وحدت یمن، قربانى موروثى‌سازى قدرت

شکیب جاوید
براى شناخت ریشه ها و عوامل بحران در کشور یمن باید تعامل قبیله و سیاست در این کشور مورد توجه و اهتمام قرار گیرد. قبیله در این سرزمین به دنبال دستیابى به قدرت و ثروت است و جهت نیل به اهداف خود با محیط درونى و بیرونى خود انواع تعامل و رفتارهاى سیاسى و اجتماعى دارد. مشکل یمن در عدم وجود رهبرى سیاسى براى اجراى برنامه هاى اقتصادى و توسعه پایدار است. مسؤولیت حل مشکلات و بحران هاى موجود در این کشور هنوز به طور دقیق مشخص و روشن نیست بر عهده کیست؟ مشکل خاندان سلطنتى حمیدالدین که قرن ها تا سال ۱۹۶۲ بر یمن حکومت مى کرده این بود که تکیه اش بر ارتش و در قبال مردم و مشکلات آن غیرمتعهد بوده و از دیدگاه امامان دولت حمیدالدین همچون امام یحیى و امام بدر، مردم یک کارت بى ارزش و غیر مؤثر هستند.
ژنرال على عبدالله صالح در ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۸ در پى یک کودتا بر سر کار آمد و پیروزى وى مایه خوشبختى عشیره سنحان و بقیه عشایر قبیله حاشد، گشت.
على عبدالله صالح رئیس جمهور یمن براى افزایش قدرت قبیله خود کرسى هاى پارلمان را به ۱۵۹ کرسى افزایش داد و شیخ سنان ابولحوم، شیخ احمدعلى المطرى و شیخ صادق امین ابوراس وارد پارلمان شده و ریاست خود پارلمان طى سه دهه در اختیار شیخ عبدالله الاحمر شیخ مشایخ قبیله حاشید بوده است.
در سه دهه اخیر قدرت قبیله حاشد در ابعاد مختلف افزایش یافته، اغلب شیوخ حاشد به عنوان مشاور و دستیار رئیس جمهور پست هاى سیاسى حساس را اشغال کرده و فرزندان آنها وارد ارتش، وزارت خارجه، دستگاه هاى امنیتى و انتظامى شده و در اقتصاد و ایجاد شرکت هاى خصوصى در زمینه هاى مختلف، افراد این قبیله نفوذ زیادى پیدا کردند.
رئیس جمهورى یمن براى مقابله با رقباى سیاسى و قبیله اى خود، شیوخ قبایل و عشایر یمن را در سازمان امور قبائل سازماندهى کرد و براى آنها حقوق ثابت اختصاص داد.
على عبدالله صالح براى تقویت نفوذ در داخل هیات حاکمه قوى ترین رقباى خود یعنى محسن فلاح فرمانده پلیس و محمد خمیس وزیر کشور را از صحنه قدرت حذف و تمام پست هاى کلیدى ارتش و پلیس و دستگاه اطلاعات را میان برادران و فرزندان عشیره سنحان قرار داد. این عشیره داراى ۲۳ روستاست و بخش خاورى آن شامل خاندان الاحمر، الفنین، سیان، مقوله، شیعان، السرین، شعسان، ذرح و الشاطبى حدود ۷۰ درصد پست هاى کلیدى یمن را در دست دارد البته در میان همه، خاندان الاحمر که ۴۰ درصد پست هاى کلیدى قدرت در این کشور را در دست دارد، قوى ترین خاندان یمنى است. برخى از پست هاى کلیدى به خاطر ائتلاف و وفادارى در خارج از قبیله حاشد است ولى قدرت اصلى در دست خاندان رئیس جمهور است. پسر رئیس جمهور، فرمانده گارد ریاست جمهورى به استعداد ۳۰ هزار نفر را به عهده دارد. همچنین نیرو هاى ویژه پایتخت تحت فرماندهى او هستند.
لشکر اول زرهى یمن به فرماندهى برادر ناتنى رئیس جمهور یمن است که با آخرین تجهیزات نظامى غربى مسلح و محور غربى صنعا (پایتخت یمن) را پوشش مى دهد.
برادرزاده رئیس جمهور یمن فرمانده یگان هاى امنیت مرکزى است.برادر تنى رئیس جمهور یمن هم نیروى هوایى این کشور را فرماندهى مى کند.
نقش خاندان رئیس جمهور یمن در روند سیاستگذارى و تصمیم گیرى بسیار مؤثر است و اشتباه راهبردى رئیس جمهور یمن، تکرار تجربه نظام پادشاهى حمیدى و اعتماد کامل به ارتش و پلیس است.اخیراً پس از درگذشت شیخ عبدالله الاحمر میان خاندان رئیس جمهور و خاندان الاحمر که رهبرى قبیله حاشد را در دست دارد بر سر قدرت و نفوذ اختلاف و شکاف افتاده و هر کدام براى حذف رقیب خود دست به ائتلاف و تشکیل جبهه قبیله اى زده و کشور را که اغلب مردم آن مسلح هستند به سمت و سوى یک جنگ داخلى ق€… قبیله اى سوق مى دهند.قبایل ضالع و ردفان در عدن، ابین، حضرموت و شبوه و استان هاى هم مرز با عربستان سعودى و عمان رقیب قدرتمند قبیله حاشد، در جنوب هستند. وحدت دو یمن در مى ۱۹۹۰ قدرت و نفوذ ضالع و ردفان را کاهش داد و شکست جنوبى ها در منازعه ژوئیه ۱۹۹۴ و خروج حزب سوسیالیست یمن از دایره قدرت لطمه هاى زیادى به قدرت این دو قبیله زد. اکنون بار دیگر قبایل ضالع و ردفان احساس غبن و اجحاف مى کنند و در مناطق جنوب یمن تحرکات سیاسى و نظامى انجام مى دهند و وحدت و یکپارچگى یمن را تهدید مى کنند.در حال حاضر چیزى که امنیت و ثبات یمن را تهدید مى کند موضوع غلبه قبیله بر مدیریت سیاسى کشور نیست، بلکه چیره شدن خاندان رئیس جمهور و تلاش براى موروثى کردن ریاست جمهورى در خاندان على عبدالله صالح است. موروثى کردن ریاست جمهورى در این کشور تهدیدى براى پایه هاى وحدت و استقلال یمن است همچنین زمینه ها و فرصت هاى مداخله عناصر بیگانه همچون ریاض، رژیم صهیونیستى فراهم مى سازد. برخى از استراتژیست هاى یمنى معتقدند که آمریکا با تشدید بحران در سومالى، عدم مهار پدیده دزدان دریایى در منطقه خلج عدن و باب المندب و افزایش گسترده تشنج در یمن قصد دارد از کشورهاى نفت خیز خلیج فارس باج خواهى و امنیت اقتصاد انرژى در این منطقه را تهدید کنند.هرگونه تنش در یمن، امنیت منطقه خلیج فارس و شبه جزیره العرب را تهدید کرده و آتش بحران به همسایگان آن سرایت خواهد کرد.