کابوس بحران هسته‌ای در شبه قاره هند

تصویب قرارداد هسته ای میان هند و آمریکا در مجلس نمایندگان این کشور در هفته گذشته، دهلی نو را قادر به گسترش توان تسلیحات هسته ای خود کرده اما زمینه را برای رقابت تسلیحاتی در شبه قاره نیز فراهم کرده است.
بر پایه این قرارداد، آمریکا علاوه بر عرضه سوخت هسته ای، فناوری های جدید برای استفاده های غیرنظامی هسته ای را نیز در اختیار هند می گذارد مشروط بر آنکه هند نیز بپذیرد 13 رآکتور از مجموعه رآکتورهای اتمی خود را تحت نظارت های بین المللی قرار بدهد.
فارس در گزارشی به این موضوع پرداخته و می نویسد: رئیس سابق سازمان اطلاعات و امنیت هند اخیراً به صورتی علنی اعلام کرد هندوستان با استفاده از همین قرارداد می تواند از ذخایر اورانیوم غنی شده خود برای ساخت سالانه 50 کلاهک هسته ای استفاده کند. نمایندگان مجلس آمریکا در حالی به این معامله را‡ی دادند که چند روز پیش ماهواره های جاسوسی آمریکایی نشان دادند پاکستان در حال ساخت یک رآکتور عظیم برای تولید پلوتونیوم به منظور ساخت سالانه 50 کلاهک هسته ای است.
تحلیلگران امور هسته ای معتقدند، جورج بوش تلاش دارد با استفاده از این معامله و نزدیک شدن به هند یک موازنه قدرت جدید منطقه ای در مقابل چین ایجاد نماید حال آنکه بی توجهی نسبت به مقررات بین المللی و نادیده گرفتن پیمان های بین المللی نظیر ان پی تی توسط آمریکا و اتخاذ رویکردی یکجانبه و خارج از این پیمان می تواند آسیا را وارد دور جدیدی از مسابقه تسلیحاتی نماید. اما روزنامه <ایندیا اکسپرس> هند امضای قرارداد هسته ای میان هند و آمریکا را به نیاز هند به انرژی مرتبط کرد. به نوشته این روزنامه، هند تا سال 2015 میلادی به بیش از 250 گیگاوات برق نیاز خواهد داشت و این در حالی است که میزان تولید برق در این کشور هم اکنون کمتر از 120 گیگاوات است. همچنین این کشور برای حفظ رشد اقتصادی 8 درصدی خود طی 10 سال آینده به انرژی بیشتری نیاز خواهد داشت و دهلی نو مایل است بخشی عمده از برق مورد نیاز خود را در آینده از نیروگاه های هسته ای تامین کند. آمریکا قادر به تامین کمبود 130 گیگاوات برق مورد نیاز هند خواهد بود و این مساله با امضای قرارداد هسته ای بین دو کشور تضمین شده است.
علاوه بر این، طبق این قرارداد هند قادر خواهد بود به بازار جهانی اورانیوم که هم اکنون در اختیار 5 کشور است، برای نیروگاه های هسته ای خود دسترسی پیدا کند. هند در حال حاضر با کمبود اورانیوم روبه رو است و از همین رو ناچار از واردات آن است ولی با توجه به اینکه پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای )ان پی تی( را امضا نکرده و برخلاف مفاد این پیمان اقدام به تولید بمب هسته ای کرده است، هیچ کشوری نمی تواند سوخت هسته ای به هند صادر نماید. براساس قرارداد، آمریکا با مستثنی کردن هند از مقررات مربوط به منع صادرات سوخت و فناوری هسته ای و با وجود امتناع دهلی نو از امضای پیمان ان پی تی، این مشکل را حل کرده است. از سوی دیگر تحلیلگران اعتقاد دارند گروه ها و شرکت های تجاری آمریکا برای تصویب نهایی این قرارداد اعمال فشار فراوانی کردند. بر اساس گزارشی که روزنامه واشنگتن پست منتشر کرد، سود سرشاری که از راه تجارت هسته ای با هند نصیب شرکت های آمریکایی خواهد شد، آنها را به تلاش برای تسهیل شرایط تصویب قرارداد همکاری هسته ای آمریکا با هند ترغیب کرده است. تاجران و شرکت های آمریکایی پیش بینی می کنند با تصویب این قرارداد آنها قادر خواهند بود تجارتی 200 میلیارد دلاری را به دست آورند. کارشناسان معتقدند، تصویب این قرارداد می تواند موانع حضور آمریکا در بخش انرژی صلح آمیز هسته ای هند و تحریم هایی که به خاطر آزمایش بمب اتمی توسط دهلی نو بر هند تحریم شده را از میان بردارد. وقتی در سال 1988 هند آزمایشات هسته ای خود را انجام داد و هدف تحریم جهانی قرار گرفت فکر نمی کرد که اتفاقی چون حملات تروریستی 11 سپتامبر 2001 تا بدین حد این کشور را در خروج از انزوای هسته ای یاری کند. بعد از 11 سپتامبر هند به سرعت به آمریکا پیشنهاد همکاری کامل و استفاده از پایگاه های هند برای عملیات ضدتروریستی را داد. این پیشنهاد یک چرخش کامل از مواضع دوران جنگ سرد هند بود. از سال 2001 به این سو، هند هر روز بیش از پیش به آمریکا نزدیک شده است ولی نقطه عطف این نزدیکی سفر مانموهان سینگ نخست وزیر این کشور به آمریکا در سال2005 و سفر جورج بوش در مارس 2006 به هند بود. بعد از این سفرها بود که آمریکا، هند را یک متحد استراتژیک برای ایالات متحده معرفی کرد.
با وجود این نگرانی های بسیاری در مورد این قرارداد چه در محافل داخلی دو کشور و چه کشورهای منطقه وجود دارد. در آمریکا گفته می شود قرارداد ناقض سیاست های عدم تکثیر تسلیحاتی این کشور است و برخی نمایندگان مجلس نمایندگان می گویند قرارداد به منزله جایزه ای به هند به خاطر توسعه تسلیحات هسته ای آن است. در هند نیز مخالفان می گویند قرارداد به محدود شدن برنامه تسلیحات هسته ای کشور می انجامد.
پاکستان نیز هشدار داد تصویب قرارداد به معنی مرگ ان پی تی است. دولت پاکستان که اصلی ترین مخالف منطقه ای هند در توافق هسته ای این کشور با آمریکا محسوب می شود، پس از تصویب قرارداد در مجلس نمایندگان آمریکا، اولین واکنش اعتراضی خود را بروز داد. به اعتقاد کارشناسان، عامل اصلی اتحاد استراتژیک هند و آمریکا ظهور قدرت بزرگی به نام چین است. هند اکنون مورد توجه قدرت های بزرگ در صحنه سیاست آسیا قرار گرفته است. آمریکا به خوبی می داند که برای مهار چین، هند می تواند مهم ترین نقش را داشته باشد. از سوی دیگر پکن، دهلی را رقیب جدی برای منابع انرژی و مانعی برای استراتژی <ظهور مسالمت آمیز> خود می داند و به همین دلیل تلاش می کند هند را به گستره نفوذ خود بکشاند تا این موانع برطرف شود.