پیمانی برای آزادی در اقتصاد

بنفشه رمضانی‌یگانه
گروه اقتصاد: بحران مالی دهان باز کرده است تا قربانی های بیشتری را در خود ببلعد، از همین رو همه دنیا بسیج هستند تا این بحران و تبعات آن را طوری جمع کنند که قربانی های کمتری در این بازی فدا شوند. به همین خاطر رهبران شرکت کننده در اجلاس سازمان همکاری اقتصادی آسیا اقیانوسیه موسوم به اپک تعهد کردند تا در سال آینده و برای مقابله با بحران مالی جهانی، از اقداماتی که باعث ایجاد موانعی جدید در راه تجارت شود، بپرهیزند. این قدم مثبتی بوده است تا بحران مالی از آن سوی دنیا به این سوی دنیا کمتر آسیب بزند.به این ترتیب در بیانیه ای که از محل برگزاری این اجلاس در کشور پرو صادر شده است، این رهبران اعلام کردند که در پیش گرفتن سیاست های حمایتی از صنایع داخلی تنها باعث بدترشدن شرایط دشوار فعلی خواهد شد. نیمی از فعالیت اقتصادی جهان در کشورهای عضو سازمان همکاری آسیا اقیانوسیه انجام می شود و این بیانیه در شرایطی منتشر شده است که دوره فعلی اجلاس اپک تنها به نیمه خود رسیده است. بیانیه اپک بر سند منتشرشده پس از اجلاس کشورهای گروه 20 (کشورهای ثروتمند و کشورهای عمده در حال توسعه) در واشنگتن که یک هفته قبل به پایان رسید، صحه گذاشته است.
در بیانیه اپک آمده است: ما حمایت قاطع خود از اعلامیه واشنگتن را اعلام می کنیم و در 12ماه آینده از ایجاد موانعی جدید در راه سرمایه گذاری یا مبادله کالاو خدمات و همچنین موانع در راه صادرات خودداری خواهیم کرد. رهبران حاضر همچنین به طور مجزا نیز علیه افزایش موانع تجاری سخن گفته اند. لی میونگ بک، رئیس جمهور کره جنوبی، در این اجلاس گفته است: افزایش موانع تجاری باعث می شود شرکت ها ورشکسته شوند، مشاغل زیادی از دست بروند و مردم و کشورهای فقیر بیشترین آسیب را متحمل شوند. از همین رو آنها با توجه به پتانسیل های موجود در اقتصاد خود اکنون راهی بسزا را جسته اند که البته و صدالبته در چارچوب توانمندی های اعضای آنها است. کشور هایی که خارج از چارچوب آنها فعالیت می کنند با اصلاح در ساختار های خود تنها می توانند برای مقابله با بحران به پا خیزند و غیر از اینکه آنها اولین قربانیانی خواهند بود که زیانی دو برابر هم از لحاظ یورش بحران و هم اینکه به باب تجارت خورده اند، متحمل خواهند شد. رهبران کشورهای عضو اپک همچنین گفته اند ماه آینده تلاش خواهند کرد بر سر چارچوب تجاری جدیدی بر اساس گفت وگوهای بی نتیجه تجارت جهانی دوحه به توافق دست پیدا کنند. گفت وگوهای تجارت جهانی دوحه که هفت سال پیش آغاز شد به دلیل اختلافات میان کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه بی نتیجه باقی مانده است، با این حال کارشناسان و برخی رهبران حاضر در اجلاس اپک اذعان کردند که تا پیش از آغاز به کار باراک اوباما - رئیس جمهور منتخب آمریکا -انتظار ندارند تحولی عمده در این جهت روی دهد. این در حالی است که روز جمعه 21 نوامبر، یک تظاهرات دو هزار نفره از سوی مخالفان روند جهانی شدن، در یکی از میدان های مرکزی شهر لیما پایتخت پرو برگزار شد. شرکت کنندگان در این تظاهرات می خواستند مخالفت خود را با نشست سران کشورهای اپک نشان دهند. به هر حال چه مخالفان جهانی سازی با رسمی شدن این روند موافق باشند و چه نباشند، در معرض آسیب آن هستند و تنها سرعت گرفتن جهانی سازی و تابع شدن با قواعد بازی در جهان می تواند تبعات این سونامی اقتصادی را بکاهد. جورج بوش نیز در آخرین اجلاس مهم خود گفته است: اپک باید اصول بازار آزاد، تجارت آزاد و آزادی مردم را رعایت کند. این نظر رئیس جمهور آمریکا که در دوران انتقال قدرت به جانشین دموکرات خود است در حالی مطرح می شود که به رغم موفقیت های اجتماعی و محکم شدن پایگاه دموکراسی در نظام حکومتی این کشور نهادگرایی بازار و تجارت آزاد تعاریف جدیدی از اقتصاد و حق مردم و نوع برخورد حکومت ها را ارائه داده است که در آن انسان محوریت تازه ای بر دنیای پیرامون خود را کسب کرده است. به هر حال رئیس جمهوری آمریکا در آخرین اجلاس مهم خود قبل از پایان دوره ریاست جمهوری اش، از رهبران 21 کشور شرکت کننده در اجلاس مجمع همکاری اقتصادی آسیا- اقیانوسیه (اپک) خواسته که برای رفع بحران مالی جهانی تلاش کرده و اصول بازار آزاد، تجارت آزاد و آزادی مردم را رعایت کنند. جورج بوش که در اجلاس اپک در لیما - پایتخت پرو - سخنرانی می کرد، گفته است: دولت او از دو ماهی که دوره ریاست جمهوری وی باقی مانده، برای اتخاذ تدابیری علیه نظام حمایتی تلاش خواهد کرد. وی افزوده است: سیاست حمایت از صنایع داخلی حرکت در مسیر ویرانی اقتصادی است. رئیس جمهوری آمریکا خاطرنشان کرده است: در حالی که اقتصاد کشورهای جهان تغییر یافته است اما نظام های مالی همچنان در قرن بیستم باقی مانده اند. بوش تصریح کرده است: بازارهای مالی به مقررات بیشتری نیازمندند و کشورهای توسعه یافته باید وعده هایی را که به کشورهای در حال رشد داده اند، عملی کنند. رئیس جمهور آمریکا افزوده است: آمریکا از رشد اقتصادی کشورهای عضو جامعه همکاری آسیا- اقیانوسیه که در حال حاضر نیمی از اقتصاد جهان را در دست دارند، استقبال می کند. به هر حال در جامعه جهانی و در نگاهی به این جامعه که نفع کسی به نفع دیگری و زیان برای همه است اگر به دقت نگریسته شود این نکته به ذهن می رسد که توسعه یافتگی برای دنیا و همه مردم جهان یعنی پایان همه بحران ها.
در حال حاضر صندوق بین المللی پول از دولت های سراسر جهان خواسته است تا برای مهار بحران مالی هر چه سریع تر پنج اقدام اساسی انجام دهند. این صندوق به عنوان نقطه اشتراکی برای همه مردم دنیا و از دولت ها به عنوان نماینده آنها خواسته است تا برای مهار این بحران، دوره اقدام های جداگانه کشورها به سر آید زیرا اقدامات نجات نیازمند هماهنگی های بین المللی است. از همین رو همه به عنوان یک جامعه مشترک باید برای مهار بحران سهم خود را در رفع آن به انجام رسانند تا بیشترین نفع را از عدم سرایت بحران به نفع تک تک ذینفعان دریافت کنند. این صندوق از دولت های سراسر جهان خواسته در یک مسیر گام بردارند و هرچه سریع تر پنج اقدام اساسی را انجام دهند.
این اقدامات شامل ارائه تضمین های دولتی به سپرده های بین بانکی، بانک های کوچک و بازار پول، خارج کردن دارایی های مشکل دار از بازار، انتشار اوراق سهام دولتی در صورت نیاز، ایجاد تناسب بین سرمایه خصوصی و دولتی، بستن راه های گریز موجود در مقررات پولی جهان و در اختیار داشتن مقادیر زیادی منابع پولی برای به کارگیری در بازارهای نوظهور (هنگامی که تحت فشار قرار می گیرند) است. به هر حال در راستای ادامه بحران هم اکنون جنرال موتورز آمریکا در آستانه ورشکستگی قرار گرفته است و روز های بدی را سپری می کند و این خود بحرانی تازه روی بحران قبلی است چه آنکه بر نرخ بیکاران و فقرای آمریکایی خواهد افزود و تبعات خود را به شرکت های حتی آسیای دور هم منتقل خواهد کرد. به این ترتیب شرکت خودروسازی جنرال موتورز آمریکا که با کاهش شدید فروش روبه رو است اعلام کرده است تمامی گزینه ها از جمله اعلام ورشکستگی را در نظر خواهد گرفت.
جنرال موتورز طی بیانیه ای که در پایگاه اینترنتی وال استریت ژورنال منتشر شده است تاکید کرده است: هیات مدیره جنرال موتورز در خصوص اعلام ورشکستگی شرکت مذاکره کرده است، هر چند این راهکار، راه مناسبی برای حل مشکلات نقدینگی شرکت نخواهد بود. ریک واگنر رئیس جنرال موتورز با در نظر گرفتن ورشکستگی به عنوان یک گزینه مخالفت کرده است. سخنگوی جنرال موتورز نیز اعلام کرد این شرکت تمام تلاش خود را برای جلوگیری از ورشکستگی انجام خواهد داد. اوایل سال 2008، کنگره با تصویب وام 25 میلیارد دلاری، از شرکت های خودروسازی آمریکا خواست تا برای تولید خودروهایی با بهره وری بالای مصرف انرژی، تلاش کنند. روسای شرکت های جنرال موتورز، فورد و کرایسلر از کنگره خواستند تا وام 25 میلیارد دلاری دیگری را در اختیار صنایع خودروساز آمریکا قرار دهند تا در برابر بحران مالی مقاومت کنند. کنگره آمریکا تا ماه دسامبر به این سه شرکت فرصت داده است تا گزارش عملکرد مالی و برنامه اصلاحات ساختاری را ارائه دهند. در عین حال دولت بوش با درخواست شرکت های خودروساز مبنی بر استفاده از منابع طرح نجات 700 میلیارد دلاری مخالفت کرده است. همچنین در سایه این بحران رئیس جمهوری تازه آمریکا با در نظر گرفتن ابعاد بحران و تزریق امیدواری به ورشکستگان مالی روز های اخیر به ویژه نیروی کاری که در پیامد این بحران فقیر شده اند باز هم با نویدی تازه اعلام کرده است تا دو سال آینده دو ونیم میلیون فرصت شغلی در این کشور ایجاد خواهد کرد که البته این فرصت ها از دید منتقدان اوباما برنامه ای پرهزینه است اما موافقان بوش این برنامه را راهی برای خروج از بحرانی پرهزینه تر می دانند. رئیس جمهور جدید آمریکا در حال ارائه برنامه ای برای ایجاد یا حفظ 5/2 میلیون شغل ظرف دو سال آینده از طریق صرف میلیاردها دلار است. به گزارش روزنامه واشنگتن پست، باراک اوباما در نظر دارد میلیاردها دلار را صرف بازسازی جاده ها و پل ها، مدرنیزه کردن مدارس و استفاده از انرژی باد و دیگر منابع جایگزین انرژی کند.
بر پایه این گزارش، این برنامه که اوباما روز گذشته در نطق رادیویی هفتگی دموکرات ها آن را اعلام کرده است، گسترده تر از هر پیشنهاد ارائه شده تاکنون برای احیای اقتصاد خراب آمریکا است. اوباما گفته است: چشم انداز تاریک اقتصادی اقدام سریع و جسورانه واشنگتن را برای کاهش خطر می طلبد، این خطر می تواند از دست رفتن میلیون ها شغل در سال آینده باشد. وی با اشاره به مشکلات اقتصادی کشورش از جمله افزایش سطح بیکاری با ارائه جزئیات کمی گفته است: <تیم اقتصادی من در حال کار روی برنامه بزرگی جهت برخورد با چالش هایی است که با آن روبه رو هستیم که من در نظر دارم پس از آغاز به کار آن را امضا کنم.> به این ترتیب در حالی که اعراب با شیوه خود، ترک ها با شیوه خود و ژاپنی ها نیز طرح نجات اقتصاد کشور های خود را برای خروج از بحران ارائه داده اند کشور های اپک نیز با شیوه هایی نه مدرن که کاملابر پایه تجارت آزاد به دنبال حل مناقشه هستند اما این مناقشه که میان فقر و انسان و بی عدالتی است تنها با باور و ایمان به انسانیت و عقل جمعی قابل رفع است که البته همه عقلااین ره را خواهند پیمود.
مقابله با رویای آمریکایی
اعضای اپک در حالی متعهد شدند به اصول دموکراسی و آزادی در اقتصاد و تجارت پایبند باشند که در نقطه مقابل، گروه زیادی از ساکنان پرو با برگزاری تجمعی نسبت به حضور بوش در کنفرانس اپک اعتراض کردند.
در روزهای گذشته پرو مملو بود از این شعار که اپک (آسیا و اقیانوسیه) گرسنه و بیکار است و بوش باید از میان اپکی ها خارج شود. <بوش برگرد> شعار تعداد زیادی از مردم آمریکای لاتین بود.