وبلاگ دینی؛ شبکه جهانی توسعه معارف

تعریف وبلاگ دینی
وبلاگ یکی از ابزارهای بسیار جذاب اینترنتی است که امکان انتشار ایده ها، افکار و دیدگاه ها را همچون یک رسانه در اختیار افراد قرارداده و آنان را قادر می سازد تا با مخاطبان خود ارتباطی پویا و متقابل برقرار نموده و از دیدگاه ها و نظرات آنها آگاه شوند. گفتنی است، از آنجا که بیشتر کاربران وبلاگ جوانان هستند و از سوی دیگر با توجه به تلاش غرب برای رواج فرهنگ ابتذال از طریق اینترنت، جا دارد از قابلیتهای منحصر به فرد وبلاگ در تبلیغ دین استفاده شود و مبلغان دینی وهمه کسانی که دغدغه مسائل دینی را دارند، با راه اندازی وبلاگهای دینی، جوانان را به این سمت و سو سوق دهند.
در این راستا، چند سالی است دفتر توسعه وبلاگ دینی با هدف حمایت از فعالیتهای دینی در وبلاگ ها فعالیت می کند.
سید محمدرضا فخری، رئیس هیأت مدیره دفتر توسعه وبلاگ دینی، وبلاگهایی را که در راستای تحقق آموزه های دینی حرکت کرده و بازده معقول و عقلایی و تأثیر مثبتی در جامعه دارند، دینی می داند و به خبرنگار ما می گوید: حوزه دین و معارف دینی نیازمند پژوهش، آموزش و تبلیغ است و توسعه این موارد نیز نیازمند محیط رسانه ای است. بنابراین، وبلاگها بسترهای مناسبی برای رسیدن به این هدف هستند.
وی با تأکید بر اینکه بیان مسائل دینی در وبلاگ باید به شیوه غیرمستقیم باشد، خاطرنشان می کند: وبلاگ یک رسانه اینترنتی است و مخاطبان خاصی را دارد که اغلب جوانان و با معلوماتی در حد وسیع هستند. بنابراین، باید از ادبیات ویژه ای برای ارتباط با آنان استفاده نمود؛ اما متأسفانه برخی از افراد وبلاگ را با منبر اشتباه می گیرند و نوع نگاهشان به مخاطب از بالا به پایین است؛ در نتیجه، مطالب آنها تأثیرگذاری لازم را ندارد.
وی می افزاید: در محیط اینترنت فضا بسیار تعاملی است و شخصی که مطلبی را در وبلاگی می بیند، آن را با ده ها مطلب در وبلاگ های دیگر مقایسه می کند. بنابراین، کسانی که درصدد پاسخگویی به شبهات دینی هستند، باید از ارائه مطالب سطحی و غیر متقن خودداری و نوشته ها و نظرات خود را با سند و دلیل محکم ارایه کنند.
تب وبلاگ‌نویسی در حوزه‌های علمیه
اگر چه حوزه های علمیه از جمله متصدیان تولید علوم اسلام و اطلاع رسانی در عرصه دین به شمار می آیند و قرنهاست به تبلیغ احکام و معارف الهی می پردازند، رشد علوم، فنون و ارتباطات در عصر رسانه، جایگزینی شیوه های جدید اطلاع رسانی به جای ابزار سنتی را می طلبد که وبلاگ از جمله بهترین ابزارهای نوین این عصر به شمار می آید. خوشبختانه، طلاب و مبلغان حوزه های علمیه استقبال خوبی از این رسانه نوین ارتباطاتی داشته و ورود آنها به عرصه وبلاگ نویسی برای تبیین مفاهیم دینی به مخاطبان، رو به افزایش است. در این میان، برخی از مؤسسات از جمله مؤسسه آفرینش های نوین اقدام به تدوین جزوه ها و نرم افزارهای آموزشی برای طلاب جهت تبلیغ در محیط اینترنت و وبلاگ نموده اند.
توسعه وبلاگ نویسی دینی در کشور و همچنین استقبال طلاب از وبلاگ به عنوان ابزار تبلیغ دین، به حدی است که سایت روزنامه انگلیسی گاردین در مقاله ای، به تب وبلاگ نویسی دینی در ایران اشاره کرده است.
«رابرت تیت» نویسنده این مقاله آورده است: آیة ا... ها، طلاب حوزوی و فقهای ایران در حال دیدن آموزشهایی برای راه اندازی وبلاگ هستند، این دوره ها توسط مرکز تازه تأسیس توسعه وبلاگ دینی در شهر مقدس قم که پایگاه سنتی دینی ایران است، تشکیل می شود.
به عقیده این روزنامه نگار، طلاب که تاکنون بیشتر به نکات ظریف و دقیق الهی قرآن می پرداختند، اکنون در حال فراگیری آموزشهایی کاربردی درباره محتوای وبلاگ ها و امور فنی وبلاگ نویسی هستند.
روزنامه لس آنجلس تایمز نیز اخیراً در گزارشی به وبلاگ نویسی دینی در ایران بویژه در میان طلاب حوزه های علمیه اشاره نموده است.
آسیبها و چالشها
حجة الاسلام سید محمد حسینی، رئیس دانشگاه مجازی علوم حدیث شهر ری، از جمله فعالان در حوزه وبلاگ نویسی دینی است که از همان ابتدای رواج وبلاگ نویسی در کشور، (1380)، با راه اندازی وبلاگ کلام اسلامی، به مسائل کلامی و بحثهای اعتقادی می پردازد که یکی از وبلاگهای پر بازدید در حوزه مسائل دینی است.
وی با اشاره به ویژگیها و امتیازهای وبلاگ نویسی، به خبرنگار ما می گوید: آشنایی مبلغان دینی با این ابزار ارزشمند می تواند دامنه و عمق اثرگذاری سخنان آنها را افزایش دهد تا مخاطبان بیشتری را جذب نمایند.
وی با بیان اینکه طی چند سال گذشته حرکتهای خوبی در زمینه بهره گیری از شبکه اینترنت برای گسترش معارف اسلامی آغاز شده و وبلاگهای فراوانی را نیز می توان به عنوان وبلاگهای دینی در شبکه جهانی سراغ گرفت، اظهار می دارد: هر چند تعداد وبلاگهای دینی نسبت به وبلاگهایی با موضوعاتی دیگر کمتر است، ولی تأثیرگذاری آنها قابل توجه است.
وی خاطرنشان می کند: وبلاگ نویسی دینی مزایا و جنبه های مثبت بسیاری دارد، اما آسیبهایی نیز این وبلاگ ها را تهدید می کند که از جمله آنها می توان به سطحی نگری، رونویسی از مطالب دیگران، خرافه گرایی، بی توجهی به اقتضائات و لوازم وبلاگ نویسی دینی، ناتوانی در برقراری ارتباط نزدیک با نسل جوان و ارائه زبان عامه پسند، شعار زدگی، کم اطلاعی نسبت به مبانی و اصول دین، غفلت نسبت به حدود و حریمهای شرعی و استمرار نداشتن و آمیخته شدن با اغراض سیاسی، اشاره کرد.
غفلت از جلوه‌های بصری
هادی فضل ا... نژاد، معاون آموزشی دفتر توسعه وبلاگ دینی نیز به خبرنگار ما می گوید: معمولاً مخاطبان دنیای مجازی کمتر فرصت حضور در جلسات دینی، مطالعه کتاب، مجله، روزنامه و حتی تماشای تلویزیون را دارند و حجم زیادی از اطلاعات خود را از طریق اینترنت کسب می کنند؛ بنابراین، حضور مؤثر مبلغان دینی و طلاب در محیط اینترنت ضروری است.
وی با اشاره به اینکه نشر معارف دینی در وبلاگ الزاماً به معنای استفاده از واژه های تخصصی و بحثهای سنگین دینی نیست، اظهار می دارد: یک وبلاگ نویس می تواند مسائل فرهنگی، هنری، سیاسی و اجتماعی را با رویکرد دینی بنویسد و به شیوه غیر مستقیم به تزریق فضای اخلاقی و دینی در اینترنت بپردازد. این کارشناس، کیفیت وبلاگهای دینی را نامناسب می داند و می گوید: متأسفانه در حال حاضر معمولاً وبلاگهای تفریحی، جذابیت بیشتری از اکثر وبلاگهای دینی دارند، زیرا به ظاهر و ویژگیهای بصری وبلاگ خود که از نظر روانی در جذب خواننده بسیار مؤثر است، توجه زیادی دارند.
وی تصریح می کند: بسیاری از وبلاگهای دینی با وجود برخورداری از محتوای ارزشمند، ساختار مناسبی ندارند و در طراحی قالب، تصاویر و جلوه های بصری وبلاگ آنها، اصول زیبایی رعایت نمی شود.
وی درباره وبلاگهای دینی در کشور می گوید: اگر چه تعداد وبلاگهایی که به معارف اسلامی و آموزه های دینی می پردازند از سال 80 افزایش یافته و تعداد زیادی از جوانان مذهبی به وبلاگ نویسی روی آورده اند، متأسفانه این وبلاگها نتوانستند از همان ابتدای رواج وبلاگ نویسی در کشور، جنبه تبلیغی مناسبی داشته و با پایگاه های معروف اینترنتی لینک شوند؛ در حالی که در دنیای وبلاگستان شناساندن وبلاگ به مخاطبان، اهمیت بسیاری دارد.
وی خاطر نشان می کند: دفتر توسعه وبلاگ دینی برای بالا بردن کیفیت وبلاگهای دینی، به آموزش شیوه های نوین وبلاگ نویسی به مجموعه ها، مؤسسات مذهبی، حوزه ها و دانشگاه ها پرداخته و در این راستا به برگزاری جشنواره های وبلاگ نویسی به مناسبت های مذهبی، گردهمایی نویسندگان وبلاگهای مذهبی در ماه رمضان با عنوان افطاری وبلاگ نویسان، تشکیل کلاسها و نشستهای تخصصی دینی در سراسر کشور، هماهنگ کردن وبلاگ نویسان مذهبی برای حضور در مراسم اعتکاف و... اقدام نموده است.
بلندگوی مردمی
«شماها» تنها نشریه تخصصی الکترونیکی در زمینه وبلاگ است که از سال گذشته از سوی دفتر توسعه وبلاگ دینی فعالیت خود را آغاز کرده است.
احمد نجمی، مدیر مسؤول این نشریه، از جمله طلاب فعال حوزوی در زمینه فعالیتهای اینترنتی و مجازی است. وی که از دی ماه 81 به وبلاگ نویسی با محوریت مسائل دینی روی آورده است، به خبرنگار ما می گوید: وبلاگ در عصر رسانه ها یک رسانه و بلندگوی مردمی است که به دلیل ادبیات دوستانه و ارتباط صمیمی با مخاطب، تأثیرگذاری بیشتری از سایر رسانه ها در اذهان عموم دارد، زیرا باورپذیری مردم از خبرهایی که از سوی خبرگزاریها و رسانه ها منتشر می شود، رو به کاهش است و با وبلاگ ارتباط راحت تری برقرار می کنند که این ارتباط بویژه طی سه، چهار سال اخیر، پررنگ تر شده است.
وی تصریح می کند: معمولاً روحانیون در مناسبتهای مختلف مذهبی مثل ماه محرم و ماه مبارک رمضان برای تبلیغ به مناطق مختلفی سفر می کنند و ارتباط آنها با مخاطبانشان پس از مدت کوتاهی خاتمه می یابد؛ ولی ارتباط مجازی بین مبلغ و مخاطب از طریق وبلاگ و دنیای مجازی مستمر است؛ بنابراین؛ مبلغان دینی باید از ظرفیتهای این رسانه الکترونیکی نهایت استفاده را ببرند.
وی با تأکید بر اینکه با کپی برداری مقاله های دینی و مذهبی در وبلاگ نمی توان آن را دینی نامید، می گوید: نویسندگان وبلاگهای دینی باید حتماً با مطالعه و براساس اصول فنی وارد دنیای وبلاگ شوند و اول سوژه مناسبی را انتخاب کرده و در مرحله بعدی با نگاه ساده و صمیمی به مسائل و مخاطب خود بنگرند و به نظر آنها احترام بگذارند.
نهادهای فرهنگی به عرصه بیایند
وی با اشاره به روند رو به رشد وبلاگ نویسی مذهبی، اظهار می دارد: برگزاری این جشنواره ها از نظر ایجاد موجی دینی در دنیای مجازی کار مثبتی است، ولی چون این موج موقتی است و بسیاری از وبلاگهای شرکت کننده در این جشنواره پس از پایان جشنواره به فعالیت خود خاتمه می دهد، کارایی چندانی ندارد؛ بنابراین متولیان فرهنگی باید به فکر کارهایی جدی و زیربنایی در این زمینه باشند.
وی خاطرنشان می کند: نهادهای مختلف مانند اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان ملی جوانان، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان اوقاف و امور خیریه، وزارت کشور و در یک کلام همه نهادها و متولیان امور فرهنگی کشور باید به این پدیده دنیای نوین (وبلاگ نویسی) توجه بیشتری کنند، زیرا قسمت عمده شاکله فکری و فرهنگی جوانان امروز از طریق اینترنت شکل می گیرد و اگر مسؤولان می خواهند مفاهیم و ارزشهای اسلامی را به جوانان انتقال دهند، بهترین وسیله استفاده از اینترنت و توجه به وبلاگ نویسی دینی است.
سخن آخر...
با توجه به توسعه روز افزون وبلاگ نویسی در دنیای مجازی و قابلیتهای منحصر به فرد وبلاگ در امر اطلاع رسانی، جا دارد متصدیان تبلیغ وترویج امور دینی از این ابزار برای تبلیغ دین و اشاعه معارف اسلام در سراسر جهان نهایت استفاده را ببرند و همه مراکز و مؤسسات اینترنتی و مذهبی به منظور استفاده از این ابزار کارآمد، توجیه و هماهنگ شوند. در پایان، یادآوری این نکته نیز لازم است که برای بیان حقایق و معرفی اسلام حقیقی به همه مردم جهان، شایسته است وبلاگهایی به زبان بین المللی نیز وارد عرصه وبلاگ نویسی مذهبی شوند.