بازی «اس ـ 300» و مصالح سیاسی مسکو

پنجشنبه گذشته « دمیتری مدویدیف » رئیس جمهور فدراسیون روسیه در سوچی طی دیدار با « شیمون پرز » رئیس جمهور اسرائیل اعلام کرد که برای حل اوضاع در خاورمیانه لازم است که طرفین از سناریوهای مناقشه آمیز و اقدامات یکسویه امتناع کنند. در کل طی مذاکرات دو طرف اوضاع پیرامون برنامه هسته ای ایران حل مناقشه اعراب ـ اسرائیل آماده سازی کنفرانس بین المللی خاورمیانه و نیز توسعه روابط تجاری ـ اقتصادی دوجانبه را بررسی کردند.
شیمون پرز رئیس جمهور رژیم صهیونیستی در خلال دیدار خود با مدویدیف در سوچی ضمن ابراز امیدواری در این خصوص که برنامه ایران برای دریافت سیستم های موشکی دفاع ضدهوایی « اس ـ300 » تحقق نیابد این تقاضا را رسما از مدویدیف رئیس جمهور روسیه مطرح کرد اما در این مورد نیز همانند سایر موارد از جمله پرونده هسته ای ایران پاسخ روس ها دوپهلو بود. پرز در کنفرانس رسانه ای خود تصریح کرد : « مدویدیف وعده داد که بار دیگر این مساله را بررسی کند زیرا من توضیح دادم که تحویل موشک های اس ـ 300 به ایران بر توازن نیروها در منطقه تاثیر می گذارد » . هرچند پرز از نتایج گفتگوهای خود با مدویدیف در این باره ابراز رضایت کرد اما روس ها همانند گذشته تلاش کردند به گونه ای موضع گیری کنند که هیچ یک از طرفین موضوع احساس زیان و یا جانبداری روسیه از طرف مقابل را نکنند.
در دیدار دو طرف موضوعات متنوعی درباره مسایل منطقه ای و بین المللی مورد بررسی قرار گرفت . به طور مشخص اسراییلی ها 4 خواسته از روسیه دارند :
1 ـ نقش آفرینی مسکو در بحران خاورمیانه با فشار به ایران و سوریه
2 ـ عدم تامین سلاح برای گروه های جهادی فلسطینی
3 ـ عدم تجهیز اتمی و موشکی ایران (به ویژه موشک های ضد هوایی اس 300 روسی )
4 ـ تلاش برای آزادی « گلعاد شالیط » خلبان اسراییلی که از سال 2007 در اسارت نیروهای حماس در غزه است .
علاوه بر اینها پرز در مذاکراتش با رئیس جمهوری روسیه از وی خواسته که فشارهای بیشتری به تهران وارد آورد تا تهران از پیشرفت برنامه های هسته ایش پرهیز کند و در تحریم کشورهای غربی علیه ایران که پرونده آن توسط کاخ سفید دنبال می شود نیز با دیگر اعضای شورای امنیت همکاری کند.
تحریم بنزین تحریم تجهیزات لازم برای تولید و استخراج نفت منع پرواز هواپیماهای ایرانی به فرودگاه های اروپا و جلوگیری از تردد کشتی های ایرانی در آب های آزاد جهانی از جمله این تحریم ها اعلام شده است . طراح اصلی این سلسله تحریم ها ایالات متحده است که قصد دارد با تحریم بنزین کلید نخست آن را علیه تهران بزند. ایالات متحده دو هفته پیش اعلام کرده بود که این طرح را با متحدان اروپایی اش هماهنگ کرده است . این تحریم ها با استقبال اسرائیل رو به رو شده است .
از سوی دیگر و در حالی که روز یکشنبه 25 مرداد مایکل اورن سفیر اسرائیل در ایالات متحده آمریکا احتمال حمله هوایی از سوی اسرائیل به تاسیسات هسته ای ایران را رد کرده بود جیم هایمز نماینده کنگره آمریکا که به سرزمین اشغالی سفر کرده بود به خبرگزاری وست پورت گفت : « مقام های اسرائیلی به من گفتند که توانایی از بین بردن توان هسته ای ایران را دارند اما اکنون این گزینه در اولویت ندارند » . وی که پس از دیدار با نمایندگان مذهبی یهودیان اسرائیل با این خبرگزاری صحبت کرده است همچنین گفت : « گزینه نظامی آخرین راه حل است و اکنون این گزینه مطرح نیست . » مقام های اسرائیلی معتقدند حمله نظامی به تاسیسات هسته ای ایران شاید از توانایی ایران برای رسیدن به تکنولوژی هسته ای نکاهد اما زمان آن را به تعویق خواهد انداخت . در مقابل کشورهای غربی معتقدند هر گونه حمله نظامی به ایران عواقب وخیمی در برخواهد داشت و ممکن است منطقه را وارد یک بحران بسیار سخت و غیر قابل جبران کند.
در مقابل روس ها هم از اسراییل انتظاراتی دارند که عمده ترین آنها را می توان در مواردی چند برشمرد :
1 ـ نرمش در موضوعاتی چون گسترش شهرک های یهودی نشین در سرزمین های فلسطینی برای تسریع روند صلح
2 ـ عدم دخالت در حوزه های خارج نزدیک روسیه از جمله آسیای مرکزی و قفقاز و بازی نکردن نقش « اسب تروای » آمریکا در این حوزه
3 ـ عدم تامین سلاح برای گروه های مسلح مسلمان در قفقاز شمالی از جمله چچن ها
4 ـ در اختیار قرار ندادن سلاح و دیگر تکنولوژی های نظامی در اختیار کشورهایی چون گرجستان و اوکراین
5 ـ تلاش برای فشار به آمریکا درباره عقب نشیی در موضوعاتی چون استقرار سپر موشکی آمریکا در شرق اروپا و گسترش ناتو به شرق
توازن منطقه ای
پرز در توجیه خواست خود در عدم فروش سلاح اس 300 به ایران گفت که این کار « توازن منطقه ای موجود » را به هم خواهد زد .
وی با اشاره کلی به اینکه سلاح های روسی همچنان با واسطه ایران و سوریه در اختیار گروه هایی چون حزب الله و حماس قرار می گیرد خواستار توقف همکاری های نظامی و تسلیحاتی روس ها با کشورهایی چون ایران و سوریه شد .
در مقابل مدودف اشاره کرد که روسیه به هیچ وجه خواستار بر هم خوردن توازن منطقه ای در خاورمیانه نیست .
پرز در دیدار با مدودف حتی خاطرات اجداد و اقوام خود در بلاروس از فاجعه جنگ دوم جهانی را بیان کرد و ضمن اشاره به اینکه تهدید ایران اتمی می تواند کل منطقه و جهان را با خطر روبرو سازد گفت : « خیلی از اقوام من در جریان جنگ دوم جهانی به دست نازی ها در بلاروس (روسیه سفید) قتل عام شدند. من نمی توانم در برابر سخنان رئیس جمهور ایران که علنا از محو اسراییل از جهان سخن می گوید آرام باشم و واکنشی نداشته باشم . در واقع بمب اتم در اختیار ایران یعنی یک اردوگاه سیار مرگ خواهد بود » .
پرز افزود : البته من نمی خواهم بگویم آنها اگر بمب بسازند همین فردا به ما حمله می کنند بلکه دست یابی آنها به سلاح هسته ای احتمال این کار را افزایش می دهد. این خواست را می توان از هزینه های میلیارد دلاری ایران در راه دست یابی و توسعه موشک های دوربرد بالستیک متوجه شد.
در این هنگام مدودف در واکنش به سخنان پرز گفت : « همه ما از دست یابی ایران به سلاح اتمی نگرانیم و مطمئنیم در صورت دست یابی ایران به سلاح هسته ای یک رقابت تسلیحاتی خطر ناک در کل منطقه شکل خواهد گرفت که سناریویی بسیار بد خواهد بود » .
پرز در ادامه گفت : با وجودی که اظهارات احمدی نژاد درباره انکار هولوکاست به جایگاه مردم ایران در منطقه ضربه می زند اما اسراییل امید دارد بین ایران و اسراییل صلح برقرار شود.
مهم ترین دستاورد پرز از سفر به روسیه شاید وعده مدودف به او در زمینه بازنگری در فروش سیستم ضد هوایی اس 300 روسی به ایران باشد. کاری که روس ها در سفرهای گذشته مقامات اسراییلی از دادن آن طفره می رفتند.
سورکوف طی مقاله ای در ارتباط با این دیدار نوشت : اسرائیل وارد ساختن ضربه پیشگیرنده به تاسیسات هسته ای ایران که طبق ارزیابی متخصصین اسرائیلی می تواند طی یک سال بمب اتمی بسازد را غیر ممکن نمی داند. مانورهای هوایی اسرائیل که به کرات انجام شده و طی آنها واردسازی حملات هوایی دوربرد تمرین شده است نیز تاییدی بر جدیت مقاصد تل آویو است . روسیه و آمریکا مخالف چنین سناریویی هستند و تاکید می کنند که ضربه زدن به ایران تمام خاورمیانه را منفجر خواهد کرد. او افزود; در آستانه دیدار پرز از سوچی کارشناسان غربی و اسرائیلی گمان می کردند که دمیتری مدویدیف سعی خواهد داشت اسرائیل را از حل نظامی منصرف سازد. پرز اعتراف کرد که در حال حاضر روابط تل آویو با تهران « دشوار و غیرقطعی » است . پرز خاطر نشان داشت : « ایران تهدید به نابودسازی اسرائیل می کند. این تنها کشور عضو سازمان ملل متحد است که یک کشور دیگر غعضو در سازمان ملل متحد را تهدید به نابودی می کند » . وی خاطرنشان نمود که مشکل نفی هولوکاست ـ قتل عام یهودیان در زمان جنگ دوم جهانی نیز همچنان باقی است . اما پرز تاکید کرد که اسرائیل تهران را تهدید نمی کند و همچنین اعلام داشت که روش هایی هستند تا نگذاشت ایران به قدرتی هسته ای تبدیل شود و از بی ثبات سازی اوضاع در خاورمیانه جلوگیری شود.
سورکوف می نویسد : یک موضوع مهم دیگر در مذاکرات سران دو کشور حل مسئله عرب ـ اسرائیل بود. رئیس جمهور مدویدیف به همتای اسرائیلی خود اطمینان خاطر داد که روسیه بعنوان عضو گروه چهارجانبه میانجیگران بین المللی خاورمیانه (روسیه آمریکا اتحادیه اروپا سازمان ملل متحد) قصد دارد به روند صلح در منطقه مساعدت کند. مدویدیف ایده فدراسیون روسیه درباره برگزاری کنفرانس بین المللی خاورمیانه را یادآور ساخته و تاکید کرد که چنین برنامه هایی با توجه به تلاش هایی که لازم است برای برقراری صلح در منطقه تشدید شوند مفید می باشند. این خبرنگار ادامه می دهد : شیمون پرز ابراز یقین نمود که روسیه می تواند نقش چشمگیری در حل اوضاع در خاورمیانه ایفا کند.
به گفته وی اسرائیل « تردیدی به صادقانه بودن تلاش روسیه برای دستیابی به پیشرفت در روند صلح ندارد » . رئیس جمهور اسرائیل تاکید کرد : « امیدوارم که روسیه هرکاری که ممکن است برای جلوگیری از انفجار اوضاع انجام دهد » .
بدنبال ابراز نگرانی مقامهای رژیم اشغالگر قدس از همکاری نظامی ایران ـ روسیه و پاسخ دو پهلوی مسکو آلکساندر میخی یف معاون شرکت روس آبارون اکسپورت گفت : اگر ایران علاقه مند به هواپیماهای ترابری نظامی یا تجهیزات فنی هوایی نظامی باشد و در این مورد درخواستی ارائه کند ما به این درخواست توجه خواهیم کرد.
میخی یف اشاره ای به این نکته نکرد که آیا شرکت روس آبارون اکسپورت تمایلی به ارائه سیستم « اس ـ 300 » ـبه ایران دارد یا خیر و اینکه آیا درباره تحویل ندادن آن به ایران به آنها دستوری داده شده است یا خیر
مقامهای رژیم اشغالگر قدس بارها در گذشته با سفر به مسکو در تلاش بوده اند تا مانع ارائه این سیستم از سوی روسیه به ایران شوند و این بار نیز شیمون پرز در سفر خود تلاش کرد تا مقامهای روس را به این امر مجاب کند اما با وجود ادعای این روزنامه صهیونیستی در مذاکرات انجام شده میان مدودف و پرز نه تنها چنین تصریحی از سوی رئیس جمهوری روسیه وجود ندارد بلکه برخی منابع آگاه تاکید می کنند قراردادهای ایران و روسیه در سال گذشته قطعی شده و عدم پاسخ صریح مدودف نیز با آگاهی از همین موضوع است .
به ایران از سوی روسیه توازن قدرت در کل منطقه را بر هم S -300 رژیم اسرائیل بر این باور است که فروش موشکهای ضد هواپیما نوع می زند. رئیس رژیم صهیونیستی مدعی شد که مدارک محکمی در اختیار دارد که نشان می دهد تسلیحات ساخت روسیه در اختیار حزب الله و حماس قرار می گیرند و این گروه ها این تسلیحات را از ایران و سوریه دریافت می کنند. روسیه اعلام کرده است که سیستمهایی که در صدد فروش آنها به ایران است صرفا جنبه دفاعی دارد و این سیستمها بر هم زننده توازن قوا در منطقه نیست .
تحلیل پاسخ مدودیف و مقاماتی که پس از آن اظهار نظر کرده اند این است که روس ها برای رضایت نسبی اسرائیل این امید را در آنها ایجاد کرده اند که بار دیگر موضوع را بررسی خواهند کرد و البته همین بررسی تحویل احتمالی این موشک ها به ایران را با تاخیر روبه رو خواهد کرد و از دیگر سو پاسخ قاطعی مبنی بر جلوگیری از فروش این موشک ها نیز نداده اند; موضوعی که برای ایران می تواند پیام امیدبخشی مبنی بر انجام این معامله در آینده باشد. در همین رابطه ایگور یرماچن کو تحلیل گر روس نتایج دیدار پرز به روسیه را این گونه ارزیابی کرد : « هرچند این دیدار نشان داد که در خاورمیانه هیچ چیز تغییر نکرده اما چند مطلب جدید نسبت به صدور سیستم های پدافند موشکی « اس 300 » به ایران و همچنین پیشنهاد روسیه برای برگزاری کنفرانس خاورمیانه مسکو را به همراه داشت » .
« یرماچن کو » به نقل از « آناتولی تسوگان کوف » مدیر مرکز پیش بینی های نظامی سیاسی روسیه می نویسد که به رغم سخنان مدویدیف همکاری های نظامی روسیه و ایران متوقف نخواهند شد; روسیه به ایران اعلام کرده است که « ما موظفیم که نیروگاه بوشهر را به پایان برسانیم و ایران را به سیستم های پدافند هوایی مجهز سازیم » . در همین حال دیدار پرز باعث شد که موضع اسرائیل نسبت به همکاری های نظامی روسیه سوریه دقیقتر شود. « تسوگان کوف » یادآوری کرد سوریه اجازه داده که ناوگان دریای سیاه روسیه در این کشور پایگاه ایجاد کند (در بندر طرطوس ) و ایجاد پایگاه برای روسیه در دریای مدیترانه بسیار سودآور است .
بر پایه این گزارش یرماچن کو در این مقاله همچنین به گفته « فئودر لوکیانوف » اشاره می کند که بر این باور است که همان داستان قدیمی باعث شده که صدور سیستم های « اس ـ300 » به ایران به درازا کشیده شود و می گوید : قرارداد امضا شده اما بنا به صلاحدیدهای سیاسی اجرا نشده است و همین طور هم باقی خواهد ماند. روسیه این قرارداد را اجرا نخواهد کرد چرا که ژستی منفی علیه آمریکا خواهد بود. به علاوه آنکه احتمال تحول در روابط روسیه با آمریکا را هیچ کس در مسکو منتفی نمی داند زیرا در حقیقت برای اوباما زمینه کلیدی در این تحولات موضوع ایران است . صاحبنظران روسی همچنین بر این عقیده اند که گذشت زمان نشان می دهد که در خاور نزدیک نمی توان امکان هیچ تحولی از جمله بروز تنش نظامی میان اسرائیل و ایران را از نظر دور داشت . به باور مدیر مرکز پیش بینی های نظامی سیاسی روسیه تل آویو گویا تاییدیه آمریکا را دریافت کرده که اگر ایران برنامه هسته ای خود را متوقف نکند اسرائیل می تواند به تاسیسات ایران حمله هوایی کند. حال یا با استفاده از هواپیماهای اسرائیلی و یا حتی آمریکایی که در خاک عراق مستقر هستند. ایگور یرماچن کو در پایان مقاله خود خاطر نشان می کند که هم اکنون ناظران منتظر ایده های جدید باراک اوباما درباره خاورمیانه هستند که تاکنون کاملا نامفهوم بیان شده و تنها آنچه مشهود است این که اوباما فرصت های بسیاری برای روابط با جهان اسلام قایل شده است و باید منتظر سیاست های دوستانه آمریکا نسبت به اعراب در خاور نزدیک باشیم . احتمالا پاییز امسال اوباما برنامه جدید خاور نزدیک خود را اعلام خواهد کرد.
با نگاهی به دیدگاه های صاحبنظران روسی می توان دریافت که آنها نیز موضوع فروش موشک های « اس 300 » را تنها نوعی بازی سیاسی از سوی مقامات « کرملین » قلمداد می کنند و باوری به تحقق این وعده مقاماتشان ندارند; بنابراین به نظر می رسد طرف های ایرانی مذاکره کننده با روس ها باید رویکرد جدیدی در پیش گرفته و برای پاسخ نهایی آنها بازه زمانی مشخصی تعیین کنند زیرا ادامه این روند جدای از اثرگذاری بر دیگر مبادلات دوجانبه تهران مسکو و هزینه هایی که برای کشورمان دارد برای شخصیت بین المللی جمهوری اسلامی ایران نیز زیبنده نیست . اما پرسش مهمی که اینجا مطرح می شود این که آیا بازی روس ها با ایران در پروژه « اس 300 » پایانی نیز خواهد داشت این پایان چه هنگام است با مرور سابقه مذاکرات صورت گرفته در این زمینه به نظر نمی رسد پاسخ به این پرسش خیلی پیچیده باشد بلکه تنها نیازمند رفتارشناسی دقیقتر مقامات « کرملین » است .
هرچند که قرارداد فروش این سامانه نظامی بین ایران و روسیه منعقد شده و روس ها حتی پول این سیستم را نیز از ایران دریافت کرده اند. با این حال مشخص نیست که وعده مدودف به پرز تا چه میزان می تواند شکل عملی به خود بگیرد.
البته روس ها تاکنون ثابت کرده اند که مهارت فوق العاده ای در متوقف نگه داشتن یا تاخیر در راه اندازی پروژه هایی دارند که اجرای آنها در ایران مورد مخالفت غرب قرار دارد که نیروگاه اتمی بوشهر تنها یک نمونه از این پروژه ها است .