رسالت مطبوعات از دیدگاه امام خمینی «ره»

فاطمه معین زاده خبرنگارکیهان در اهواز
اغنای افکار عمومی و آگاهی نسبت به رخدادهای روز جامعه، رسالت خطیر مطبوعات و رسانه هاست و حساسیت این رسالت تا به حدی است که امام خمینی(ره) به دفعات، خطاب به نویسندگان و اصحاب مطبوعات و رسانه ها اهمیت این امر خطیر را متذکر شده اند.
در موقعیت حساس جامعه امروز، که قلم می تواند هم خمپاره باشد و هم دست نوازشگری بر زحمهای کهنه و نو، در شرایطی که گاهی یک خطای کوچک این قدرت بزرگ، همچون بمب هسته ای، جهان را به آشوب می کشاند، تبیین اندیشه امام به عنوان رهبر جامعه اسلامی و مراد شیفتگان و جویندگان حقیقت، روشنای طریقتی است که ما وارثان آن هستیم و بدون شک آگاهی از دیدگاه امام(ره) در این برهه حساس، ضرورتی است انکار ناپذیر.
 قلم، ابزار هدایت و ضلالت
مسئولیت قلم و حساسیت حرکت آن بر روی کاغذ مطبوعه در منظر رهبر کبیر انقلاب اسلامی، تا آنجاست که قلم را ابزار هدایت و حتی ضلالت یک ملت دانسته اند1.
ایشان پیرامون مسئولیت خطیر نویسندگان مطبوعات و نقش قلم در هدایت و حتی لغزش یک ملت فرمودند: «امروز با قلمهایی که دست شماست، مسئولیتی بزرگ دارید. قلمهای شما یک قلمهایی است که چنانچه لغزش بکند، گاهی یک ملت را لغزش می دهد... و اگر شما این قلمی که دستتان هست، قلم ارشادی باشد، می توانید یک ملت را هدایت کنید و از انحرافات نجات دهید.»2
امام خمینی با تأکید بر لزوم توجه به انحرافات و عدم غفلت از مطبوعات مغرض و منحرف، دقت در سلامت قلم و زبان، و نیز نگارش ارشادی مطبوعات را امری ضروری دانسته و افزودند: «امروز در مقابل قلمهای ارشادی، چند برابر قلمهای انحرافی هست، و در مقابل سخنهای ارشادی، سخنهای انحرافی هست... باید شماها در مقابل اینها، نشریاتتان یک نشریاتی باشد که وقتی دست مردم برسد، در ذهنشان بیاید که خوب، این یک تعلیمی است، دارند به ما می دهند، یک مدرسه ای است که به این صورت باز شده است برای تعلیم... شما درصدد این نباشید که منحرفین را راضی کنید، در صدد این باشید که منحرفین را اصلاح کنید. منحرفین را بخواهید راضی کنید، شما را می کشند به انحراف. اما اگر بخواهید منحرفین را اصلاح کنید، هر روز قلم شما اصلاحاتی است. مقالاتی که می نویسید، اصلاحی باشد.»3
نقش مطبوعات در تشویق افراد جامعه به فعالیت
«آنچه خوب است در رادیو- تلویزیون و مطبوعات باشد مثلاً اگر زارعی خوب زراعت کرد، شما این شخص را به جای مقامات کشور در صفحه اول بگذارید و زیرش بنویسید که این زارع چگونه بوده است. این منتشر شود...»4
رهبر کبیر انقلاب اسلامی بارها، نسبت به درج مطالب تکراری و اخبار بی فایده برای مردم اعلام نارضایتی کرده و همواره نسبت به حضور کمرنگ اقشار ضعیف جامعه در صفحات مطبوعات و برنامه رسانه ها گله مند بوده اند.
ایشان با بیان این نکته که: «این که بگویند من هر روز به کی، چی گفتم، این تکراری است. من میل ندارم رادیو هر وقت باز می شود، اسم من باشد،... این کار غلطی است. اگر قرار است عکس مرا بگذارید، به جای آن، عکس یک رعیت را بگذارید و زیرش بنویسید این رعیت چه کار مهمی کرده است...»5 پیوسته این نکته را خاطر نشان کرده اند که در صورت تقدیر از مخترعین و مبتکرین از طریق درج در مطبوعات و رسانه ها و نیز تجلیل از عمل خوب و شایسته هر یک از افراد جامعه که به موفقیتی در کار و فعالیت دست یافت و یا خدمتی به جامعه کرد، سایر افراد نیز به سمت فعالیت بهتر و قوی تر تشویق می شوند که این امر موجب افزایش بازدهی اقتصادی و اجتماعی جامعه است.
لزوم دقت در نگارش مقالات و پرهیز از دامن زدن به اختلافات داخلی
یکی از نکات مهمی که حضرت امام خمینی(ره) همواره تأکید فراوانی بر آن داشته اند، لزوم دقت در نگارش مقالات و همچنین پرهیز از تفرقه افکنی و دامن زدن به اختلافات داخلی از طریق اخبار و مطالب مندرج در نشریات و برنامه های رسانه ای است.
ایشان با توجه به شرایط خاص داخلی و نیز آشوب ها و ناآرامی های خارجی، پیوسته مطبوعات را به کوشش در ایجاد تفاهم میان مردم و دستگاه ها و ارتباطات فی مابین سازمان های دولتی و غیردولتی توصیه کرده و از بزرگنمایی ضعف های داخلی برحذر داشته اند6.
در بخشی از بیانات ایشان آمده است: «گاهی مقاله ای موجب آزردگی یک جمعی می شود، موجب تفرقه ای می شود، موجب چیزی می شود که امروز کشور ما با آن طور مسائل مواجه است و باید ما کوشش کنیم که کم بشود،... باید توجه به این معنا بشود که حتی الامکان، آن قدری که لازم است، همه باید کوشش بکنند که گرفتاری را زیادش نکنند، دنبال این باشند که کم بشود دعواها، کوشش کنید تفاهم شود...»7
اما، این موضوع از منظر حضرت امام(ره) به حدی حائزاهمیت بوده که مطبوعات را بارها نسبت به گرفتاری ها و سوءتفاهمات حاصل از دامن زدن به اختلافات و تشدید آثار سوء آنها هشدار داده در عاقبت این امر، قلم ها را به چماق و زبان ها را خنجر توصیف کرده اند!8
 انتقاد سالم آری، انتقام نه!
ضرورت وجود انتقاد صحیح در مطبوعات و رسانه ها نسبت به ضعف ها و کاستی های موجود جهت اصلاح جامعه، نکته ای غیرقابل انکار است و تأکید بر وجود این ضرورت مفید و سازنده در راستای کمک به دولت و گره گشایی از مشکلات جامعه در اندیشه امام(ره) هویداست.
امام خمینی(ره) پیوسته مطبوعات را از پرده دری با هدف انتقامجویی علیه شخص یا سازمان خاص و نیز خروج از موازین اخلاقی و قانونی به وسیله درج انتقادات مخرب در نشریات، برحذر داشته و شاخص «سازنده» بودن را موجب تفکیک انتقاد از انتقام دانسته اند9.
ایشان همواره با تأکید بر حساسیت بحث «انتقاد» در مطبوعات کشور و احتمال سوءاستفاده رسانه های بیگانه و تصحیف10 اخبار و مطالب علیه نظام جمهوری اسلامی، مطبوعات را یکی از راه های نفوذ مفاسد و بهره برداری سیاسی غرب در راستای منافع خویش خوانده اند، تا آنجا که فرمودند: «]معاندین نظام[ در روزنامه چیزی را می بینند، آن وقت می بینید در رادیو لندن و در رادیو آمریکا و در رادیوی کجا، یک کلمه را برداشته و تصحیفش کرده است ]و به نفع خودشان تغییر داده است[ یا همان را یک جور بزرگی نمایش داده است ]تا[ همه دنیا ]ببیند[ که در ایران- مثلا- یک چنین قضایاست، در ایران یک چنین مفاسدی در کار است، در ایران الان تمام کارها به هم ریخته است، تمام چیزها چه طور ]است[ اینها برای این است که این اشخاصی که می خواهند یک فسادی بکنند، خوب، از این راه ها می کنند، یکی اش هم راه مطبوعات است...»11
 اصلاح مطبوعات، اصلاح جامعه
یکی از گرفتاری های بزرگ ایران در زمان طاغوت، گرفتاری به دست مطبوعات روز بود. مطبوعات فاسدی که به جای تربیت و هدایت جامعه و تبلیغ اخلاق الهی، هم روزه به تبلیغات ضداسلام و افشاء فساد پرداخته و جوانان پاک مملکت را به سوی هرزگی می کشاند.
این جنایت مطبوعات و رسانه ها در دوران طاغوت، چنان صدمه ای را بر پیکر اسلام کرد که امام خمینی آن را هم تراز ضربات دستگاه های فاسد طاغوتی دانستند.
بنیانگذار جمهوری اسلامی، مطبوعات را حامل پیام ملت و اسلام و نیز مبلغ و مجری احکام اسلامی دانسته و اظهار داشتند: «مطبوعات در زمان طاغوت، درست برعکس همه این معانی، مأموریت داشتند که با آن تبلیغات دامنه دار، تمام مسائل اسلامی و کشوری را به طرف منافع طاغوتی سوق بدهند. صدمه ای که اسلام از مطبوعات رسانه های طاغوتی خورد از کمتر دستگاه هایی خورد. آنقدر که جوان های ما را این مطبوعات فاسد و آن مجله های فاسدتر و آن رادیو تلویزیون های فاسدتر به فساد کشیدند، معلوم نیست که مراکز فساد اینقدر به فساد کشیده باشند... این مجلات بود و این مطبوعات و این رادیو و تلویزیون و تمام این رسانه های گروهی بود که جوان های ما را به جای اینکه به طرف دانشگاه بکشد، به طرف علم و ادب بکشد، به طرف فساد کشاند...»12
به عقیده امام خمینی(ره) اصلاح مطبوعات، موجب اصلاح جامعه است و چنانچه مطبوعات متحول شود و به پراکنش تقوا در جامعه بپردازد، آن زمان است که روزنامه نقش یک مربی تربیتی را برعهده می گیرد13.