سازمان همکارى شانگهاى چیست؟

سازمان همکارى شانگهاى، یک سازمان بین المللى دایمى بین دولتى است که موجودیتش در تاریخ 15ژوئن سال 2001میلادى از سوى شش کشور جمهورى خلق چین، فدراسیون روسیه، جمهورى قزاقستان، جمهورى قرقیزستان، جمهورى تاجیکستان و جمهورى ازبکستان اعلام شد.
این سازمان بر مبناى مکانیزم شانگهاى پنج تاسیس شد. اهداف اصلى سازمان همکارى شانگهاى تقویت اعتماد چند جانبه و روابط خوب همسایگى میان کشورهاى عضو، ارتقاى همکارى موثرشان در امور سیاسى، اقتصادى و تجارى، علمى - فنى، فرهنگى و زمینه هاى آموزشى و نیز انرژى، حمل و نقل، توریسم و حوزه هاى حفاظت محیطى، حفاظت مشترک و معرفى صلح منطقه اى، امنیت و ثبات، تلاش در جهت ایجاد نظم بین المللى سیاسى و اقتصادى جدید، دموکراتیک، عادلانه و منطقى را شامل مى‌شود.
روابط درونى این سازمان به وسیله روح شانگهاى هدایت مى شود که بر اصول اعتماد و سود دوجانبه، برابرى، مشاورات چند جانبه، احترام به فرهنگ ها و خواست توسعه مشترک است و در رابطه با روابط خارجى یک بلوک بسته نیست و علیه هیچ کشور و منطقه اى اداره نمى‌شود.
شوراى سران کشورهاى عضو، یک نهاد عالى مسوول براى تصمیم گیرى است. جلسات منظم سالانه اى دارد و به تصمیم گیرى مى پردازد و دستورالعمل هایى را درباره تمامى موضوعات مهم سازمان صادر مى کند. شوراى سران دولت هاى کشورهاى عضو سازمان، یک بار در سال تشکیل جلسه مى دهد تا درباره استراتژى همکارى چند جانبه و دستورات داراى اولویت در چارچوب سازمان مذاکره کند و در خصوص موضوعات اصلى در خصوص همکارى اقتصادى و دیگر همکارى ها تصمیم گیرى کند و بودجه سال آینده سازمان را تصویب کند.
علاوه بر نشست هاى شوراى سران کشورها و شوراى سران دولت ها، همچنین مکانیزم نشست هاى سالانه وزیران امور خارجه، وزیران اقتصاد، حمل و نقل، فرهنگ، دفاع، امنیت و دادستانان کل و مقامات مرزى نیز برگزار مى‌شود.
شوراى هماهنگ کنندگان ملى کشورهاى عضو سازمان همکارى شانگهاى در خدمت مکانیزم هماهنگى در چارچوب سازمان است. این سازمان دو نهاد دایمى دارد که شامل دبیرخانه مستقر در پکن و ساختار منطقه اى ضد تروریسم مى شود که در تاشکند مستقر است. دبیرکل و مدیر کل اجرایى به وسیله شوراى سران کشور براى یک دوره سه ساله منصوب مى‌شود.
ناحیه اى که کشورهاى عضو شانگهاى آن را پوشش مى دهند، حدود 30میلیون و 189هزار کیلومتر مربع و یا برابر با سه پنجم منطقه اوراسیاست و جمعیتى بالغ بر 455/1 میلیارد تن و یا برابر یک چهارم کل جمعیت دنیا را داراست.
تاریخ توسعه سازمان همکارى شانگهاى، الگوى نخستین سازمان مکانیزم شانگهاى پنج بود که در ابتدا بر اساس تقویت اعتماد و خلع سلاح در مناطق مرزى چین با روسیه، قزاقستان، قزقیزستان و تاجیکستان توسعه یافت. پس از پایان جنگ سرد، تغییراتى که در موقعیت بین المللى و منطقه اى انجام مى گرفت، بسیار عظیم بود، صلح و توسعه به گرایش هاى عصر تبدیل شدند. پس از آن، مساله تقویت روابط خوب همسایگى با اعتماد چند جانبه و دوستى و همکارى میان پنج کشور چین، قزاقستان، روسیه، تاجیکستان و قرقیزستان در دستور کار قرار گرفت. در سال 97-،1996 سران پنج کشور، در نشستشان در شانگهاى و مسکو توافق تعمیق اعتماد نظامى در مناطق مرزى و توافق کاهش نیروهاى نظامى در مناطق مرزى را امضا کردند که به مرحله تاریخى مهمى تبدیل شد و به آغاز مکانیزمى منجر شد که شانگهاى پنج نام گرفت.
پس از آن این شکل نشست تبدیل به اقدامى دایمى شد و اکنون نیز به طور متناوب در یکى از این پنج کشور برگزار مى‌شود.
با تلاش هاى مشترک طرف هاى مربوطه، نتایج بزرگى در فعالیت هاى عملى شانگهاى پنج حاصل شد و با موفقیت در حل مسایل مربوط به موضوعات مرزى در روابط چین با چهار کشور عضو پیش رفت و صلح و آرامش مناطق مرزى را تسهیل کرد. این سازمان همچنین به شدت با «سه نیروى شیطانى» یعنى تروریسم، جدایى طلبى و افراط گرایى مبارزه و آن را محدود مى کند. امنیت و ثبات کشورهاى منطقه را تضمین کرده، روابط تجارى و اقتصادى میان کشورهاى عضو را به شکلى فعالانه ارتقاء بخشیده و تحقیقاتى مفید را در ظهور همکارى اقتصادى - منطقه اى انجام داده است. این سازمان به طور مستمر هماهنگى میان کشورهاى عضو درحوزه بین المللى را تقویت مى کند و به یک نیروى منطقه اى مهم در ارتقاى صلح و توسعه در سراسر جهان تبدیل شده است.
سران کشورهاى عضو شانگهاى پنج و رییس جمهور ازبکستان در پنجمین سالگرد شانگهاى پنج در 15ژوئن سال 2001 در شانگهاى که زادگاه این مکانیزم بود، به اتفاق آرا تصمیم گرفتند این مکانیزم را در راستاى تبدیل آن به مبناى محکم و حامى مهمى براى توسعه همکارى میان شش کشور تحت شرایط جدید در سطحى بالاتر برگزار کنند. در راستاى این هدف، سران شش کشور بیانیه تاسیس سازمان همکارى شانگهاى را امضاء کرده و تولد یک سازمان جدید در زمینه همکارى منطقه اى را اعلام کردند. در آن نشست سازمان همکارى شانگهاى کنوانسیون مبارزه با تروریسم، جدایى طلبى و افراط گرایى شانگهاى نیز به امضاء رسید. این کار سه ماه پیش از تراژدى 11 سپتامبر 2001 انجام شد، بنابراین سازمان همکارى شانگهاى سازمانى پیشگام در امر پیشنهاد مبارزه با تروریسم در سطح بین المللى بوده است.
در 14 سپتامبر ،2001 اولین نشست سران دولت هاى کشورهاى عضو سازمان در آلماتى برگزار شد.
در هفت ژوئیه ،2002 دومین نشست سران کشورهاى عضو سازمان در سن پترزبورگ برگزار شد. سران شش کشور منشور سازمان همکارى شانگهاى را تصویب کردند وبه طور دقیق اهداف، اصول، دستور العمل هاى پایه و همکارى در سازمان را تصویب کردند. در 29 مه سال ،2003 سومین نشست سران کشورهاى عضو در مسکو برگزار شد.
در 23 سپتامبر سال 2003 نشست سران دولت هاى اعضاى سازمان در پکن برگزار شد. در 15 ژانویه 2004مراسم تاسیس دبیرخانه سازمان در پکن برگزار شد.
ایران، پاکستان، هند و مغولستان اعضاى ناظر سازمان همکارى شانگهاى هستند. در عین حال حامد کرزاى، رییس جمهور افغانستان نیز در نشست روز پنجشنبه این سازمان به عنوان مهمان حضور خواهد داشت.