احیاى سیاست‌هاى عثمانى‌گرى ترک‌ها

نویسنده : آرزو دیلمقانى
این آمد و رفت‌ها و مذاکرات سران این کشور براى داشتن نقشى فعال در منطقه را بسیارى به احیاى سیاست‌هاى عثمانى‌گرى ترک‌ها تعبیر مى‌کنند و معتقدند که ترکیه خواهان نقش بسیار فعال‌ترى در منطقه و به طور کلى در جهان است.
ترک‌ها که سال‌هاست رویاى پیوستن به اتحادیه اروپا را در سر مى‌پرورانند،‌ در این فصل تابستان روزهاى پر مشغله‌اى را پشت سر مى‌گذارند. این آمد و رفت‌ها و مذاکرات سران این کشور براى داشتن نقشى فعال در منطقه را بسیارى به احیاى سیاست‌هاى عثمانى‌گرى ترک‌ها تعبیر مى‌کنند و معتقدند که ترکیه خواهان نقش بسیار فعال‌ترى در منطقه و به طور کلى در جهان است.
داستان این ماجرا حتى به پیش از آغاز به کار احمد داووداوغلو، وزیر امور خارجه جدید ترکیه باز مى‌گردد. رجب‌طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه با ایجاد یک تحول اساسی در کابینه، علی باباجان را به سمت عملکردهای اقتصادی سوق داد تا احمد داووداوغلی را به جای او در راس دستگاه سیاست خارجی بنشاند. تحلیلى که از حضور این مهره در صحنه سیاسى ترکیه شد این بود که ترکیه فعالیت‌های جدید دیپلماتیک را در سر می‌پروداند و آقای داووداوغلو مهره مناسبی برای اجرایی کردن این فعالیت‌ها به شمار مى‌رفت.
به طور کلی، ترک‌ها چند سالی است که نشان داده‌اند که از تابوهای لائیسیته‌ای که از زمان آتاتورک به‌جا مانده است خسته شده‌اند. در این نظام آتاتورکی، حیطه دولت محدود‌تر است و در واقع نوعی نظام سلطنتی است که ارتش نقش اصلی را در آن دارد. این سیستم را می‌توان با سیستم ابتدای کار در بریتانیا مقایسه کرد. این حیطه محدود برای دموکراسی بیشتر برای هم‌نوایی و کسب مشروعیت از سوی اروپایی‌هاست. چراکه دموکراسی برای ترکیه خطرناک است. با نگاهی به دوران حکومت اربکان این مسئله را بهتر درک می‌کنیم. اربکان با حضور در صحنه سیاسی، راهبردها و اصول لائیسیته آتاتورکی را زیر سوال برد و در پی ایجاد تغییرات عمده‌ای برآمد. این تغییرات عمده همراه با چالش میان دموکراسی و سلطنت بود و مقداری قدرت دموکراسی را بالا برد و دست ارتش را کوتاه‌تر کرد. این شرایط به نوع دیگری با حضور اسلام‌گرایان جدید با نام حزب عدالت و توسعه شکل گرفت و این سوال را مطرح کرد که غرب، اسرائیل و ارتش در قبال این تغییرات چه خواهند کرد؟
اکنون به دنبال این تغییرات در دستگاه سیاسى ترکیه شاهد حضور پررنگ‌تر این کشور در منطقه هستیم. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه اواخر ماه گذشته به سوریه سفر کرد. گسترش روابط دوجانبه، آخرین تحولات خاورمیانه و روند مذاکرات غیرمستقیم صلح بین سوریه و اسرائیل که با میانجیگری ترکیه صورت می گیرد، از جمله موضوعاتى بود که در دیدار او با بشار اسد،‌ رئیس‌جمهور سوریه مطرح شد.
در ادامه فعالیت‌هاى ترکیه،‌وزیر امور خارجه این کشور نیز راهى لبنان شد تا بتواند برگ برنده دیگرى را به نام کشورش به امضا برساند. زیر امور خارجه ترکیه با رئیس جمهور لبنان، سعدالحریری که مامور تشکیل دولت این کشور شده است و وزیر خارجه لبنان درباره روابط آنکارا و بیروت، مذاکرات سوریه و رژیم صهیونیستی که بامیانجیگری ترکیه انجام می‌شود گفت‌وگو کرد.احمد داود اوغلو پس از دیدار با مقامات لبنانی گفت ترکیه آماده است از لبنان در همه زمینه‌ها حمایت کند. اوغلو همچنین با میشل سلیمان رئیس‌جمهور لبنان درباره تماس‌های ترکیه برای تسریع در آغاز مذاکرات حل و فصل مسائل در منطقه و ازسرگیری مذاکرات غیر مستقیم بین سوریه و اسرائیل با نظارت آنکارا ، گفت‌وگو کرد. میشل سلیمان در این دیدار بار دیگر بر خواسته‌های لبنان تاکید کرد و گفت بیروت خواستار اجرای کامل مفاد قطعنامه 1701 و قطعنامه 425 شورای امنیت سازمان ملل متحد و یافتن راهکاری برای مسئله آوارگان فلسطینی است. در قطعنامه‌های 1701 و 425 بر عقب‌نشینی بدون قید و شرط اسرائیل از آن بخش از سرزمین‌های لبنان که در اشغال اسرائیلی‌هاست تاکید شده است. داود اوغلو در دیدار با فوزی صلوخ وزیر خارجه لبنان گفت کشورش به حمایت از لبنان اهمیت می‌دهد. صلوخ نیز گفت لبنان به قطعنامه 1701 کاملا پایبند است و اجرای کامل مفاد این قطعنامه را خواستار است. وی افزود اسرائیل هر روز علیه لبنان مرتکب موارد نقضی می‌شود و همچنان منطقه مزارع شبعا و کفر شوبا و منطقه غجر را در اشغال خود دارد. اوغلو هم پس از دیدار با صلوخ گفت ترکیه به حمایت از نیروهای بین‌المللی مستقر در جنوب لبنان ادامه خواهد داد و ثبات در لبنان برای منطقه خاورمیانه بسیار مهم است. اوغلو با فواد سنیوره نخست وزیر لبنان نیز که دوره نخست‌وزیری‌اش رو به پایان است دیدار کرد.
این حضور فعال ترک‌ها در منطقه مى‌تواند راهى براى احیاى سیاست‌هاى عثمانى‌گرى ترک‌ها باشد. راهى که مى‌تواند در پروسه پیوستن آنها به اتحادیه اروپا سرعت بیشترى به آنها ببخشد. اما به احتمال زیاد ترک‌ها نیز امروز به این نتیجه رسیده‌اند که اگر بتوانند در راهى که پیش گرفته‌اند پیروز شوند، ‌دیگر نیازى به اتحادیه اروپا نخواهند داشت. پیروزى‌هاى پى‌درپى براى ترکیه مى‌تواند روزى را براى آنها به ارمغان بیاورند که ترک‌ها دیگر براى حضور در اتحادیه‌اى که هر روز مشکلات جدیدى را تجربه مى‌کند،‌ بیشتر بیاندیشند.