روریارویی بوش و پوتین بر سر دموکراسی

گروه سیاسی- محمدی: آیا روسیه تنها باید میزبان نشست سالانه هفت کشور صنعتی در سنت پترزبورگ باشد؟
روسیه که از ابتدای سال جاری میلادی ریاست "گروه 8" کشورهای صنعتی(موسوم به جی 8) را برای نخستین بار بر عهده گرفته است، امروز سومین و آخرین روز نشست سالانه این گروه را در سنت پترزبورگ میزبانی می کند. گروه 8 پس از بحران نفتی 1973 و رکود اقتصادی ناشی از آن تشکیل شد. در آن هنگام ایالات متحده با گرد هم آوردن مقامات ارشد اقتصادی آمریکا، اروپا و ژاپن، ائتلافی را به نام "Library Group" ایجاد کرد تا مباحث اقتصادی را مورد بحث و بررسی قرار دهند.
والری ژیسکار دستن، رئیس جمهور وقت فرانسه، در سال 1975 سران شش کشور عمده صنعتی را به گردهمایی فراخواند و در ادامه برای برگزاری منظم این نشستها برنامه ریزی شد.
شرکت کنندگان موافقت کردند هرسال نشستی داشته باشند و ریاست آن را به صورت دوره ای یکی از کشورهای عضو عهده دار باشد. بدین ترتیب با مشارکت فرانسه، آلمان غربی، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده نخستین گامها برای تأسیس اتحادیه ای که "گروه شش" نام گرفت، برداشته شد.
در نشست بعدی "گروه 6" که به ریاست جرالد فورد، رئیس جمهور وقت آمریکا، در پورتوریکو برگزار شد اعضا کانادا را به عنوان هفتمین عضو پذیرفتند و گروه 6 به 7 تغییر نام داد.
پس از پایان جنگ سرد در سال 1991، رئیس جمهور روسیه در پایان نشستهای سالانه "گروه 7" با سران کشورهای عضو دیدار کرد. در پی اجلاس ناپل در سال 1994 این گروه "پی 8"(8 سیاسی) لقب گرفت اگر چه عده ای همچنان ترجیح می دادند آن را "گروه 7 + 1" خطاب کنند. در اجلاس 1998 بیرمنگام، روسیه اجازه یافت حضور پررنگتری در نشستها داشته باشد. اما از آنجا که روسیه یکی از قدرتهای اصلی در عرصه اقتصاد جهانی شناخته نمی شد اجازه حضور در جلسات وزرای اقتصاد "گروه 7" را نداشت.
با تلاش بیل کلینتون، رئیس جمهور اسبق ایالات متحده، "گروه 7" تبدیل به "گروه 8" شد و روسیه اجازه یافت در بیشتر نشستهای گروه شرکت کند. این موضوع در حقیقت نشانه ای از خرسندی رئیس جمهور کلینتون از عملکرد بوریس یلتسین، رئیس جمهور وقت روسیه بود؛ زیرا یلتسین از یک سو می کوشید اصلاحات اقتصادی را در روسیه اجرا کند و از سوی دیگر در قبال پیشروی ناتو در اروپای شرقی بی تفاوتی پیشه کرده بود.اوائل سال گذشته میلادی، سناتورهای آمریکایی، جو لیبرمن و جان مک کین، پیشنهاد دادند عضویت روسیه در "گروه 8" تا زمانی که ولادیمیر پوتین آزادی های دموکراتیک و سیاسی را تضمین نکرده است، به حالت تعلیق در آید.
در ماهها و روزهایی که تا زمان برگزاری نشست جاری "گروه 8" در روسیه در پیش بود، عده ای از صاحبنظران سیاسی خواستار جلوگیری از پیوستن روسیه به "جی 8" شدند.
یکی از منتقدان ولادیمیر پوتین در مصاحبه با شبکه خبری بی بی سی کاستی های دموکراتیک روسیه را این گونه توصیف کرد: نبود نظام قضایی و رسانه های مستقل و سیستم قانونگذاری انعطاف پذیر.
جرج دبلیو بوش، رئیس جمهور ایالات متحده، در آستانه برگزاری نشست "جی 8" از قصد خود برای بازخواست همتای روس خود در مورد احزاب و رسانه های مخالف، خبر داد. با این وجود احتمالاً پوتین با خود می اندیشد در حالی که بوش لکه های سیاهی مانند زندانهای ابوغریب و گوانتانامو را در کارنامه اش دارد، چگونه به خود اجازه می دهد او را سرزنش کند؟!
اما حقیقت آن است که امروز روسیه بیش از هر زمانی به "گروه 8" تعلق دارد. دعوت از مسکو برای حضور در نشست سران "گروه 8" در سال 1991، اساساً یک ژست سیاسی بود که با هدف حمایت از اقدامات و تلاشهای میخائیل گورباچف برای اضمحلال و برچیدن کمونیسم در دستور کار قرار گرفت، خاصه آنکه اتحاد جماهیر شوروی در آن زمان همچنان یک اقتصاد ورشکسته و ضعیف به شمار می آمد.
اکنون روسیه در حوزه انرژی یک قدرت اقتصادی تمام عیار محسوب می شود. این کشور تأمین کننده عمده گاز مورد نیاز اروپای غربی است. اقتصاد روسیه از سال 1999 به این سو، با رشد میانگین 6 درصد در سال پیشروی کرده است، به گونه ای که اینک دوازدهمین اقتصاد بزرگ جهان است.
به اعتقاد ناظران بین المللی، در حالی که استبداد سیاسی پوتین به نحو فزاینده ای افزایش یافته است، اما فعالیتهای اقتصادی روز به روز آسان تر می شود. چنانکه چارلز ریان، در یادداشتی در روزنامه هرالد تریبیون می نویسد: روسیه امروز با کشوری که ولادیمیر پوتین 6 سال پیش رهبری آن را به عهده گرفت، تفاوتهای بسیاری دارد. اکنون روسیه برای سرمایه گذاری و زندگی نسبت به گذشته جای بهتری است و قابلیت بالقوه را برای تبدیل شدن به یک شریک بهتر برای غرب دارد.در حالی که دولت روسیه میزان سرمایه گذاری در غول انرژی گازپروم را تا 51 درصد افزایش داده، بازار نیز برای عرضه سهام این شرکت کاملاً آزاد شده است.
از طرفی تصمیم مقامات روس برای عرضه سهام شرکت نفت دولتی روسیه، "رسنف"، اختلاف نظرهای بسیاری را برانگیخته است؛ زیرا این شرکت عظیم را مسکو با اتکا به دارایی های توقیف شده شرکت نفتی یوکوس تأسیس کرده است. "یوکوس" متعلق به میلیاردر زندانی روس، میخائیل خودورکفسکی، و شرکای تجاری او بود. فروش سهام "رسنف" به سرمایه گذاران بزرگی مانند شرکت نفتی "بریتیش پترولیوم" مزیت بزرگی است که مواهب مختلفی را برای دولت روسیه به ارمغان می آورد.
پوتین کوشش می کند با کسب مجوز ورود به سازمان تجارت جهانی، جایگاه روسیه را در صف قدرتهای اقتصادی تثبیت کند.
در بین کشورهای خارج از تشکل تجاری 149 کشور که قوانین اقتصاد جهانی را وضع می کنند(سازمان تجارت جهانی)، روسیه صاحب بزرگترین اقتصاد است. ایالات متحده مهمترین مانع در مسیر پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی است.بنا بر این تنها از جنبه مناسبات صرفاًً اقتصادی، روسیه را می توان عضو"گروه 8" دانست و کاستی های دموکراتیک مانعی در این راه نیست. کشور دیگری که عده ای با حضورش در این باشگاه انحصاری اقتصادی مخالفند، چین است. اما همان گونه که روسیه به سبب هماهنگ نبودن با معیارهای دموکراتیک غرب از عضویت در "جی 8" محروم نشده، ممانعت از حضور چین در این گروه با دستاویز قرار دادن بهانه های دموکراتیک نابخردانه به نظر می رسد.
دستور جلسه رسمی نشست سه روزه "گروه 8" مباحث مربوط به امنیت انرژی و آموزش جهانی در برابر بیماریهای همه گیر را شامل می شود اما به طور قطع، ناآرامیهای خاورمیانه که با حمله اسرائیل به لبنان وارد مرحله تازه ای شده، بر این اجلاس سایه افکنده است.
افزایش ناگهانی و بی سابقه قیمت نفت تا مرز 78 دلار در هر بشکه یکی از پیامدهای اصلی بحران خاورمیانه است که بازار جهانی را در بیم و وحشت فرو برده است.
نشست "گروه 8" امروز به کار خود خاتمه می دهد با این حال پیش بینی تأثیرات بیانیه پایانی آن بر روند مسائل جاری بسیار دشوار است.