مقاومت دیپلماتیک نرمش استراتژیک

* شرایط یک گفت‌وگوی راهبردی بین ایران و اروپا چیست؟
** نخستین شرط هر مذاکره ای چه در حوزه تکنولوژیک و چه در عرصه های معاهدات بین المللی رعایت منافع ملی و کسب امتیازات تسهیل کننده برای پیشرفت های آینده است. در بعد پرونده هسته ای به علت پیوند آن با حقوق ملی بالاخص برای نسل های آینده سایه این شرط در مذاکرات سنگینی می کند. چه اینکه دستیابی ایران به فناوری صلح آمیز هسته ای در دورنمای بلندمدت توسعه ای و پیشرفت علمی کشور قرار دارد و از این رو هر نوع تصمیمی در شرایط فعلی اثر مستقیم بر روند پیشرفت هسته‌ای خواهد داشت.
* گفته شده محور مذاکرات ایران و اروپا محدود به مسائل هسته ای نیست و مذاکره در خصوص امنیت پایدار منطقه ای و همکاری های درازمدت اقتصادی را نیز در برمی گیرد. توسیع دامنه گفت وگوها به مسائل امنیتی سیاسی و اقتصادی با لحاظ جایگاه منطقه ای ایران صورت می گیرد یا پیش نیازی است برای حل و فصل مساله هسته‌ای ایران؟
** مباحث هسته ای ایران فارغ از مسائل و علایق سیاسی، امنیتی، اقتصادی حاکم بر منطقه نیست. میزان پیوند این مساله با مناقشات سیاسی خاورمیانه به وضوح بیانگر آن است که در حال حاضر حل و فصل مساله هسته ای بایستی همگام و هم راستا با دغدغه های موجود در منطقه صورت گیرد. ارتقای جایگاه منطقه ای ایران و ظهور آن در خاورمیانه به عنوان یک قدرت سیاسی ـ تکنولوژیک هم این وابستگی را بیشتر می‌کند.
چنین شرایطی فرصت مناسبی فراهم می کند تا دکترین اصلی خود را پیاده کرده و مسائل دیرپای خود در عرصه سیاست منطقه ای و بین المللی را در قالب یک پکیج مطرح و درصدد رفع آنها بربیاییم. علاوه بر آن برخی حوزه های استراتژیک بین المللی همچون بازار نفت نیز موجب می شود تا با درک به هم پیوستگی اولویت های خود و نیازهای پیرامونی توافق بینابینی حاصل شود.
* گرچه خاویر سولانا به نمایندگی از 1+5 مذاکره با ایران را هدایت می کند اما حرکت های اخیر در شطرنج هسته ای بیانگر پیشگامی اروپا در چیدن میز مذاکرات با ایران است. علت بازگشت اروپا به عرصه دیپلماسی هسته ای و نقش آفرینی فعال آن چیست؟
** اروپاییان در فاز نخست تلاش های دیپلماتیک خود در عرصه مذاکرات هسته ای ایران، سیاست آزمون ایران را پیش گرفتند تا اینکه میزان پایبندی تهران به اهداف خود را بسنجند. دور اول یک ارزیابی از شرایط بود. در تصور آنها ایران به سادگی با شرایط موجود کنار خواهد آمد و امکان توافقی بلندمدت با پیگیری سیاست های خودشان وجود دارد اما رویارویی با چالش های موجود در شورای امنیت سازمان ملل و نیز ارزیابی واقع بینانه از موقعیت منطقه ای ایران، اروپا را به تجدیدنظر در سیاست های خود در دور اول مذاکرات با ایران واداشت.
در این تجدیدنظر استراتژیک، اروپا به وضوح ناکارآمدی ابزارهای تهدیدآمیز از جمله تحریم اقتصادی و حمله نظامی را مشاهده و عواقب درگیری سیاسی با ایران را پیش بینی کرد و در این ارزیابی استراتژی گذشته را همسو با تامین منافع خود ندانست. از سوی دیگر پیگیری سیاست های پیشین و استمرار استعمال ابزارهای قبلی اروپا را عملا در زمین آمریکا قرار داد که درصدد رویارویی با ایران بود. چالش های موجود در شورای امنیت بین پنج عضو دائم آن و آلمان (1+5) بهترین فرصت برای ایجاد تغییر در مواضع دیپلماتیک اروپا بود.
* شما قائل به دو دوره استراتژی هسته ای اروپایی هستید؟ یک دوره قبل از ارجاع به شورای امنیت و دیگری یک دوره بعد از آن؟
** دقیقا همین طور است. در دوره اول هنوز قدرت منطقه ای ایران و توان چانه زنی دیپلماتیک اش و نیز سطح دستیابی آن به فناوری هسته ای آشکار نشده بود اما در فاصله دو دوره اروپا به این واقعیت رسید. این تغییر شرایط موضوع را حتی فراتر از بحث غنی سازی اورانیوم می برد. چون دیگر موضوع ما و اروپا فقط تعلیق غنی سازی نیست. چون ایران این فناوری را کسب کرده و هیچ توافقی توان بازگرداندن ایران به پله قبلی را ندارد. حتی ایران امروز با ایران 7 یا 8 ماه پیش تفاوت اساسی دارد.
* به بحث تعلیق اشاره کردید. آیا موضوع تعلیق غنی سازی اورانیوم شاه کلید توافقات ایران و 1+5 است؟ آیا غرب به تعلیق به عنوان گزینه محتوم می نگرد یا امری که قابل مذاکره است و می توان در طول مذاکرات انعطاف هایی در این خصوص نشان داد؟
** اصل بدیهی، غیرمنطقی بودن تعلیق غنی سازی است. پذیرش تعلیق غنی سازی قبل از آغاز مذاکرات، اصل گفت وگو را از موضوعیت خارج می کند چرا که در خصوص مساله ای مذاکره می شود که پیشتر طرف مقابل اصل آن را پذیرفته و به آن خواسته تمکین کرده است اما در طول مذاکرات اگر تعلیق با مشاهده گام های اعتمادساز طرف مقابل ضروری باشد قابل اجرا است با این ویژگی که مدت زمان آن باید محدود و کوتاه بوده و صرفا طرف اروپایی داوطلبانه، محدود و کوتاه مدت بودن آن را بپذیرد.
* چه ارزیابی ای از نشست پنج عضو دائم شورای امنیت و آلمان (1+5) در خصوص ایران دارید؟
** نتایج مذاکرات سولانا ـ لاریجانی تاثیر مستقیم بر نتایج مذاکرات 1+5 دارد. 1+5 در حال حاضر با مخالفت چین، روسیه و اروپا با تحریم ایران روبه رو است و از دیگر سو در صورت مقاومت دیپلماتیک تهران در قبال خواسته های آنها امکان نرمش 1+5 هم وجود خواهد داشت.