تاملی بر اهداف و آفات نشریات دانشجویی

علی بشردوست
نشریات دانشجویی، کانون پژواک اندیشه‌های دانشجویان است که به یاری قلم خود و در خطوطی آشنا آن را سر و سامان داده‌اند. نشریات دانشجویی در اصل، مجال و میدانی برای آموزش و بروز خلاقیت‌هاست، کارگاهی است که در آن دانشجو برای بروز استعدادهایش و در نتیجه، زایش فکری در جامعه دانشجویی نیرو و توان خود را با علاقه عرضه می‌کند.
دغدغه اصلی نشریات دانشجویی نیز ایجاد بستری سالم است تا دانشجو در آن ارزیابی خود بپردازد و روحیه مسئولیت‌پذیری خود را بالا برده و تجارب مدیریتی را که به تقویت روابط اجتماعی‌اش می‌انجامد، کسب کند.
از جانب دیگر، نشریات باید از طریق همین نیروهای فکور فرهنگی تغذیه شوند و از آنجایی که تولیدکننده و مخاطب آن، فرهیختگان و نخبگان جامعه هستند در گستره وسیعی از جامعه تاثیرگذار می‌باشند. لذا باور داشت سرمایه‌های فکری آینده ایران زمین نیز باید این باشد که در روند نشریه دانشگاه خود موثرند و با داشتن روحیه‌ای پویا و فعالانه و احساس سودمندی بودن فرد برای دیگران، به پروراندن با رقه‌های ذهنی خویش در راستای اعتلای "فرهنگ مشارکت" کمک نمایند.
در این زمینه، مسئولیت بر دوش همه است و چنانچه دانشجویان گامی به سوی تحول مورد نیاز برندارند و تنها منتظر باشند که از بالا فضای با شور و نشاط و مساعد برای ایشان فراهم کنند تا آنها وارد میدان شوند، هیچ‌گاه چنین امری محقق نخواهد شد.
در این راستا، برخی از خصوصیاتی را که می‌توان از یک نشریه دانشجویی انتظار داشت بیان می‌کنیم؛
1ـ ارتباط معنایی با مخاطب؛ اصلی‌ترین رمز موفقیت یک نشریه دانشجویی است، که این ارتباط از طریق انعکاس اخبار دانشگاهی، تولیدی بودن مطالب، تنوع در ارایه مطالب، استفاده بهینه از امکانات، بهره‌برداری از شیوه‌های نو در جذب مخاطبان و سوژه‌یابی صحیح به دست خواهد آمد.
2ـ همکاری و همنوایی گروهی؛ مشارکت و کار گروهی در امر تولید نشریه، تاثیر بسزایی در بالا رفتن سطح کمی و کیفی نشریه خواهد داشت، اما آنچه بیش از همه در این فعالیت‌ها مهم جلوه می‌کند، ترکیب افرادی با روحیه متعادل، جهت مشارکت و همنوایی با یکدیگر است.
3ـ تلاش در گستره فرادانشگاهی؛ چرا که برخی از نیازهای دانشجویی که مبنایی‌تر هم هست، به واقعیات اجتماعی برمی‌گردد.
4ـ کوتاه و مختصر بودن مطالب؛ با توجه به قرار گرفتن در عصر انفجار اطلاعات و حوصله اندک‌ خوانندگان از یک سو و محذورات و محدودیت‌های دانشجویی از سوی دیگر، به استقبال بیشتر از نشریه کمک می‌کند.
5ـ نوپردازی در نوشتار؛ بهره‌وری از سبک‌های جدید نوشتاری، سهم بسیار ارزنده‌ای در تاثیرگذاری برخواننده دارد.
6ـ بسط و تعمیق فرهنگ دانشجویی جهت حفظ ماهیت دینی دانشجویان.
7ـ شکستن جو ترس از نقد و نقادی نسبت به عملکرد مسئولان دانشگاه.
8ـ دوری از شعارزدگی،‌ هیجان‌زدگی و شتاب‌زدگی و سعی در منطقی بودن مطالب؛ چون از محیطی علمی، مانند دانشگاه و از دانشجو به عنوان کسی که بیشترین رابطه و تعامل را با علم دارد، انتظار می‌رود که بیانش، تعلیل منصفانه و نظری مبتنی بر استدلال و منطق باشد.
9ـ ترتیب و فاصله انتشار نشریات نیز باید رعایت شود و هر قدر فاصله انتشار کوتاهتر باشد، امکان ارتباطش با مخاطب و خواننده بیشتر خواهد بود.
10ـ طرح مشکلات منطقی و فرهنگی که ممکن است از منظر مسئولان و مدیران دور مانده باشد؛ بررسی این ‌گونه مسایل سبب کاهش شکاف میان مدیران و دانشجویان می‌شود و از بروز مشکلات جلوگیری می‌کند.
11ـ طرح مباحث دقیق علمی و آموزشی؛ دانشجویان با تلاش در عرصه علمی و رشته خاص خود، میزان علاقه و انس خود را با رشته‌های تخصصی‌شان افزایش می‌دهند.
اما باید افزود که متاسفانه برخی خود را در میدان پر ابهام سیاست انداخته و از هدف اصلی خود دور شده‌اند.
12ـ یک نشریه خوب دانشجویی، از نظر ظاهری نیز باید با پارامترهای حرفه‌ای مطبوعاتی در زمینه گرافیک، ستون‌بندی، تیتربندی، جاسازی عکس‌ها، تنظیم سوتیترها، لیتوگرافی و چاپ، در سطح مطلوبی باشد که البته نقش منابع مالی در این زمینه بسیار مهم است.
مساله مهم دیگر، این است که وجود آفات در نشریات دانشجویی سبب پایین آمدن سطح کمی و کیفی آن خواهد شد و این پدیده تا جایی تاثیرگذار و قابل توجه است که بی‌اعتنایی به آن، بی‌رغبتی و عدم استقبال خوانندگان را در پی دارد.
لذا رفع این آفات از سوی دست‌اندرکاران نشریات، بسیار ضروری است و بدین جهت، اجمالا به برخی از آفات می‌پردازیم؛
1ـ احساسی عمل کردن؛ از آسیب‌های وارد به پیکره نشریات دانشجویی، دخالت دادن احساسات فردی در نشریات است.
برخی افراد به جهت ارضای عقده‌های درو‌نی خود و بدون پشتوانه قوی فکری، و تنها در یک تصمیم آنی، قصد انتشار نشریه را در سر می‌پرورانند، نوشته‌های چنین افرادی، آکنده از پراکنده‌گویی و سخن‌پرانی‌های غیرمتعهدانه است؛ زیرا از سر احساس و دور از عقلانیت نوشتن، با روح "فرهنگ نوشتاری" همخوانی ندارد و همواره شاهدیم که بستر متشنج بحران، حاصلخیز‌ترین جایگاه برای افرادی است که یا فاقد اندیشه‌اند یا از آن هراسناکند.
2ـ پرداختن به مسایل روبنایی و غیرضروری؛ غالب نشریات دانشجویی با درگیر نمودن خود با مسایل روبنایی، غافل از رسالت سنگین و جایگاه ویژه‌شان، به مسایل و دغدغه‌های سطحی می‌پردازند و این در حالی است که این نشریات از ارکان توسعه فکری و فرهنگی جامعه محسوب می‌شوند.
3ـ پرداختن به سیاسی‌کاری؛ برخی از نشریات عامل رونق و بازار گرمی خود را در مخالفت با طیفی از احزاب سیاسی می‌بینند و این امر باعث می‌گردد از پرداختن به مشکلات و معضلات قابل طرح، غافل بمانند.
4ـ بی‌روحی و جذاب نبودن مطالب، از دیگر آفات نشریات است؛ زیرا دانشجو با در دست گرفتن نشریه هم صنف خود، انتظار دارد که تا حدی نیازهای روحی او را برطرف کند کند و در واقع از یک نشریه دانشجویی حداقل انتظاری که می‌رود، طراوت و شادابی آن است.
5ـ کوتاهی عمر نشریات؛ شاید از آفات فراگیر نشریات دانشجویی، داشتن عمری کوتاه است. البته یکی از دلایل این امر، ناپایدار بودن مسئولان این نشریات است.