جنگ سرد مجازی در آسیای مرکزی
به نظر میرسد روسیه بعد از آنکه در برچیدن پایگاه «ماناس» و تلاش برای خروج آمریکا از آسیای مرکزی موفق نشد، تلاش کرد با ایجاد یک پایگاه نظامی جدید، تعادل قوا در منطقه را با القای جنگ سرد مجازی حفظ کند.
موافقت مقامهای «بیشکک» با ایجاد پایگاه نظامی جدید مسکو در قرقیزستان، پاسخی به تمدید استقرار نظامیان آمریکا در پایگاه ماناس است.
این پایگاه به عنوان محل استقرار نیروهای واکنش سریع سازمان «پیمان امنیت جمعی» که از سوی فرماندهی نظامی روسیه هدایت میشود، در نزدیکی بیشکک، مرکز قرقیزستان و در شهر «اوش» واقع است.
این شهر در مرکز دره مهم و استراتژیک «فرغانه» که با کشورهای چین، ازبکستان و تاجیکستان هم مرز است، قرار دارد. ایجاد نیروهای واکنش سریع سازمان پیمان امنیت جمعی و استقرار آنها در یک پایگاه متروکه شوروی سابق، این امکان را به فرماندهان روسی در منطقه اوش میدهد تا به بهانه مبارزه با تروریسم از خیزش مجدد نیروهای افراطی مذهبی در منطقه و در واقع مرزهای جنوبی فدراسیون روسیه حفاظت کند.
به نظر میرسد در ارتباط با بروز یک جنگ سرد جدید در آسیای مرکزی که واشنگتن به ظاهر مخالف شکلگیری آن است، تلاش عمده روسها برای بدست آوردن پایگاههای نظامی جدید در منطقه، حفظ حیاط خلوت این کشور، بدون سرمایهگذاریهای اقتصادی باشد.
نگرانی از نفوذ روبه گسترش چین با اقتدار نظامی و اقتصادی و در عین حال تلاشهای آشکار و پنهان آمریکا برای ایجاد ناامنی در آسیای مرکزی با هدف تحت فشار گذاشتن مسکو، از جمله دلایل علاقهمندی روسیه به گسترش پایگاههای نظامی در منطقه است.
یکی از هدفهای تازه سازمان پیمان امنیت جمعی به رهبری روسیه، مهار کشورهای مستقل جامعه همسود است، از این رو تاشکند حضور نظامی مسکو را در تعارض با موقعیت برتر منطقهای آن کشور ارزیابی میکند.
«اسلام کریم اف» رئیسجمهوری ازبکستان به خوبی واقف است که حمایتهای روسیه از قرقیزستان و تاجیکستان، موقعیت این کشور را در منطقه به گونه قابل توجهی کاهش داده است. باتوجه به رویکرد تعادلی روسیه در منطقه است که کریم اف ترجیح میدهد نسبت به حضور ازبکستان در پیمان امنیت جمعی ابراز تردید کند.
ازبکستان با توجه به این رویکرد، نسبت به نیات نوامپریالیستی روسیه بدگمان است؛اهدافی که به دولتمردان کرملین اجازه میدهد در امور کشورهای مستقل به منظور حفظ منافع شان در ماورای اورال، مداخله کنند، البته بدگمانی ازبک ها موجب نشده است تا از امضای توافق نامهای که متضمن نظارت و کنترل روسها است، ابایی داشته باشند.
براین اساس، ازبکستان به شدت با ایجاد پایگاه روسیه در همجواری مرزهایش مخالف است، تاشکند وجود پایگاه روسی در مرزهایش را تهدید مستقیمی از جانب مسکو تلقی میکند.
در همینحال چین با دقت مراقب رفتار گرایی سیاسی، نظامی و امنیتی روسیه در آسیای مرکزی است؛ منطقهای که پکن در آن دارای منافع سیاسی - اقتصادی قابل ملاحظهای است. وجود یک پایگاه نظامی تحت کنترل راهبردی روسیه در مجاورت مرز آن کشور میتواند به جو بی اعتمادی دو جانبه بیشتری بین مسکو – پکن بینجامد.
این در حالی است که به رغم ترتیبات منطقهای ناشی از حضور و نفوذ قدرت های منطقهای و فرا منطقهای در آسیای مرکزی، آمریکا به خوبی آگاه است که برخی از کشورهای منطقه به تنهایی قادر نیستند درباره موضوعهای ژئواستراتژیک تصمیمگیری کنند. چرا که برنامهریزی شوروی سابق، کشورهای این منطقه را به یکدیگر گره زده است و این گره پیچیده، فقط توسط کرملین نشینان گشوده میشود. به این ترتیب کشورهای در حال گذار آسیای مرکزی به موافقت مسکو برای حل مسائل فراگیر منطقهای نیاز دارند.
برآیند حضور رقابتآمیز قدرتهای سلطهگر دور و نزدیک در آسیای مرکزی، کشورهای این منطقه را بر تیغ دو لبه آمریکا – روسیه قرار داده است؛ موقعیتی که میتواند به رغم استقلال ظاهری، یکبار دیگر با تکرار تاریخ، استعمار فرانوین را در منطقه انسجام بخشد.
اروپا و تقویت مرزهای آسیای مرکزی
در این شرایط، تقویت مدیریت مرزها و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر به آسیای مرکزی، تنها بهانهای است که غرب میخواهد اهداف اصلی و نهایی خود را در پشت آن پنهان کند.
نمایندگی اتحادیه اروپا و دفتر برنامه رشد سازمان ملل، اخیراً با سفر به تاجیکستان، بخش دیگری از تجهیزات مدرن کشف مواد مخدر، رایانه و دستگاههای کنترل اهدایی این اتحادیه برای پاسگاههای گمرکی تاجیکستان را در اختیار مقامات گمرکی این کشور قرار دادند.
در این مراسم، نمایندگان این دو نهاد بینالمللی اقدام خود را در چارچوب برنامههای مساعدت به مدیریت مرزها و جلوگیری از گردش غیرقانونی مواد مخدر در کشورهای آسیای مرکزی اعلام کردند.
نماینده اتحادیه اروپا در این مراسم اظهار داشت: هدف از این اقدام، تسریع در بازرسی محمولهها و مسافران توسط کارمندان پاسگاههای گمرکی در گذرگاههای مرزی و کاهش قاچاق مواد مخدر است.
ژان برنارد دمیلیتو گفت: این تجهیزات شامل اسکنر نوری، سامانهاندوسکوپ، تجهیزات کنترل ویدیویی، دستگاههای تشخیص نوری و سامانههای رایانهای برای گذرگاههای مرزی و دستگاه کشف مواد مخدر در بدن افراد است.
به گفته وی، تسریع عملیات بازرسی و کنترل در گذرگاهها، علاوه بر رفع مشکل مرزبانان و مسافران، برای افزایش میزان حمل و نقل محمولهها و گردش کالا میان کشورهای منطقه ضروری است.
«دمیلیتو» تصریح کرد: اتحادیه اروپا در مرحله اول برنامههای مساعدت به مدیریت مرزها و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر در آسیای مرکزی، 62 میلیون دلار به این امر اختصاص داده که بخش اعظم آن برای تاجیکستان در نظر گرفته شده است. وی تکمیل تدابیر اصلاحات در ساختارهای مرزبانی، تقویت کنترل مرزها، آموزش کادرهای مرزبانی و مدرنیزه کردن زیربنای گذرگاههای مرزی را از ابعاد عمده طرحهایی دانست که در راستای طرح مساعدت در مدیریت مرزها و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر با همکاری اتحادیه اروپا در کشورهای آسیای مرکزی انجام میشود.
این برنامهها با سرمایهگذاری اتحادیه اروپا از طریق نهادهای مربوط به برنامه رشد سازمان ملل درتاجیکستان اجرا میشوند.
گفته میشود حدود 20 سیستم واگذارشده به تاجیکستان دارای ارزشی به مبلغ 500 هزار دلار است که توسط نهادهای وابسته به اتحادیه اروپا خریداری و به مقامات گمرک تاجیکستان اهدا شده است.
«راستیسلاف وربنسکی» یکی از مسئولان برنامه رشد سازمان ملل نیز در این مراسم، اجرای طرح مساعدت به مدیریت مرزها و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر را برای تامین امنیت منطقه و همچنین کاهش انتقال مواد مخدر به کشورهای اروپایی مهم دانست.
وی اذعان داشت: هدف از اجرای این برنامه، کمک به دولت تاجیکستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی در راستای جلوگیری از خطرات ناشی از قاچاق، کاهش میزان توزیع و مصرف مواد مخدر در قلمرو کشورهای اروپایی است.
وربنسکی افزود: آموزش بیش از یک هزار پرسنل نهادهای مرزبانی و گمرکی، اهدای 100 دستگاه انواع خودرو و همچنین تجهیزات رایانهای از اقداماتی است که طی پنج سال گذشته در تاجیکستان اجرا شده است.
به گفته وی، تاسیس و تجهیز آموزشگاه عالی مرزبانی، احداث سه گذرگاه مرزی، تکمیل و تجهیز هفت پاسگاه مرزی از دیگر اقدامات انجام شده در چارچوب این برنامه در تاجیکستان است.
وربنسکی معتقد است: تجهیز گذرگاههای مرزی به امکانات مدرن، میزان کشف و ضبط محمولههای قاچاق به خصوص مواد مخدر را از سوی مأموران گمرک افزایش میدهد.
«نعمت الله رحمت اف» معاون اول رئیس خدمات گمرک تاجیکستان نیز در این رابطه گفت: همکاری با هر نهادی که موجب تقویت و تامین امنیت مرزهای تاجیکستان شود در محور برنامه دولت قرار دارد.
وی تأکید کرد: تقویت پاسگاههای گمرکی با استفاده از تجهیزات جدید به بالا بردن کیفیت فعالیت کارمندان گمرک، تامین امنیت مرزی و مبارزه با قاچاق مواد مخدر کمک خواهد کرد.
به گفته رحمت اف، تجهیزات اهدا شده، به مناطق حساس و در مسیر اصلی گروههای قاچاق مواد مخدر از جمله دو گذرگاه واقع در مرز ازبکستان، چهار پاسگاه گمرکی در ایستگاه راه آهن و پست گمرکی فرودگاه شهر «کولاب» ارسال میشوند.
وی تصریح کرد: هدف از همکاری تاجیکستان با اتحادیه اروپا، تقویت ثبات و امنیت در منطقه و کاهش میزان انتقال مواد مخدر از طریق کشورهای آسیای مرکزی و روسیه به اروپا است. پنج سال قبل در شرایطی که کشورهای غربی، به ویژه آمریکا با فشار بر روسیه موفق شدند توافق دوشنبه و مسکو برای اخراج نیروهای مرزبان روس از مرز تاجیکستان با افغانستان را به امضا برسانند، از پیش شرطهای این توافق، گرفتن امنیت مرز تاجیکستان با افغانستان تحت حمایت اتحادیه اروپا بود.
در همان زمان از سوی اتحادیه اروپا و غرب برای دلگرم کردن مقامات دوشنبه، به آنان وعده داده شد که تجهیز گذرگاههای مرزی، پاسگاههای گمرکی، ایجاد زیر ساختهای امنیتی در مناطق مرزی، احداث پل و جادههای بینالمللی از طریق تاجیکستان و افغانستان در دستور کار اتحادیه اروپا قرار خواهد گرفت.
اما به نظر میرسد که با این همه، تجهیز و تکمیل پاسگاهها و گذرگاهها، همچنین آموزش پرسنل تاجیکستان، میزان قاچاق مواد مخدر افغانستان از طریق مرز تاجیکستان کاهش نیافته است.
مقامات رسمی تاجیکستان نیز با اقرار به این واقعیت، کوهستانی و مشکل بودن تقویت تمامی امتداد 1400 کیلومتری مرز با افغانستان را از علل ادامه فعالیت گروههای قاچاقچی میدانند.
در مرز مشترک تاجیکستان با افغانستان در دو سوی رود مرزی «پنج»، مناطق کوهستانی و سخت گذری واقع است که تحت کنترل قرار دادن این مناطق، بسیار مشکل و در برخی از مواقع غیرممکن است.
به اعتقاد صاحب نظران، همان طور که در دوران حفظ مرز مشترک تاجیکستان و افغانستان از سوی مرزبانان روسی، محمولههای قاچاق مواد مخدر از افغانستان به خاک این کشور وارد میشد، بعد از تجهیز مرز با مدرنترین تجهیزات شرکتهای شناخته شده جهانی نیز عملیات گروههای قاچاقچی و ناقضین مرزی، کاهش نیافته است.
به گفته آنان، عاملان اصلی انتقال این محمولهها در گذشته نیز کمترین استفاده را از جادههای اصلی و فرعی میکردند و بخش عمده این محمولهها از جادههای غیر مجاز و کوهستانی حمل میشد. در این مراسم اعلام شدکه نه فقط تاجیکستان، بلکه سایر کشورهای آسیای مرکزی نیز تحت پوشش این برنامه اتحادیه اروپا قرار گرفته و گروههای هدف آنها محسوب میشوند.
کارشناسان معتقدند که تقویت مدیریت مرزها و جلوگیری از قاچاق مواد مخدر، فقط بهانهای است که غرب میخواهد اهداف اصلی و نهایی خود را در پشت آن پنهان کند.
به نظر این کارشناسان، آنچه که اروپاییان را به اجرای این برنامه در آسیای مرکزی ترغیب کرده، منابع انرژی، آب، معادن و ثروتهای زیرزمینی این منطقه بوده که دستیابی آنان به این ثروتها، مستلزم تامین ثبات و امنیت در منطقه است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
