تلاش آمریکا برای افزایش نفوذ در تاجیکستان

به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در دوشنبه،سفارت آمریکا در تاجیکستان و دفتر بانک توسعه آسیا با امضای یک سند همکاری، آمادگی خود را برای اجرای طرح مدرنیزه کردن پاسگاه‌های گمرکی و نهادهای مرزی این کشور اعلام کردند.
این سند از سوی "نیشا کووست " کاردار سفارت آمریکا و "ماکوتو اوجیرو " نماینده بانک توسعه آسیا با حضور مقامات نهادهای مرزبانی و گمرک تاجیکستان در دفتر این بانک در دوشنبه به امضا رسید.
براساس توافق های به عمل آمده، آمریکا برای اجرای طرح بازسازی و تجهیز دو گذرگاه مرزی واقع در شرق تاجیکستان که از سوی بانک توسعه آسیا سرمایه‌گذاری می‌شود، مبلغ 1.6 میلیون دلار تخصیص می‌دهد.
نماینده بانک توسعه آسیا در تاجیکستان در میزگردی که قبل از امضای این سند برگزار شده بود، اعلام کرد: مبلغ تخصیص یافته از سوی دولت آمریکا برای بازسازی گذرگاه‌های مرزی "قلمه " و "قزل آرت " واقع در مرز با چین و قرقیزستان هزینه خواهد شد.
وی عنوان کرد: کمک آمریکا برای بازسازی این دو گذرگاه بخشی از هزینه 15 میلیون دلاری است که برای طرح مدرن کردن این دو گذرگاه پیش‌بینی شده است.
به گفته وی از جمع هزینه 14 میلیون و 980 هزار دلاری پیش‌بینی شده برای این طرح 10.7میلیون دلار اعتبار بلند مدت بانک توسعه آسیا و 2.68 میلیون دلار از سوی دولت تاجیکستان و 1.6 میلیون دلار آن از سوی سفارت آمریکا تامین می شود.
وی تاکید کرد: اجرای طرح بازسازی این دو گذرگاه مهم در شرق تاجیکستان که در مسیر اصلی رفت و آمد با چین و قرقیزستان در حال تجهیز و تکمیل شدن است، تا پایان سال 2010 به پایان می‌رسد.
خانم "کووست " کاردار سفارت آمریکا نیز در این نشست گفت: طرحی که دولت آمریکا در اجرای آن سهیم می شود از طرح‌های مهم در بخش تقویت زیرساخت های مرزی بوده که به بهبود شرایط زندگی و کار مرزبانان، خدمات گمرک و سایر نهادهای وابسته به تامین امنیت مرز کمک خواهد کرد.
در این نشست همچنین تاکید شد: همکاری بانک توسعه آسیا بخشی از برنامه مساعدت جامعه بین‌المللی برای تقویت مرز تاجیکستان با همسایگانش می‌باشد که از ده سال قبل تدوین شده بود.
طرح مساعدت در اجرای تقویت مرزها از سوی شورای مدیران بانک توسعه آسیا در سال 2004 اتخاذ گردیده که در این طرح، تاسیس سیستم واحد اتوماتیک یا خودکار جمع‌آوری اطلاعات و مدرنیزه‌سازی پاسگاه‌های مرزی پیش‌بینی شده است.
به گفته نماینده دفتر بانک توسعه آسیا در تاجیکستان طرح مدرنیزه سازی پاسگاه‌ها در گذرگاه‌های مرزی در چارچوب برنامه منطقه‌ای این بانک موسوم به "برنامه همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای کشورهای آسیای مرکزی " انجام می گیرد.
"نعمت بوری اف " مشاور اقتصادی رئیس جمهوری تاجیکستان که در این نشست شرکت داشت، طرح تقویت گذرگاه‌های مرزی برای تامین امنیت مرزی و آسان کردن رفت و آمد را بخشی از برنامه دولت در زمینه ایجاد زیرساخت های حمل و نقل و خروج از "بن بست راه " عنوان کرد.
وی گفت: تکمیل گذرگاه‌های مرزی و ساده کردن عملیات بازرسی و کنترل هنگام عبور از مرز، به توسعه حمل و نقل و ترانزیتی شدن جاده‌های تاجیکستان کمک می‌کند.
نعمت بوری اف افزود: ایجاد جاده‌های بین‌المللی و به خصوص تنظیم مسیر رفت و آمد با چین و قرقیزستان بخشی از طرح ملی تاجیکستان برای اجرای برنامه همکاری با کشورهای منطقه و رفع مشکل ارتباطاتی است.
به گفته وی بر اساس برنامه‌های راهبردی در آینده از خاک تاجیکستان شش مسیر بین‌المللی عبور خواهد کرد که در حال حاضر چهار مسیر در دست مرمت و بازسازی است.
نعمت بوری اف تصریح کرد: طرح سرمایه‌گذاری شده از سوی بانک توسعه آسیا که اکنون آمریکا نیز حاضر است در اجرای آن سهیم باشد به بهبود وضعیت، تامین امنیت مرزی و رعایت استاندارد‌های بین‌المللی هنگام انجام عملیات بازرسی کمک می‌کند.
در این نشست همچنین به این موضوع اشاره شد که تاجیکستان طی چهار سال آینده از نهادهای مالی تنها به صورت بلاعوض کمک دریافت می‌کند.
این تصمیم به دلیل فقدان ظرفیت‌های اقتصادی و مالی تاجیکستان برای دریافت وام های بلندمدت اتخاذ شده است.
به این دلیل دولت تاجیکستان تلاش می‌کند تا حد امکان برای ایجاد زمینه‌های رشد اقتصادی، خارج شدن از بن بست ارتباطی و راهیابی به مناطق آزاد تجاری کشورهای در حال رشد منطقه، از کمک‌های بلاعوض جامعه جهانی و نهادها مالی کمک دهنده استفاده کند.
بانک توسعه آسیا در این زمینه اهداف خاصی را دنبال می کند.
اهداف این نهاد مالی که در سال 1966 تاسیس شده و دفتر مرکزی آن در شهر مانیل فلیپین مستقر است، کاهش سطح فقر و جلوگیری از روند نامطلوب آن در کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه اعلام شده است.
بانک توسعه آسیا در نظر دارد از طریق افزایش و رشد گسترده اقتصادی و تامین شرایط مناسب زیست‌ محیطی در منطقه و فراهم کردن زمینه همگرایی منطقه‌ای به اهداف خود دست یابد.
بانک توسعه آسیا در مدت فعالیت خود، طرح‌هایی همانند آنچه که در تاجیکستان اجرا کرده، در برخی دیگر از کشورهای عضو اجرا کرده است.
براساس گزارش رسمی 67 کشور از جمله 48 کشور منطقه عضو این بانک هستند و از ده سال گذشته تاجیکستان عضو این بانک شده و اکنون از شرکای فعال و از دریافت کنندگان اصلی کمک و وام‌های این بانک در آسیای مرکزی است.
تاجیکستان طی ده سال گذشته بیش از 300 میلیون دلار برای اجرای طرح‌های مهم بخش حمل‌و نقل، آموزش و پرورش، اجتماعی و کشاورزی دریافت نموده، که ساخت و بازسازی جاده‌ها، مهمترین بخش‌ آن را تشکیل می دهد.
در همین حال " نعمت رحمت اف " معاون اول رئیس خدمات گمرک تاجیکستان معتقد است که گذرگاه "قلمه " و "قیزیل آرت " در مرزهای تاجیکستان با چین و قرقیزستان از جمله 13 گذرگاه فعال در مرزهای این کشور است که در مسیر نسبتا پر رفت و آمد جنوب شرق و شمال شرق تاجیکستان واقع است.
به گفته وی در حالی که در مناطق مرزی با ازبکستان محموله های ترانزیتی تاجیکستان گهگاهی با مشکل مواجه می شوند، از این دو گذرگاه شرقی به اندازه قابل ملاحظه ای محموله‌های تجاری به این کشور وارد و یا از آن خارج می‌شوند.
وی تصریح کرد: همکاری تاجیکستان با آمریکا در بخش بازسازی پاسگاه‌های مرزی و تکمیل نهادهای گمرکی از هشت سال پیش آغاز و اکنون به حد قابل قبولی رسیده است.
اما یکی از مقامات دولتی تاجیکستان که خواست نامش فاش نشود، با استناد به اظهارات و گزارش های سفارت آمریکا اعلام کرد طی 17 سال گذشته آمریکا در این کشور بیش از 900 میلیون دلار سرمایه گذاری کرده که بخشی از آن برای تقویت مرزهای این کشور هزینه شده است.
این مقام دولتی می افزاید: آمریکا با کمک به اجرای برنامه‌های مرزی و ایجاد زیرساخت های حمل و نقل و همچنین فراهم کردن شرایط مناسب برای رهایی این کشور از بن بست ارتباطاتی از جمله ساخت پل در مرز تاجیکستان با افغانستان، توانسته است میزان مبادلات مالی خود را با این کشور افزایش دهد.
15 سال قبل در نخستین سال روابط اقتصادی آمریکا و تاجیکستان، میزان مبادلات دو طرف، تنها 10 میلیون دلار بود، اما اکنون این میزان به 270 میلیون دلار افزایش یافته است.
مقامات آمریکایی هدف از توسعه همکاری با تاجیکستان را تامین امنیت، گسترش اصلاحات دموکراسی و اقتصادی در این کشور و همچنین مساعدت به همگرایی از طریق کاهش ضایعات عملیاتی در مرز و آسان کردن شرایط تجارت برای افراد مشغول به تجارت های کوچک اعلام کرده‌اند.
برای بخش عمده ساکنان تاجیکستان سفر به ناحیه "مرغاب " استان مختار بدخشان به معنای بازدید از یک گوشه دیگر دنیا است گوشه ای که آمریکا می خواهد درکنار سفر اتباع خود شرایط امنی را برای آنها ایجاد کند.
کارشناسان از اهداف تقویت همکاری‌های آمریکا با تاجیکستان تعبیرهای متفاوتی دارند.
"سعید زبید اف " استاد دانشکده اقتصادی تاجیکستان و از کارشناسان مسائل همکاری‌های منطقه‌ای در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری فارس، همکاری این کشور با سایر نهاد های مالی و جامعه جهانی را ضمانتی برای رشد فراگیر زیرساخت های اقتصادی تاجیکستان می داند.
وی گفت: ایجاد روابط و مساعدت سازمان‌ها و کشورهای دیگر برای تقویت زمینه‌های فنی و تکمیل زیربنای گمرکی و ایجاد شرایط مناسب برای حمل و نقل در امر رهایی از بن بست ارتباطاتی این کشور ضروری است.
زبید اف اظهار داشت: برخی از کشورهای منطقه ضمن کارشکنی در اجرای برخی از توافقات مهم در بسیاری از موارد تنها منافع خود را در تحقق برنامه‌های اقتصادی و تجاری در نظر گرفته و به دنبال منافع سیاسی خویش هستند.
این کارشناس کوشش و کمک‌های کشورهای غربی در زمینه تامین امنیت مرزی در تاجیکستان و اقدامات انجام شده برای تکمیل فنی مرزهای این کشور در زمینه انجام عملیات کنترل گمرکی و بازرسی‌های مرزی را نیز قابل درک عنوان کرد.
ولی "قیام الدین ستاری " کارشناس مسایل منطقه‌ای ضمن قابل توجه خواندن کمک‌های مختلف آمریکا به تاجیکستان طی سال‌های پس از استقلال این کشور تلاش های چند سال اخیر و بخصوص پس از حضور نظامی واشنگتن در آسیای مرکزی به بخش زیربنایی تاجیکستان را در راستای اهداف بلندمدت کاخ سفید در منطقه ارزیابی می کند که فراتر از برنامه اعلام شده حمل و نقل محموله‌های ترانزیتی خود در این منطقه به افغانستان می‌باشد.
این کارشناس تصریح کرد: آنچه که آمریکا برای حفاظت از مرز و ایجاد زمینه مناسب فعالیت نهادهای مرزی در تاجیکستان انجام می‌دهد بازگو کننده این واقعیت است که این کشور برای بلندمدت به آسیای مرکزی و از جمله به تاجیکستان وارد شده است.
به گفته قیام الدین ستاری آمریکا و کشورهای اتحادیه اروپا با توجه به آینده آسیای مرکزی و تبدیل شدن کشورهای منطقه به مسیر ترانزیتی، هر اقدامی که در زمینه تجهیز و به اصطلاح تامین امنیت مرزها انجام می‌دهند، سرمایه گذاری بلندمدت و استراتژیک نه تنها برای تامین ترانزیت محموله‌ها به افغانستان بلکه نقل و انتقال واحدهای نظامی‌شان در این فضای مهم ژئوپلتیکی است.
اگرچه مقامات سیاسی و نظامی آمریکا پیوسته اطمینان می‌دهند که حضور نظامی‌شان در آسیای مرکزی موقتی است اما باید به عملکردشان نگریست که با آنچه می‌گویند فاصله زیادی دارد.