته بود.
به دنبال تلاش این گروه 9 نفره در جلب نظر قاضی، موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو به عنوان یکی از اماکنی که بخش عمده ای از الواح گلی مربوط به دوران هخامنشی در آن نگهداری می شد، مورد توجه این گروه 9 نفره قرار گرفت. درنتیجه «دیوید استراش من» وکیل شاکیان پرونده با اطلاع از احتمال بازگرداندن این آثار به ایران با ارسال پیغامی به مدیر موسسه شرق شناسی از وی خواست تا ظرف 10 روز این اشیا را در اختیار آنها قرار دهد.
مقاومت موسسه شرق شناسی و درخواست «استراش من» سرآغاز جنگی حقوقی میان این دو شد. به گزارش آن روز نیویورک تایمز، وزارت خارجه آمریکا نیز در واکنش به این اقدام وارد شده و اعلام کرده بود که نمی توان این میراث را کالاهای دارای ارزش تجاری تلقی کرد. در این وضعیت قاضی پرونده و وکیل شاکیان نیز با واکنش نسبت به صحبت های موسسه شرق شناسی اعلام کرده بود: تنها دولت ایران صلاحیت تقاضای استرداد اموال خود و مصون داشتن این اشیا از ضبط شدن را داراست و تهران هم تاکنون حاضر نشده است در این راستا اقدامی صورت گیرد.
در گزارش نیویورک تایمز تصریح شده بود: حمله به اشیای ایران، اما تنها به این مورد منحصر نمی شود. شاکیان اکنون شکایات متعددی را علیه موسساتی که دارای کلکسیون گسترده ای از اشیای عتیقه ایران هستند اعلام کرده اند که موزه هنرهای زیبای بوستون و دانشگاه هاروارد در زمره این موسسات قرار دارند.
بنابراین گزارش، گروه مذکور پیش از این تنها موفق به ضبط یک خانه کوچک در تگزاس شده بود که شاه مخلوع برای اسکان فرزندش در هنگام آموزش نظامی در آمریکا، خریداری کرده بود.
گزارش های بعدی اعتماد ملی در مورد این الواح در گفت وگو با رئیس موزه ملی ایران اطلاعات بیشتری از وضعیت این الواح در اختیارمان قرار داد. این الواح که براساس توافق دولت ایران از سال 1316 به منظور مطالعه و پژوهش به شکل امانی در اختیار موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو قرار گرفته بود، طی سال های متوالی به ایران بازگردانده شده بود که در آخرین مورد نیز 300 عدد دیگر از این مجموعه گل نوشته های بازمانده نزد امانت گیرنده، توسط دکتر گیل استاین مدیر موسسه شرق شناسی همراه با نتایج مطالعات انجام یافته به «موزه ملی ایران» بازگردانیده شد.
موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو همراه با الواح مذکور متن خوانده شده 300 لوح موردنظر را نیز به همراه آورده و به دولت ایران تحویل داد تا حسن نیت خویش را در رابطه با این آثار ارزنده تاریخی نشان دهد.
با این حال بعد از گذشت چند ماه از چاپ گزارش نیویورک تایمز و درج و پیگیری آن در روزنامه اعتماد ملی که با واکنش سرد و بی تفاوت مسئولان میراث فرهنگی مواجه شد، اعلام حکم دادگاه محلی مبنی بر ارائه این الواح به آن گروه 9 نفره و نیز رد دفاعیه دانشگاه شیکاگو در این زمینه، محافل خبری و مقامات مسئول ایرانی بالاخره وادار به پیگیری این موضوع شدند.
آصفی سخنگوی وزارت خارجه با بیان اینکه طرح میراث فرهنگی ایران باعث بی اعتباری مجامع بین المللی و فرهنگی می شود، اعلام کرده که وزارت خارجه با جدیت موضوع را پیگیری خواهد کرد. وی با اشاره به اینکه دفاتر نمایندگی ایران در نیویورک و یونسکو برای پیگیری کار بسیار فعال هستند، خاطرنشان کرد: ما با دانشگاه شیکاگو در این خصوص صحبت کرده ایم و این دانشگاه این حکم را رد کرده است. واکنش دیرهنگام به اقدام دادگاهی که از سال 2003 پرونده مذکور را در دست بررسی دارد، اندکی عجیب به نظر می رسد. گفت وگو با افراد سیاسی و اظهارنظرهای عجیب و غریب اشخاص نه چندان آگاه مبنی بر عدم توجه روزنامه ها و روشنفکران به این موضوع نیز عجیب تر از آن است که بتوان در مورد آن توضیحی ارائه داد.
محمدرضا کارگر رئیس کل موزه ملی ایران با رد گفته های یکی از این افراد با ارائه توضیحاتی گفت: ما این موضوع را به سرعت پیگیری کردیم که در این باره دو روز پیش 99 تیرماه( نامه ای از گیل استاین خطاب به رئیس سازمان میراث فرهنگی ایران دریافت شد که نوشته است این رای مربوط به یک دادگاه محلی است و باید در دادگاه فدرال تایید شود و تاکید کرده که این رأی بسیار افتضاح آمیز بوده است و قطعاً اجرای آن به مناسبات فرهنگی و علمی مراکز علمی آمریکا لطمه زیادی وارد خواهد کرد و در این باره قول پیگیری داده است.
او درباره تعداد این الواح و رقم واقعی آن یادآور شد: «آمار دقیقی در دست نیست، حدود 35 هزار اثر که شامل آثار کامل و خرده تابلوها است از ایران خارج شده که حدود 30 هزار از این خرده تابلوها برگشته و 300 تا از بهترین کتیبه ها نیز برگشت داده شده ولی عمده آثار اصلی هنوز برگشت داده نشده است.» علیرضا سجادپور معاون فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی نیز با واکنش نسبت به صحبت های این چند روز در مورد بی توجهی میراث فرهنگی به این موضوع با اعلام اینکه بقیه این آثار به زودی به ایران باز می گردد، گفت: این موضوع داستانی طولانی دارد و اصلاً به شکلی که یکی از مورخان کشور گفته نیست.
او افزود: این آثار چندین سال قبل از پیروزی انقلاب برای مطالعه به دانشگاه شیکاگو داده شد و این موضوع را که سازمان میراث فرهنگی هیچ تلاشی برای بازگرداندن این آثار صورت نداده است، قبول نداریم. زیرا پس از آنکه میراث فرهنگی متوجه این موضوع شد تلاش های گسترده ای انجام داد به نحوی که بخش عمده ای از آثار برگردانده شد.وی ادامه داد: با موزه های بزرگ دنیا هماهنگی شده است که حتی نسبت به بیان این موضوع واکنش نشان دهند زیرا این کار می تواند اعتماد کامل را برای تبادلات علمی بین موزه های بزرگ دنیا برهم بزند. واکنش مقامات ایران به حکم دادگاه آمریکایی اما به همین جا محدود نشد.
به گزارش خبرگزاری آفتاب، منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در واکنش به این حکم به آمریکا هشدار داده که اگر قصد تعرض به دارایی های ایران در این کشور از جمله آثار باستانی و فرهنگی ایران را داشته باشند با اقدام مشابه تهران مواجه خواهند شد. بنابراین گزارش متکی گفته است: موضوع را در یونسکو و سازمان های بین المللی مطرح و پیگیری می‌کنیم.
قربانعلی دری نجف آبادی دادستان کل کشور نیز در واکنش به حراج الواح گلی دوران هخامنشی با بیان اینکه طرح لوحه های گلی دوران هخامنشی اقدامی قبیح و از لحاظ مقررات و عرف بین المللی محکوم است، در اظهاراتی جالب اعلام کرد: اولاً بی احترامی به میراث فرهنگی یک ملت خدشه بر حریم معنوی آحاد ملت و اتباع یک کشور بوده و از این حیث قابل پیگیری است. ثانیاً اصل وجود مواریث کهن ما که آیینه تمدنی ملت ماست در موزه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو خود مقوله‌ای جدل‌انگیز است. ثالثاً این آثار به نفع رژیمی به حراج گذاشته می شود که روزبه روز بر خباثت ها و جنایت های خود می‌افزاید.
گفته‌های دری نجف آبادی در حالی منتشر می شود که تنها نهادی که تاکنون مانع دستیابی به این آثار بوده دانشگاه شیکاگو و موسسه شرق شناسی همین دانشگاه است. همچنین بنا به گفته مسئولان میراث فرهنگی و موسسه شرق شناسی این الواح به صورت امانی و صرفاً برای کار مطالعاتی به آمریکا فرستاده شده و طی سال های متوالی بخش عمده ای از این آثار را به کشور بازگردانده اند. در نتیجه با نگاه صرفاً سیاسی به این مقوله که از 3 سال پیش تاکنون در جریان بوده اندکی تاسف برانگیز نشان می‌دهد.
میراث فرهنگی مالکیت اقتصادی ندارد
رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز نیز در این مورد گفت: اگر را‡ی دادگاه آمریکایی درباره حراج لوحه های کلی دوران هخامنشی بدون استماع مدافعات دولت ایران صادر شده باشد، به طور قطع از طرف ایران قابل تجدیدنظرخواهی در محاکم عالی آمریکا خواهد بود.
بهمن کشاورز، درباره وضعیت حقوقی فروش الواح گلی مربوط به زمان هخامنشی در دانشگاه شیکاگو براساس رأی صادره از سوی یکی از دادگاه های فدرال آمریکا تاکید کرد: بر اساس آنچه شنیده شده است، دولت آمریکا با این اقدام دادگاه مخالفت کرده و دادگاه از باب استقلال قضایی در این مورد اظهارنظر قضایی کرده است.
به گفته او از نظر ماهیتی در این باره باید به چندنکته توجه داشت؛ ابتدا اینکه نمی توان دولتی را به خاطر ارتباطات مالی و سیاسی اش با دولت های دیگر مجازات کرد؛ زیرا ارتباط دولت ها و سازمان های عمومی با یکدیگر همانند ارتباط اشخاص حقیقی و حقوقی نیست. گذشته از اینکه مساله کمک مالی دولت ایران به حماس آن هم به نحوی که بتواند نوعی معاونت در اقداماتی از آن گونه که مطرح شده تلقی شود، امری ثابت شده نیست. کشاورز ادامه داد: کمک های انسانی در زمینه های دارویی، بهداشتی و فرهنگی چه به فلسطین و چه به هر دولت یا سا زمان دیگر چیزی نیست که بتوان آن را به عنوان اقدامی منفی یا توام با سوءنیت، مبنای اقدام قضایی قرار داد.
رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز اظهار داشت: نکته دیگر در این باره اینکه اموالی از آنگونه که مطرح است به نوعی میراث فرهنگی همه جهانیان است و فاقد مالکیت به مفهوم اقتصادی و عرفی آن است. همچنان که این آثار باستانی مصون از توقیف و تعرض هستند، اشیای امانی نیز قابل توقیف نیستند و به علاوه تا آنجایی که به یاد دارم اختلافات اتباع آمریکا از این نوع صرفاً در قالب قرارداد الجزایر و از طریق مراجعه به دیوان داوری ویژه ای که در این خصوص تشکیل شده است قابل پیگیری است و به موجب این قرارداد حتی اموال قابل توقیف دولت ایران نیز در قبال اتباع آمریکایی غیرقابل بازداشت اعلام شده است.
رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز تاکید کرد: با توجه به مسائل گفته شده، به نظر می رسد این رأی را باید بیشتر سیاسی تلقی کرد تا قضایی.