مناقشه چهارجانبه بر سر کره شمالی

بروس کلینگر
روزنا: کره جنوبی اخیرا در عرصه تصمیم گیری ها و سیاستگذاری در منطقه شمال شرق آسیا به شدت به حاشیه رانده شده است. به نظر می رسد ناکامی مذاکرات دو کره و فاصله افتادن میان کره جنوبی با کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن و چین در این راستا مهم ترین عوامل انزوای سئول در این قضیه باشد. در حالی که واشنگتن و توکیو در تلاش هستند موضع سنگینی علیه پیونگ یانگ اتخاذ کنند سئول از همکاری با کره شمالی در برخی زمینه ها دست بر نداشته است و کمرنگ شدن روابط کره جنوبی با آمریکا نیز به شایعاتی که در خصوص کاهش تعداد نیروهای آمریکایی در شبه جزیره کره منتشر شده بود دامن زده است. در چنین شرایطی واشنگتن تعهد خاصی به کمک به امور دفاعی کره جنوبی نخواهد داشت.
از سوی دیگر پافشاری چین و روسیه بر تغییر لحن قطعنامه 1695 سازمان ملل متحد در خصوص کره شمالی باعث شد کره جنوبی که موضع ملایم تری داشت به حاشیه رانده شود. سئول تصور می کرد چین و روسیه هم به صف مقابل آمریکا خواهند پیوست و از تلاش ژاپن برای اعمال محدودیت بر برنامه موشکی و هسته ای کره شمالی حمایت نخواهد کرد اما اینگونه نشد.
در همین حال مدتی پیش اخباری منتشر شد که حاکی از مسدود کردن حساب های کره شمالی در بانک چین و مقابله چین با فعالیت های پولشویی و غیرقانونی کره شمالی بود اما کره جنوبی در این راستا نیز راه متفاوتی را در پیش گرفت و تنها به انتقاد از سیاست های کره شمالی بسنده کرد. برخی مقامات کره جنوبی حتی دولت آ مریکا را متهم کردند که با اعمال فشار بر چین، باعث مسدود شدن حساب های کره شمالی در بانک های چین شده است. در همین حال چین نیز سیاست پیچیده و دوگانه ای را در قبال کره شمالی به نمایش گذاشته است. از سویی چین حاضر نیست به طور قاطع علیه کره شمالی موضع بگیرد و از سوی دیگر، موضع واشنگتن برای اعمال فشار بر کره شمالی را مانع از سرگیری مذاکرات شش جانبه و حل و فصل بحران کره شمالی می داند. در واقع چین ضمن آنکه از کره شمالی به دلیل ارائه برنامه تسلیحات هسته ای اش انتقاد می کند، حاضر به اتخاذ موضعی که تنش ها را در شبه جزیره کره افزایش دهد، نیست. چین در عین حال با تحریم های اقتصادی آمریکا و ژاپن علیه کره شمالی نیز موافق نیست و تاکید دارد که قطعنامه 1695 سازمان ملل متحد تنها قائم بر محدودیت فعالیت های موشکی و تسلیحاتی هسته ای کره شمالی است و ضرورتی را برای اعمال تحریم اقتصادی مطرح نمی کند.
در چنین شرایطی به نظر می رسد که آمریکا و ژاپن توانسته اند در برخورد با کره شمالی دست بالا را بگیرند و از قطعنامه 1695 سازمان ملل متحد نیز به عنوان اهرم فشار علیه کره شمالی استفاده کنند. با این وجود حتی واشنگتن و توکیو نیز قصد ندارند بدون سبک سنگین کردن اوضاع و در نظر گرفتن منافع خود و متحدانشان به تحریم کره شمالی روی آورند.
به همین جهت بود که کریستوفر هیل معاون وزیر امور خارجه آمریکا در جریان حضورش در کنگره آمریکا و بحث در این خصوص، به صورت تعمدی به <ابهام زایی> و نه <ابهام زدایی> پرداخت و تنها به <بسته جدیدی از تحریم های اقتصادی و دیگر تنبیهات> اشاره کرد. با این وجود استوارت لوی معاون وزیر خزانه داری آمریکا در امور تروریسم و اطلاعات مالی، گزینه های احتمالی درخصوص تحریم کره شمالی را با همتایان آسیایی خود مورد بررسی قرار داده و به نظر می رسد که در ماه جاری میلادی، قانون منع گسترش فعالیت هسته ای کره شمالی در آمریکا مورد توجه قرار گیرد. در آن صورت احتمال اعمال دوباره تحریم هایی که از سال 1999 میلادی لغو شده بودند وجود دارد. این تحریم ها در آن زمان با توجه به توقف برنامه موشکی کره شمالی لغو شده بود اما به نظر می رسد فعالیت های اخیر تسلیحاتی و موشکی کره شمالی بار دیگر این تحریم ها را احیا کند.
ژاپن هم هنوز در حال بررسی گزینه های اعمال تحریم بر کره شمالی است. مهم ترین گزینه مورد توجه ژاپن در این راستا، نظارت بر صادرات مواد و کالاهایی است که احتمال تبدیل یا استفاده از آنها در برنامه های موشکی یا تسلیحاتی وجود دارد. ا ز سوی دیگر ناکامی و شکست مذاکرات وزرای کره شمالی و جنوبی در روزهای 11 تا 13 ژوئیه سال جاری میلادی می تواند به مشکل بزرگی در راه از سرگیری مذاکرات شش جانبه حل وفصل بحران هسته ای کره شمالی تبدیل شود. نکته جالب در این مذاکرات سرسختی مقامات کره جنوبی در مقابل خواسته های مقامات کره شمالی بود که نهایتا به ترک این نشست توسط مقامات کره شمالی منجر شد. در همان زمان بود که یک وزیر کابینه کره جنوبی اعلام کرد این کشور کمک های انساندوستانه خود به کره شمالی را تا زمان بازگشت کره شمالی به میز مذاکرات شش جانبه قطع خواهد کرد. کره جنوبی در حالی چنین مساله ای را مطرح می کرد که در سال 2005 میلادی، 500 هزار تن مواد غذایی به کره شمالی فرستاده و بر ارسال مواد غذایی جدید در سال 2006 میلادی نیز تاکید کرده بود. در واقع علی رغم نارضایتی و هراس کره جنوبی و چین از آزمایش های موشکی کره شمالی، ظاهرا این دو کشور قصد ندارند <مردم> کره شمالی را با قطع کمک های غذایی خود به پیونگ یانگ تحت فشار بگذارند. هر دو این کشورها نیز به سقوط حکومت کیم جونگ ایل در کره شمالی نظر ندارند و آن را باعث بروز مشکلات اقتصادی و سیاسی عظیم در آسیای شرقی می دانند. با این ترتیب کره جنوبی و چین عملا در مورد کره شمالی در مقابل آمریکا و ژاپن قرار گرفته اند. باید دید نتیجه این تقابل به مواجهه بیشتر منتهی می شود یا به مصالحه.