لوازم گذر از کشاورزی سنتی به صنعتی

شریف خسروی
بخش کشاورزی کشور اکنون در وضعیت شایسته‌ای قرار ندارد، شیوه‌های تولید سنتی، تولید معیشتی، قطعات کوچک و کم بازده، بذرهای با بهره‌دهی پایین، عدم مهار آب‌های سطحی، عدم تامین سرمایه و... از جمله معضلات بخش کشاورزی به شمار می‌روند. مشکلات فوق به همراه جذابیت‌های موجود در شهرهای بزرگ نظیر امکانات گسترده آموزشی، بهداشتی، حمل و نقل و سایر موارد باعث گردیده تا طی 2 دهه گذشته روند مهاجرت از روستا به شهر شدت یابد به نوعی که اکنون ترکیب جمعیتی شهر و روستا کاملا معکوس گردیده و کمتر از 30 درصد جمعیت کشور در روستاها سکونت دارند.
خالی شدن روستاها از جمعیت از طریق کاهش نیروی کار جوان و اصرار بر شیوه‌های تولید سنتی توسط ساکنان روستا که متعلق به نسل‌های تولید سنتی‌اند منجر به کاهش تولید واقعی محصولات کشاورزی خواهد شد.
برای توسعه تولید و گذر از کشاورزی سنتی به سوی تولید صنعتی باید زیرساخت‌های لازم توسط حاکمیت و به ویژه دولت فراهم شود تا علاوه بر توقف روند مهاجرت‌ها و ایجاد جریان معکوس مهاجرت از شهر به روستا، ایران به تامین کننده محصولات غذایی منطقه تبدیل شود. از جمله این موارد عبارتند از:
1)‌ بخش کشاورزی از قابلیت‌های لازم برای پیوند با دانشگاه برخوردار است اما بهره‌مندی از این قابلیت در حداقل ممکن قرار دارد. هزاران نفر از فارغ‌التحصیلان رشته‌های مختلف کشاورزی هنوز امکان جذب به بدنه آن را نیافته‌اند. این امر به معنی اصرار به شیوه‌های تولید سنتی است و همین مورد باعث کاهش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی است. دولت باید با سیاست‌های تشویقی تحصیلکردگان دانشگاهی را به روستاها هدایت نماید. نتیجه این امر مشخص است؛ خروج از تولید سنتی. نتایج مثبت به کارگیری سربازان ترویج در مزارع گندم نمونه خوبی از پیوند دانشگاه با کشاورزی است.
علاوه بر مهندسانی که به طور مستقیم وارد تولید صنعتی می‌شوند، اعطای تسهیلات ارزان قیمت برای احداث واحدهای مکمل صنایع غذایی در جهت ایجاد ارزش افزوده و در نتیجه افزایش درآمد کشاورزان پیامد دیگر این امر است.
2) در حال حاضر ترکیب بهینه‌ای بین نیروی کار و سرمایه در بخش کشاورزی وجود ندارد و همین امر باعث گردیده تا بهره‌وری به شدت پایین باشد. کشاورزی ایران اکنون بر حول محور نیروی کار می‌گردد علت آن هم عدم تامین هزینه لازم خرید تجهیزات کشاورزی توسط کشاورزان است. وزیر اقتصاد و دارایی طی خبری اعلام کرد که نرخ سود تسهیلات کشاورزی به 5 درصد کاهش می‌یابد. اگر مکانیزم اخذ وثیقه از کشاورزان نیز اصلاح و آسان شود، این امر منابع لازم را جهت خرید تجهیزات مورد نیاز آنها فراهم می‌آورد اما تجربه نشان داده است که بخش کشاورزی آن چنان که شایسته است از تسهیلات بانکی بهره‌مند نبوده و بانک عامل این بخش یعنی بانک کشاورزی نیز چنان که شایسته است در اختیار بخش کشاورزی قرار ندارد.
3)‌ کاهش بی‌رویه قیمت محصولات کشاورزی و باغی در فصل برداشت ضایعه بزرگی برای فعالان بخش کشاورزی است به گونه‌ای که اغلب اوقات قیمت فروش به ازای هر واحد از هزینه تولید همان واحد کمتر است. وزارت جهاد کشاورزی باید دایره خرید تضمینی محصولات کشاورزی را گسترش داده و مشمول اقلام بیشتری نماید و در عین حال پول محصول خریداری شده را به موقع پرداخت نماید تا از اعمال فشار بیشتر به کشاورزان جلوگیری شود.
4) سالم‌سازی فضای خرید و فروش در وزارت جهاد کشاورزی مورد مهمی است که در دولت جدید باید به آن پرداخته شود. بسیاری از کشاورزان معترفند که برخی از عاملان خرید، در سازمان تعاون روستایی برای تحویل محصولات آنها مطالبه حق و حساب می‌نمایند و کسانی که بخواهند خارج از روابط ناسالم، گندم و یا سایر محصولات خود را تحویل سیلوها دهند با یک زیان غیرمتعارف و تحمیلی روبه‌رو می‌شوند تا جایی که مجبور شوند "حق و حساب" نماینده سازمان تعاون روستایی را پرداخت نمایند.