آشـنایی با سـلطنت عـمان

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، عمان از شمال غربی با عربستان سعودی (طول مرز ‌٦٧٦ کیلومتر) از شمال با امارات متحده عربی (طول مرز ‌٤١٠ کیلومتر) و از جنوب غربی با یمن (طول مرز ‌٢٨٨ کیلومتر) هم‌مرز می‌باشد و مجموعا طول ساحل آن در خلیج فارس و دریای عمان ‌١٧٠٠ کیلومتر می‌باشد.
از مجموع مساحت عمان بر اساس بررسی‌های توپوگرافی، ‌٨٢ درصد دره و صحرا، ‌١٥ درصد کوه و سه درصد مابقی سواحل دریا می‌باشد. سلطنت عمان با توجه به بافت و ساختار جغرافیایی از یک‌سری ویژگی‌های طبیعی برخوردار می‌باشد که همواره در طول تاریخ به عنوان موانع طبیعی نقش عمده‌ای در روند حفاظت از این کشور در قبال تهاجم بیگانگان ایفا نموده‌اند.
از نظر استراتژیک عمان در منتهی الیه شرق و جنوب شرقی شبه جزیره عربستان قرار گرفته است و از طریق ناحیه کوچک و جدا شده‌ی شبه جزیره مسندم در شمال این کشور در ناحیه جنوبی تنگه هرمز به خلیج فارس راه پیدا می‌کند و در واقع حضور آن کشور در خلیج فارس، ناشی از اشراف بر تنگه هرمز، یعنی تنها راه ورود و خروج به خلیج فارس می‌باشد.
اهمیت استراتژیک عمان علاوه بر شبه جزیره مسندم و کرانه‌های جنوبی تنگه‌ی هرمز، موقعیت آن در غرب اقیانوس هند است. علاوه بر بندر سلطان قابوس، جزایری با موقعیت استراتژیک در طول سواحل عمان وجود دارد که عمده‌ترین آنها مصیره و کوریا موریا است که مهمترین پایگاه‌های دریایی و هوایی در غرب اقیانوس هند بشمار می‌آیند. ویژگی جغرافیایی عمان سبب گردیده تا از نظر تاریخی ارتباط آن با سایر کشورها تنها از طریق دریا صورت گیرد که همین امر زمینه دسترسی آن به سرزمین‌های خارجی را از طریق سواحل طولانی این کشور فراهم کرده است.
بر اساس سرشماری سال ‌٢٠٠٣، جمعیت عمان بالغ بر دو میلیون و ‌٣٣١ هزار و ‌٣٩١ تن می‌باشد که بیانگر نرخ رشد ‌١/١ درصدی جمعیت در مقایسه با نرخ رشد سه درصدی آن بر اساس سرشماری سال ‌١٩٩٣ می‌باشد. زبان رسمی مردم عمان عربی می‌باشد که در کنار آن زبان‌های انگلیسی، بلوچی، اردو و لهجه‌های هندی نیز استفاده می‌شود. از نظر ترکیب قومی، عرب‌ها با ‌٣/٧٦ درصد بیشترین میزان جمعیت کشور را به خود اختصاص داده‌اند و مابقی ‌٧/٢٣ درصد جمعیت کشور از قوم بلوچ، جنوب آسیایی (هند، پاکستان، سریلانکا و بنگلادش) و آفریقایی می‌باشند. از نظر ترکیب دینی نیز ‌٧٥ درصد جمعیت این کشور را مسلمانان اباضی، ‌٢٠ درصد مسلمانان سنی، ‌٣ درصد مسلمانان شیعه و مابقی را هندوها و سایر مذاهب تشکیل می‌دهند. مسلمانان سنی غالب در منطقه صور و مناطق اطراف آن و در ظفار زندگی می‌کنند که بخش عمده‌ای از مسلمانان غیر اباضی را تشکیل می‌دهند. شیعیان در منطقه ساحلی باطنه و نیز در منطقه مسقط زندگی می‌کنند. این اقلیت شامل لواتی‌ها یا خوجه‌ها، بحارنه و عجمی‌ها می‌باشند.
سیاست و حکومت در عمان
قابوس بن سعید سلطان عمان در ‌١٨ نوامبر سال ‌١٩٤٠ میلادی در شهر صاله متولد شد. وی هشتمین سلطان عمان از خاندان آل ابوسعید از نوادگان احمد بن سعید البوسعید، بنیانگذار سلسله ابوسعید (‌١٧٤٤ میلادی) است که در ‌٢٣ ژوئیه ‌١٩٧٠ پدرش را که معتقد بود عمان را در انزوا و عقب‌ماندگی نگاه داشته برکنار و زمام امور را به دست گرفت. عمان در دوران حکومت ‌٣٩ ساله سلطان قابوس شاهد پیشرفت‌های متوازن و چشمگیری در ابعاد مختلف به ویژه در زمینه‌های توسعه‌یی، عمرانی و اقتصادی بوده است.
ساختار سیاسی
ماهیت حکومت عمان، سلطنت است و همه امور در شخص سلطان خلاصه می‌شود. امور جاری کشور طبق فرامین صادره از سوی سلطان اداره و هدایت می‌شود. تمام قوانین و تصمیم‌گیری‌های مهم با فرمان سلطان صادر می‌شود و تمام آنها لازم‌الاجراست. قوانین، احکام و فرمان‌ها از جانب شخص سلطان به تصویب می‌رسند. پیمان‌ها، قراردادها و منشورهای بین‌المللی پس از تایید و امضای سلطان به طور رسمی اعلام می‌شوند. سلطان در تصمیم‌گیری‌های خود از مشورت با وزرا (شورای وزیران) و نمایندگان مجلس (مجلس شورا و مجلس الدوله) بهره می‌گیرد.
سلطنت عمان تا نوامبر سال ‌١٩٩٦ میلادی فاقد قانون اساسی بود و تنها بر اساس فرامین سلطانی که در آن چگونگی تشکیل وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی مشخص شده بود، اداره می‌شد. به دنبال صدور فرمان قانون اساسی (متشکل از هفت فصل و ‌٨١ ماده) نظام سلطنت عمان، موروثی تعیین شد. بر اساس ماده ‌٤١ این قانون، شخص سلطان رییس کشور و فرمانده کل نیروهای مسلح بوده، دارای مصونیت است، احترام به او واجب و اوامر وی مطاع است. وظایف سلطان بر اساس همین قانون بسیار گسترده می‌باشد. به طور خلاصه، سلطان مسوول حفظ استقلال و تمامیت ارضی، حراست از امنیت داخلی و خارجی، تضمین حقوق و آزادی‌های شهروندان، حمایت از حکومت قانون، هدایت سیاست کلی کشور، اتخاذ اقدامات لازم برای مقابله با تهدیدات امنیتی نسبت به یکپارچگی ملی و شهروندان عمانی، اعلام حالت فوق‌العاده یا بسیج عمومی و جنگ و صلح، معرفی قوانین، تصویب معاهدات و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی، اعلام رسمی بودجه عمومی دولت و عفو یا تخفیف مجازات‌ها می‌باشد. هم‌چنین وی رییس شورای وزیران است و اختیار عزل و نصب معاونین نخست وزیر، وزرا، معاونین وزرا، مدیران کل وزارتخانه‌ها، قضات عالی‌رتبه و سفرا را بر عهده دارد.
تشکل‌های اداری و سیاسی
این تشکل‌ها که زیر نظر مستقیم سلطان قرار دارد، شامل بخش‌های ذیل می‌باشد:
قوه‌ی مجریه:
شورای وزیران سلطنت عمان (متشکل از ‌٢٧ وزیر) بالاترین مقام اجرایی است که تمامی قدرت و اختیار آن از سوی سلطان تعیین و تفویض می‌شود. اعضای کابینه از سوی سلطان شخصا انتخاب می‌شوند و در برابر وی نیز مسوولیت دارند. سلطان قابوس در حال حاضر علاوه بر ریاست کشور، فرماندهی عالی نیروهای مسلح و پلیس سلطنتی، پست‌های نخست وزیری، وزارت دفاع، وزارت خارجه، ریاست شورای توسعه، شورای عالی قضایی و شورای عالی ذخایر انرژی را نیز در اختیار دارد. البته افرادی همانند فهد بن محمود آل سعید به عنوان نخست وزیر در امور شورای وزیران، یوسف بن علوی بن عبدالله به عنوان وزیر مسوول در امور خارجی و سید بندر بن سعود البوسعیدی به عنوان وزیر مسوول در امور دفاعی به نیابت از سلطان انجام وظیفه می‌نمایند.
بر اساس تقسیمات کشوری و اداری، عمان دارای ‌٦١ ولایت در چهار استان مسقط، ظفار، مسندم و البریمی و پنج منطقه باطنه، ظاهره، شرقیه، داخلیه و الوسطی می‌باشد. اداره هرکدام از این ولایت‌ها بر عهده‌ی والیان است که از سوی سلطان انتخاب و در برابر سعود بن ابراهیم البوسعیدی وزیر کشور مسوول و پاسخگو هستند. استانداران که در راس استان‌های چهارگانه قرار دارند، خارج از سیستم وزارت کشور و زیر نظر مستقیم سلطان انجام وظیفه می‌کنند.
قوه‌ی مقننه:
سیستم پارلمانی عمان دو مجلسی و متشکل از مجلس شورا (نمایندگان) و مجلس الدوله (سنا) می‌باشد. بر اساس ماده ‌٥٨ قانون اساسی، این دو مجلس با هم مجلس عمان را تشکیل می‌دهند که از جایگاه و هویت حقوقی مستقل برخوردار است و هرگاه که سلطان مصلحت بداند به منظور بحث و بررسی پیرامون مسائل مشخص تشکیل جلسه می‌دهند. مجلس عمان نتایج خود را در قالب توصیه به سلطان ارایه می‌کند. افتتاح نشست مجلس توسط شخص سلطان و با حضور کلیه‌ی اعضای مجلسین، خاندان سلطنتی، فرماندهان نیروهای مسلح و شورای وزیران صورت می‌گیرد. مجلس شورای عمان دارای ‌٨٦ نماینده می‌باشد که انتخابات آن هر چهار سال یک بار به صورت مستقیم و الکترال برگزار می‌شود. ششمین دوره انتخابات مجلس شورای سلطنت عمان آبان ‌ماه سال ‌١٣٨٦ در ‌١٠٢ حوزه‌ی انتخاباتی برگزار شد. از جمعیت بومی ‌٧٠٠/١ میلیون نفری عمان، تعداد افراد شرکت کننده در انتخابات ‌٣٨٨ هزار و ‌٦٨٣ تن می‌باشند که برای انتخاب ‌٨٦ نماینده‌ی مجلس شورا به پای صندوق‌های رای رفتند.
برطبق قانون، وظایف مجلس شورا بررسی پیش‌نویس قوانین، اصلاح قوانین، طرح‌های توسعه پنج ساله، تعیین نیازمندی‌های ولایت‌ها، حفاظت از محیط زیست و آلودگی، توسعه و افزایش خدمات و وسایل رفاهی برای شهروندان و ارایه‌ی پیشنهاد در ارتباط با توسعه‌ی اقتصادی کشور (بدون دخالت در مسائل دفاعی، سیاست خارجی و موضوعات حساس) می‌باشد. مجلس برای رسیدن به این اهداف و وظایف، دارای ابزارهایی همچون استماع گزارش سالانه وزرا، جلسات بحث و بررسی با حضور وزرا و سوالات مکتوب می‌باشد. ریاست مجلس شورا از سوی سلطان انتخاب می‌شود.
مجلس الدوله دارای ‌٥٩ نماینده (شامل ‌١٤ نماینده‌ی زن) می‌باشد که دوره آن همانند مجلس شورا چهار سال است. اعضای این مجلس که عموما از میان بازنشستگان، وزرای سابق و کسانی که از حسن شهرت و تجربیات مدیریتی مطلوبی برخوردار هستند، از سوی سلطان تعیین می‌شوند و در برابر وی نیز سوگند یاد می‌کنند. این مجلس به منظور توسعه و غنای روند شور و مشورت در سیستم پارلمانی عمان ایجاد شده و به همکاری نزدیک با مجلس شورا می‌پردازد. مجلس الدوله برخی پیشنهادها و توصیه‌ها را به سلطان عرضه می‌کند.
قوه‌ی قضاییه:
نظام قضایی عمان بر اساس شریعت (قوانین قرآن و تعلیمات اسلامی) بنا نهاده شده است. دادگاه‌های عمان زیر نظر وزارت دادگستری به سرپرستی محمدبن عبدالله الهنایی فعالیت می‌کنند. این دادگاه‌ها مشتمل بر دادگاه عالی، دادگاه استیناف و دادگاه ابتدایی می‌باشند که روسا و قضات آنان از سوی سلطان انتخاب می‌شوند. دادگاه امنیت کشور به منظور رسیدگی به جرایم نظامیان و کارکنان نیروهای مسلح سلطنتی در فوریه ‌٢٠٠٣ میلادی تشکیل گردید. ریاست این دادگاه بر عهده هلال بن حمد البوسعیدی مشاور دولت و از اعضای خاندان سلطنتی می‌باشد.