گام‌هایی به سوی نظامی کردن منطقه

ایوب عزیزی
حمله انتحاری یکی از سلفی‌های جهادی موریتانی روز هشتم آگوست 2009 علیه ساختمان سفارت فرانسه در نواکشوت پایتخت موریتانی، سه زخمی به جای گذاشت. تشکیلات القاعده در المغرب الاسلامی در 17 آگوست سال جاری طی بیانیه‌ای، مسؤولیت عملیات مزبور را بر عهده گرفت. این عملیات از دیدگاه آگاهان به مسائل منطقه شمال آفریقا، می‌تواند چند تفسیر داشته باشد، از جمله: این اقدام تروریستی ترجمان عملی تهدید دکتر ایمن الظواهری نفر دوم القاعده به خاطر مواضع و سیاست سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه علیه حجاب و نقاب بوده باشد.
2- این عملیات تخریبی یک نوع ژست تبلیغاتی از سوی گروه‌های سلفی جهادی موریتانی در قبال سیاست‌های محمد ولد عبدالعزیز، رئیس‌جمهور منتخب موریتانی بوده. این حمله تروریستی با مراسم تحلیف رئیس‌جمهور موریتانی همزمان و هشداری به وی بوده، زیرا ژنرال ولد عبدالعزیز در سال‌های پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 عهده‌دار مبارزه نظامی- امنیتی با تروریسم و گروه‌های وابسته به القاعده در کشورش بوده است.
3- اقدامات نظامی و تخریبی گروه‌های سلفی جهادی وابسته یا غیروابسته به گروه القاعده در منطقه استراتژیک مغرب عربی و در کنار چاه‌های نفتی و مخازن گازی لیبی و الجزایر یک نوع همکاری و هماهنگی میان این گروه‌ها و آمریکاست. جهت بالا بردن هزینه امنیتی و نظامی طرابلس و الجزیره و سوق دادن آنها به دامن آمریکا و سیاست‌های منطقه‌ای آن تحرکات گروه‌های سلفی جهادی در این منطقه در حقیقت برای آمریکا فرصت‌ساز بوده و محرکی برای تشدید ولع آمریکا برای حضور نظامی- امنیتی در این منطقه به بهانه حراست و حفاظت از چاه‌ها و لوله‌های نفتی و گازی کشورهای مغرب عربی بوده است. طی سه سال اخیر میان کشورهای لیبی، الجزایر، مالی و نیجر جهت مقابله با اقدامات تروریستی القاعده مذاکرات مستمری وجود داشته و در نشست فرماندهان ستاد مشترک ارتش‌های کشورهای مزبور در ژوئیه 2009 در شهر سرت لیبی، قرار شد یک نیروی نظامی با ظرفیت 25000 نظامی برای تعقیب و مقابله با القاعده تشکیل شود.
بنا به گزارش‌های مطبوعات عربی، افراد القاعده در «کتیبه الصحراء» سازمان یافته و اغلب افراد آن از گروه جماعت السلفیه للدعوه و القتال الجزائر و بخشی از آنها از عناصر طوارق هستند. از آغاز هزاره سوم سلفی‌های الجزایری به منطقه صحرای بزرگ آفریقا اهمیت بیشتری داده و نیروهای خود را به خاطر حملات نظامی ارتش الجزایر از شمال الجزایر به مناطقی همچون شهرهای الوادی، غردایه، عین صالح و تمنرست و شهرهای شمالی کشور مالی، جابه‌جا کرده است.
منطقه تحرکات القاعده در منطقه کویری مثلث شکل است و محل تلاقی مرزهای سه کشور الجزایر، مالی و نیجر است و نام محلی آن افوغارس است که حدود 300 کیلومتر شمال شرقی ایالت توکساهین‌ست این ایالت کشور مالی محل استقرار شورشیان طوارق است. برخی از تحلیلگران الجزایری بر این باورند که دولت مالی برای مقابله با شورشیان طوارق نوعی ائتلاف نانوشته با القاعده ایجاد کرد و با آنها اجازه تحرک در مناطق مرزی الجزایر و مالی و منطقه کیدال داده و در مقابل آنها علیه تحرکات طوارق جاسوسی و در عملیات نظامی ارتش مالی علیه شورشیان همکاری می‌کنند.
القاعده با داشتن تجهیزات لجستیکی و نظامی و پرداختن پول به عنوان هدیه و رشوه به سران قبایل این منطقه کویری، توانسته پایگاه‌های ایجاد کنند و علیه غربی‌ها و تأسیسات نظامی کشور منطقه، اقدامات ایذایی و تروریستی انجام دهند.
ابراهیم آغ باهانغا،‌رهبر بخشی از شورشیان طوارق در مصاحبه‌ای با رسانه‌ها هرگونه اتحاد و یا ائتلاف با القاعده را رد کرد و افزود: کشور مالی سعی دارد ما را در این زمینه متهم سازد.
در گذشته 32 توریست آلمانی توسط عمار صایفی رهبر گروهی از جماعت السلفیه للدعوه و القتال ربوده شدند و ارتش الجزایر توانست 18 نفر از آنها را در شهر تمنرست آزاد کند و بقیه گروگان‌ها در مذاکره‌ای میان دولت آلمان و گروهی سلفی در منطقه کیدال در مقابل دریافت 5 میلیون یورو آزاد شدند.
در آزادی توریست‌های اتریشی که در منطقه کویری مالی ربوده شده بودند، دولت اتریش به سلفی‌ها باج کلانی داده است. به نظر عبدالعالی رزاقی، تحلیلگر الجزایری، توان رزمی القاعده در این منطقه بالغ بر هزار نفر مسلح است و از تابعیت‌های عربی، بربری و طوارقی هستند.
اما درباره یگان رزمی کشورهای لیبی، الجزایر، مالی و نیجر که جهت مقابله با اقدامات تروریستی القاعده در حال سازماندهی است باید گفت توان رزمی آن 25 هزار نظامی و از واحدهای پیاده، توپخانه و زرهی تشکیل و با یگان‌های لجستیکی و مخابرات حمایت می‌شوند. توافق الجزایر و لیبی در پایه‌ریزی چنین نیروی مسلح و رزمی زمینه را برای استفاده از نیروی رزمی قبایل طوارق فراهم ساخته و حدود 5 هزار طارقی بخشی از یگان رزمی کشورهای منطقه است و قرار است شیوخ قبایل طوارقی به تحرکات این یگان کمک همه جانبه بنمایند.
براساس گزارش‌ها هم اکنون ارتش آمریکا بر آموزش و تجهیزات نیروی کشورهای منطقه اشراف دارد و دولت سارکوزی نیز کمک‌های لجستیکی کرده است و به الجزایر سلاح‌های پیشرفته‌ای برای مقابله با القاعده، فروخته است. از دیدگاه علی مرابط استراتژیست الجزایر، آمریکا و کشورهای منطقه از حضور القاعده در این منطقه به دلایلی هراس دارد از جمله انتقال ویروس عقاید سلفی جهادی به جوانان طارقی که ساکنان اصلی منطقه هستند، است.
همچنین به مرابط بیم آمریکا و کشورهای منطقه این است که قبایل طوارق به دلایل مذهبی و روانی دراین منازعه و جنگ به سود آنها وارد نشده بلکه مانند قبایل پاکستان و افغانستان به افراد القاعده پناه دهند و در این صورت منطقه به افغانستان جدیدی مبدل خواهد شد.