میدان مذاکرات ایران، روسیه و چین کجاست؟
علیرضا داوری / استاد دانشگاه و کارشناس بینالملل
در حالی که نمایندگان رسمی دو کشور روسیه و چین برای ادامه مذاکرات و بررسی برنامههای هستهای ایران روز جمعه وارد تهران شدند تا در خصوص طرح هستهای روسیه برای برنامههای هستهای ایران و رفع بنبست از ادامه مذاکرات هستهای مذاکره نمایند. شواهد نشان میدهد، وزیر خارجه کشورمان بدون توافق از مقر اتحادیه اروپا برگشت و از امکان توافق مشروط در مورد طرح روسیه خبر داد. به گفته وی ایران آماده توافق در مذاکرات درباره طرح پیشنهادی روسیه برای حل تنشها در پرونده هستهای خود است، اما باید مسایل خاصی حل شود. در این میان پرسش این است که آیا در نبود اروپا و آمریکا توافقات روسیه، چین و ایران ضمانت اجرایی دارد؟ دوم این که چه اطمینانی وجود دارد که در آنده شاهد افزونخواهی این کشورها نباشیم؛ دو کشوری که واقعیت خود را بارها در تبانیهای خاص در خصوص منافع خود با غرب نشان دادهاند و نهایت امر این که سیاست نگاه به شرق چه بازدهی دارد؟ نشست ششم مارس شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در خصوص برنامههای هستهای ایران مهمترین اتفاق در روزهای پایانی سال 1384 است که نتایج آن میتواند به هر نحوی بر دیپلماسی جمهوری اسلامی در سال آینده تاثیرگذار باشد. در این میان مقامات مذاکرهکننده ایرانی با سفرهای خود درصدد رایزنی با مقامات کشورهای عضو شورای حکام یا میزبان فرستادههای کشورهای دیگر در تهران هستند تا به نحوی بتوانند با توافقاتی روند تکمیلی قطعنامه گزارش پرونده هستهای ایران به شورای امنیت را کمرنگ کنند و راه خروج از بنبست مذاکرات را هموار سازند. مهمترین نکته در این میان برای هیات مذاکرهکننده ایرانی ایجاد شرایط عادیتر و کاهش تنشها به گونهای است که تقاضاهای غیرمعقول از سوی طرفین ارایه نشده باشد و در این میان رسیدن به یک فرمول مشترک میتواند ثمربخش باشد. از سوی دیگر واشنگتن نیز درصدد است تا ائتلاف بینالمللی که در نشست ماه گذشته شورای حکام که گزارش پرونده اتمی ایران را به همراه داشت تا ماه مارس برای اعمال تحریم علیه ایران نگه دارد. آمریکاییها تلاش میکنند تا در نشست 6 مارس تحریمهای بیشتری را علیه ایران اعمال نمایند، اما آن چه از نظر آمریکاییها کارسازتر و موثرتر است، اعمال تحریمهای چندجانبه است. به این دلیل آمریکا علاقمند است تا این گفتوگوها را بعد از نشست 6 مارس شورای حکام به شورای امنیت ببرد. از نگاه دیگر امروز نشانههایی مبنی بر عدم هرگونه انعطافپذیری و پشتیبانی از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت وجود دارد. تاکید طرفین بر شکست مذاکرات و عدم حصول نتیجه جدیدی از مذاکرات ایران و روسیه که حاصلی جز توافق برای ادامه مذاکرات ندارد، حکایت از عزم اروپاییها برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت دارد. در حالی که تیم هستهای اعزامی به مسکو خوشبینانه به قضیه نگاه میکند، نیکلاس برنز دیپلمات ارشد وزارت خارجه آمریکا که برای دیدار با مدیران سیاسی گروه هفت در روسیه به سر میبرد، گفت: از دولت روسیه به خاطر نگرش سازندهاش در خصوص موضوع هستهای ایران بسیار قدردانی میکنم، اما اکنون ماههاست همه ما درباره ایران از آن چه که دولت روسیه سعی کرد انجام دهد بسیار حمایت میکنیم. از سوی دیگر و همزمان با اظهارات برنز، معاون راهبردی شورای عالی امنیت ملی درباره دو دور مذاکرات با طرف روسی اعلام میکند که مذاکرات با روسها دقیق و تعیینکننده و به اعتقاد ما مثبت و سازنده بوده است. وی فرمول مشترک روسیه را بهترین راهحل دانسته و اعلام کرده است میان ایران و روسیه اعتماد متقابل وجود دارد و این اعتماد متقابل زمینهای برای رسیدن به یک فرمول مشترک است. همزمان میخاییل کامینین، سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز همزمان با نشست گروه کشورهای هشت در مسکو که با حضور مقامات آمریکایی از جمله نیکلاس برنز معاون وزیر امور خارجه این کشور برگزار شد از ایران خواست تمام فعالیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم و فعالیتهای علمی در این زمینه را متوقف کند. سخنگوی وزارت خارجه روسیه بدون اشاره به محور مذاکراتی که در مسکو به پایان رسید گفت: طرف روسی موافقت کرد پیشنهاد غنیسازی اورانیوم در خاک روسیه باز هم مورد بررسی قرار گیرد. این سخنگو افزود: دو طرف در مورد تمام جوانب مشکلات مربوط به برنامههای هستهای ایران در پرتو تصمیم اتخاذ شده شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در فوریه گذشته در وین به بحث و تبادلنظر پرداختند. به موجب این تصمیم، شورای امنیت سازمان ملل از برنامههای هستهای ایران مطلع شد. باید بر این نکته تاکید داشت که روسیه تنها کشوری است که در عرصه سیاست خارجی ایران همواره غیرقابل اعتماد بودن خود را نشان داده است. بدین ترتیب طرح انتقال غنیسازی به خاک این کشور و طرحهای حاشیه این سیاست نیز رسما برای باجخواهی از آمریکا و امتیازگیری از ایران مطرح شد. به یقین آنها با پذیرش این طرح از سوی ما درصد گرفتن اختیارات دیگری هستند. در واقع روسها همواره با اما و اگر دیپلماتیک، امتیاز میگیرند.
یکی از مشکلات اساسی ایران در زمینه پرونده هستهای را اظهارات خوشبینانه مفرط تشکیل میدهد. وقتی گفته میشود که مسایل پرونده هستهای ما حل شده و مطمئنیم که اروپا علیه ما رای نخواهد داد، اما رای میدهد، چیزی نیست جز خوشبینی آن هم از نوع مفرط، یا آنگاه که به هنگام جلسه شورای حکام و گزارش پرونده هستهای کشورمان به شورای امنیت سخن از پایان دیپلماسی میرود و حالا دوباره پیشنهاد جدیدی بر مبنای دیپلماسی مطرح شده فقط اظهارات دوگانه و متناقض را میرساند و بس. اظهارات معاون راهبردی در خصوص اعتماد به روسیه و حضور مقامات روسی در تهران نشان از چیست؟ باید مقامات مذاکرهکننده بر این نکته توجه داشته باشند که راه اصلی حل پرونده هستهای ایران کشاندن ایالات متحده آمریکا به میز مذاکرات است، زیرا اروپا واسطه و روسیه امتیازبگیر است و چین دنبال منافع خاص خود میگرد بنابراین اگر آمریکا وارد مذاکرات شود روسیه، چین و اروپا کنار خواهند رفت و جمهوری اسلامی ایران میتواند با تاکید بر سه اصل حکمت، عزت و مصلحت آمریکا را به میز مذاکرات هستهای فرا خواند. روسها مانند اروپا و آمریکا بر این که ایران نباید دارای تکنولوژی هستهای باشد مصمم هستند و در این راستا با جدیت برخورد میکنند. بنابراین با بحث استراتژی نگاه به شرق نباید خوشبینانه برخورد کرد. چنان چه میدانیم تا پیش از نشست لندن و نشست اخیر شورای حکام، بین غرب (آمریکا و اروپا) و شرق، (روسیه ـ چین) بر سر نحوه رویاروییها با پرونده ایران اختلاف وجود داشت. کشورهای غربی به ویژه آمریکا اصرار داشتند که پرونده هستهای ایران باید به شورای امنیت ارجاع شود، اما چین و روسیه این پافشاری را منطقی نمیدانستند و با آن مخالف بودند و زمان را برای این کار مناسب نمیشمردند، اما قبل از نشست فوقالعاده شورای حکام در نشست لندن راهحل میانهای برای حل اختلاف این دو گروه پیدا شد، به این ترتیب که به جای ارجاع پرونده به شورای امنیت برای تصمیمگیری، صرفا گزارشی از فعالیتهای هستهای ایران به این شورا «جهت اطلاع» ارسال شود که این راهحل در نشست شورای حکام نیز به تصویب رسید و نشان داد که کشورهای غربی و حتی چین و روسیه نیز خارج از سازمانها و نهادهای بینالمللی سیاستهای خود را بر اساس منافع ملی خاص خود طراحی مینمایند. نشست در سازمانهای بینالمللی صرفا محل تصویب است و نه چانهزنی. روسیه و چین، با مشارکت در طرح «گزارش به شورای امنیت» همچنان درصدد امتیازگیری از آمریکا و اروپا و ایران هستند و نتیجه مذاکرات تهران بستگی به امتیازات آمریکا به روسیه و چین است،به این معنا که اگر آمریکا امتیاز بیشتری دهد، این دو کشور نتیجه مذاکرات تهران را نقض خواهند کرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
