انتخابات آمریکا دموکراسی یا شعبده‌بازی

پروفسور حمید مولانا
کتاب های درسی و لغت نامه های معمولی امروزی مشارکت مردم در انتخابات را از شرایط دموکراسی می شمارند. ولی در آمریکا، در کشوری که ادعای رهبری دموکراسی در دنیا را دارد و هر دقیقه می کوشد به دیگران درس دموکراسی بدهد، رئیس جمهور از طریق غیردموکراتیک انتخاب می شود! برای علاقه مندان به مفهوم امروزی دموکراسی (معادل چیزی به نام مردم سالاری) و برای تطبیق با روش انتخاباتی سایر کشورها از جمله ایران، جریان انتخابات ریاست جمهوری و کنگره آمریکا در اینجا به طور اختصار بیان می شود:
(1) مردم آمریکا مستقیماً رئیس جمهور را انتخاب نمی کنند؛
(2) در آمریکا آرای اکثر مردم شرط و ملاک انتخاب ریاست جمهوری نیست. ممکن است نامزدی که از کل آرای مردم حداقل را بدست آورده است به ریاست جمهوری انتخاب شود! این امر چندین بار در تاریخ انتخابات ریاست جمهوری از جمله 7 سال قبل بین جرج دبلیوبوش (49درصد) و ال گور (51 درصد) اتفاق افتاد، و نامزدی که کمترین آرا را داشت به ریاست جمهوری رسید.
(3) رئیس جمهور آمریکا مطابق قانون توسط اکثر نمایندگان دو حزب جمهوریخواه و دموکرات که در هر ایالت به طرفداری از یکی از نامزدهای انتخاباتی مشخص می شوند و «الکترال کالج» نام دارد انتخاب می شود.
(4) در حقیقت انتخاب رئیس جمهور آمریکا رقابت دو حزب برای به دست آوردن نمایندگان در این مجمع یعنی «الکترال کالج» است.
(5) اخذ و شمارش رای برای انتخاب رئیس جمهوری ضروری است و ملاک عمل نیست. ولی اکثریت و شمارش رای در هر ایالت (آمریکا دارای 50 ایالت است) مهم است زیرا هر نامزدی که اکثریت رای یک ایالت را آورد بالنسبه جمعیت و سهمیه آن ایالت در مجلسی که رئیس جمهور را انتخاب می کند نماینده خواهد داشت.
(6) مشارکت مردم در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در بین کشورهای غربی در درجه پایین تری قرار دارد. در یک دهه اخیر بین 45 تا 52 درصد مردم واجد شرایط آمریکا در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کردند. اکثر قریب به اتفاق این 45 الی 52 درصد به یکی از دو نامزدهای حزب جمهوریخواه و دموکرات رای می دهد. بدین ترتیب در حقیقت رئیس جمهور آمریکا توسط کمی بیش از نصف این آرا (حدود 24 تا حداکثر 30 درصد شهروندان واجد شرایط برای اخذ رای) انتخاب می شود. نسبت شرکت کنندگان در انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی ایران به طور متوسط حدود 65 الی 78 درصد بوده است.
(7) انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا، محصول سیستم انحصاری حزبی و نقش برتر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات است. تعداد نامزدهای رسمی و نهائی برای انتخابات ریاست جمهوری همیشه دو نفر است: یکی از حزب جمهوریخواه و دیگری از حزب دموکرات.
(8) در تاریخ جمهوری آمریکا تاکنون هیچ فردی که خارج از دو حزب جمهوریخواه و دموکرات فعالیت کرده باشد، به ریاست جمهوری انتخاب نشده است. به عبارت دیگر، کاندیداهای مستقل و یا حزب سوم هیچگاه به ریاست جمهوری نرسیده اند. فقط در کنگره آمریکا (مجلس نمایندگان و مجلس سنا) به ندرت در طول تاریخ آمریکا یک یا دو نفر به طور مستقل و خارج از کنترل و انحصار دو حزب انتخاب شده و به قوه مقننه آمریکا راه یافته اند.
(9) نامزدهای ریاست جمهوری و کنگره آمریکا همیشه توسط دو حزب مسلط جمهوریخواه و دموکرات از طریق انتخابات مقدماتی (آزمایشی) و یا اجلاس حزبی تعیین می شوند. مردم مستقیماً در انتخابات نامزدهای نهائی ریاست جمهوری و یا نامزدهای کنگره نقشی ندارند.
(10) در انتخابات مقدماتی (یا آزمایشی) که در سطح ایالتی تشکیل می شود، اعضای دو حزب مسلط و گاهی شهروندان مستقل از دو حزب می توانند از طریق رای یا اجتماعات حزبی تمایل خود را به یکی از نامزدهای ریاست جمهوری یا کنگره نشان دهند. ولی در بسیاری از ایالات این انتخابات یا اجتماعات حزبی منحصر به اعضای یک حزب است و شهروندانی که مستقل از حزب باشند اجازه رای و انتخاب و شرکت در این اجتماعات و انتخابات را ندارند.
اعضای حزب دموکرات یا شهروندان مستقل از دو حزب حق رای دادن و انتخاب و تمایل به کاندیداهای حزب جمهوریخواه را ندارند و همین طور برعکس هرکس که خارج از این دو حزب بوده و مستقل باشد شانس شرکت و انتخاب شدن را در انتخاب ریاست جمهوری ندارد. در حقیقت انتخاب نهائی نامزدها و کاندیداها توسط نخبگان و نمایندگان و اجلاس حزبی تعیین و اعلام می شود. تعداد شرکت کنندگان در انتخابات مقدماتی (آزمایشی) بسیار کم و بین 3 الی 10 درصد از افراد واجد شرایط است.
(11) نمایندگانی که برای انتخاب نهائی نامزدهای دو حزب به کنوانسیون (اجلاس حزبی) انتخاب می شوند یکسان و مساوی نیستند. برخی از نمایندگان شرکت کننده (مانند بازیگران قدیمی سیاسی، فرمانداران و شهردارها و غیره) به عنوان «گردن کلفت ها» یا «ابرقدرت ها» دارای نفوذ و آرای بیشتری هستند و در مواقع حساس می توانند ترازو را به نفع و یا ضرر یک فرد دلخواه بالاو پایین ببرند.
(12) در بسیاری موارد نتیجه انتخاب نامزد نهائی هر حزب برای ریاست جمهوری قبل از تشکیل کنوانسیون توسط انتخابات مقدماتی تعیین و اعلام می شود. در این صورت کنوانسیونهای حزبی که در حقیقت باید در آنها بحث و رقابت برای نامزدها وجود داشته باشد به یک نوع نشست تشریفاتی منجر می شود. امسال این موضوع در مورد حزب جمهوریخواه که جان مک کین تنها کاندیدای باقی مانده آن حزب است صادق است. ولی در مورد حزب دموکرات هنوز رقابت بین دو کاندیدا یعنی هیلاری کلینتون و باراک اوباما تا امروز ادامه دارد. خلاصه کلام اینکه در بسیاری موارد دو نامزد نهائی احزاب جمهوریخواه و دموکرات که مردم آمریکا مجبورند به یکی از آنها رای دهند تقریباً از 8 ماه قبل (روز انتخابات اولین سه شنبه در ماه نوامبر 2008 است) معلوم شده است.
(13) روز انتخابات ریاست جمهوری و کنگره آمریکا روز تعطیلی نیست. مردم هم باید سرکار حاضر شوند و هم در انتخابات شرکت کنند و این خود یکی از معضلات انتخاباتی است.
(14) رئیس جمهور آمریکا برای چهار سال انتخاب می شود و می تواند برای یک دوره دیگر نیز مجدداً نامزد شده و انتخاب شود (حداکثر 8 سال). تولد در آمریکا و تابعیت یکی از شرایط انتخاب شدن به ریاست جمهوری است.
(15) کنگره آمریکا متشکل از مجلس سنا با 100 عضو (برای هر ایالت دو سناتور) و مجلس نمایندگان با 435 نفر (به ازای هر 570 هزارنفر یک نماینده) است. انتخاب مجلس نمایندگان هر 2 سال یکبار صورت گرفته و مدت نمایندگی 2 سال است. انتخاب نمایندگان مجلس سنا برای مدت 6 سال است. شرایط انتخاب شدن در سنا حداقل 30 سال سن، و 9 سال تابعیت ایالات متحده و سکونت در آن ایالت است، در حالی که شرایط برای انتخاب شدن به مجلس نمایندگان حداقل 25 سال سن و 7 سال تابعیت ایالات متحده و ساکن بودن در حوزه انتخابی است. سن رای دهندگان برای ریاست جمهوری و سنا و مجلس نمایندگان 18 سال تمام است.
در اندیشه سیاسی غرب مفهوم و لغت دموکراسی همیشه دو معنی داشته و هر کشوری برای خود روش های مختلفی را برای رسیدن به هدف اتخاذ کرده است. یکی از معانی دموکراسی همانطوری که در آغاز گفتیم این است که مردم بتوانند در جامعه خود و از طریق دریافت و وجود اطلاعات صحیح و آزاد در مدیریت و اداره مملکت سهمی داشته و در آن شرکت کنند. این همان تعریف معمولی کتاب های درسی و مقالاتی است که طرفداران دموکراسی دانسته یا ندانسته به آنها می پردازند. ولی دموکراسی در غرب یک مفهوم و معنی دیگری هم داشته و دارد و آن این است که مشارکت مردم و اطلاع رسانی به آنها باید کنترل و فیلتر شود و اینجاست که احزاب، رسانه ها و گروه های فشار وارد عمل می شوند. این نوع دوم، هم تاریخ طولانی تری در غرب دارد و هم عملی می شود. تاریخ این نوع دموکراسی در اندیشه سیاسی غرب به نهضت آزادیخواهانه قرن هفدهم در انگلستان برمی گردد و از آنجا ریشه می گیرد. دموکراسی معمولی امروزی غرب از نوع دوم است و روش ها و سنت های مختلف دارد. این نوع دموکراسی یک نوع اولیگارشی است یعنی یک گروه کوچک جامعه به بقیه حکومت می کنند و دنیای صنعتی و اطلاعاتی این سه قرن با انحصار اطلاعاتی و کنترل مغزها به این امر کمک و خدمت کرده است؛ پولیارکی یک نام دیگر برای این نوع دموکراسی است. (1)