دیپلماسی از جنگ پیشی می‌گیرد

کاوه شجاعی
در گوانتانامو قاتلین خونسردی اسیرند
جورج بوش ، رئیس جمهوری آمریکا پس از دیدار با سران اروپایی اعلام کرد: نگرانی های شما را از وضعیت بازداشت شدگان گوانتانامو درک می کنم اما شماری از »قاتلین خونسرد« آنجا اسیرند که باید عدالت در موردشان اجرا شود.بوش که برای اجلاسی یک روزه با سران اتحادیه اروپا به وین رفته بود، تصریح کرد: من هم دوست دارم ، گوانتانامو بسته شود. من هم دوست دارم این ماجرا تمام شود. رئیس جمهوری ایالات متحده تاکید کرد: تاکنون 200 زندانی به خانه بازگردانده شده اند. شمار زیادی از 460 نفر باقیمانده ، اتباع کشورهای عربستان سعودی ، یمن و افغانستان هستند.بوش گفت : شماری از آنها باید در دادگاه های آمریکایی محاکمه شوند، آنها آدم کشته اند، نمی توانیم بگذاریم آزاد در خیابان ها راه بروند.
«منتظر خبر مهمی از اجلاس سالانه سران اروپا و آمریکا نباشید؛ چون ایران هنوز به بسته پیشنهادی اروپا پاسخی نداده است .« بدین ترتیب در حالی که از پیش محور مذاکرات بررسی وضعیت ایران فرض می شد، به نظر می رسد که سران اروپای غربی این بار باید بخش عمده توجه خود را به مذاکره در مورد گوانتانامو و مسائل تجاری فیمابین معطوف کنند. عدم پاسخگویی ایران به بسته پیشنهادی اروپا باعث شده است تا موضوع چندان مهمی برای گفت و گو و رایزنی در این حوزه وجود نداشته باشد. واشینگتن پست با چنین تحلیلی به استقبال اجلاسی می رود که سیاستمداران غربی از آن به عنوان »دیدار سال « یاد می کنند.
صدراعظم اتریش پیش از خوشامدگویی به بوش ، همسرش لورا و کاندولیزا رایس در فرودگاه وین ، به خبرنگاران گفته بود تعطیلی زندان گوانتانامو را به موضوع اصلی گفت وگوها تبدیل خواهد کرد. گوانتانامو شاید مهم ترین موضوع مورد مناقشه دو طرف باشد اما ایران آنها را به هم نزدیک کرده است . با این حال ، یکی از اعضای موسسه نومحافظه کار اینترپرایز می گوید: هنوز معلوم نیست رهبران اروپایی به تحریم ایران راضی می شوند یا نه . نیویورک تایمز نوشت : همراهی رایس با بوش در این سفر یک معنی مهم دارد: جناح هواخواه دیپلماسی از گروه حامیان جنگ در کاخ سفید پیشی گرفته است.
بی‌سابقه در تاریخ اتریش
سفر 21 ساعته جورج بوش به اتریش باعث اتخاذ شدیدترین تدابیر امنیتی در تاریخ این کشور شده است . نیروهای امنیتی آمریکایی به پلیس و شبه نظامیان اتریشی پیوستند تا از رئیس جمهوری - که دیگر محبوب نیست - مراقبت کنند. از ساعت ها قبل مخالفان جنگ عراق در خیابان های وین تجمع کرده بودند و پرچم های »به خانه برگرد« بر دیوارها افراشته شده بود. ساعت 10\21 دقیقه به وقت اتریش هواپیمای ایرفورس وان حامل سیاستمداران آمریکا در فرودگاه وین بر زمین نشست . مسیر 20 کیلومتری از فرودگاه تا هتل محل اقامت جورج بوش کاملا خالی شد تا امنیت رئیس جمهوری تامین شود که به خاطر حمله به عراق به شدت در اروپا منفور است.
سفر دو روزه بوش در اروپا هدف دیگری هم دارد: جذب کمک های مالی برای بازسازی عراق . این پانزدهمین سفر بوش به اروپا و اولین اش به وین است.
اختلافات ناچیز دو پسرعمو؟
بوش و مشاورانش از زمان انتخاب دوباره او در سال 2004 تلاش کرده اند »رابطه اروپایی « را بازسازی کنند. آنان در ماجرای اتمی ایران ، ابتکار عمل را به بریتانیا، فرانسه و آلمان واگذار کردند. واشینگتن پست با تردید می نویسد: شاید آنها کمی هم موفق شده باشند. مخالفت اروپاییان با جنگ عراق مانند گذشته شدید نیست . گرهارد شرودر صدراعظم آلمان جای خود را به آنگلا مرکل داد که متحد نزدیکی برای بوش به شمار می رود. شمشیر انتقاد ژاک شیراک فرانسوی هم کند شده است.
اگر روابط در سطوح دیپلماتیک بهبود یافته باشد، در مورد افکار عمومی اوضاع کاملا ناامیدکننده است . به اعتقاد کارشناسان - و همچنین نتایج نظرسنجی ها- بوش در شمار زیادی از کشورهای اروپایی منفور است ، دلایل این تنفر عجیب نیست : حمله به عراق و شکنجه زندانیان در گوانتانامو. نتایج یک نظرسنجی که هفته گذشته توسط مرکز تحقیقاتی پیو منتشر شد نشان می دهد که در مقایسه با سال 2000، تصویر ایالات متحده در کشورهای فرانسه ، آلمان و اسپانیا منفی و کدر شده است . همین افکار عمومی منفی باعث شده بوش نتواند منتظر چیز زیادی از رهبران اروپایی باشد. به عنوان مثال در جنگ عراق بار تامین امنیت عراق بر دوش انگلیس و لهستان است . دیگر کشورهای اروپایی عملا نقشی ندارند.
رونالد دی آسموس رئیس دفتر بروکسل بنیاد آلمانی مارشال به واشینگتن پست می گوید: زخم های عراق هنوز تازه اند و عمیق . با اینکه رهبران اروپایی احتمالا از موفقیت آمریکا در عراق راضی می شوند، مردم معتقدند آمریکا باید خرابکاری هایش را در آنجا پاک کند.
گری جی اشمیت متخصا امور دفاعی و سیاست خارجی در موسسه تحقیقاتی نومحافظه کار اینترپرایز در واشینگتن می گوید: روابط دولت بوش با اروپا در مقایسه با دوره اول ریاست جمهوری وی بسیار بهتر شده است اما اینکه رهبران اروپایی راضی به تحریم ایران شوند هنوز معلوم نیست . دولت بوش می داند که اروپا را در کنار خود داشتن خیلی خوب است اما در مسائل حساسی نظیر ایران ، باید دید ایالات متحده تا چه زمانی منتظر آنان می ماند.
علاوه بر ماجرای ایران ، رفتار با زندانیان جنگی در گوانتانامو و زندان های مخفی سیا در اروپا مسائل مورد بحث دو طرف خواهد بود. سخنگوی ولفگانگ شوسل صدراعظم اتریش - که ریاست دوره ای اتحادیه اروپا را نیز بر عهده دارد- اعلام کرده ماجرای گوانتانامو را دوباره با بوش مطرح خواهد کرد.
هادلی مشاور بوش به خبرنگاران می گوید: رئیس جمهوری اخیرا به رهبران اروپایی گفته که با تعطیلی گوانتانامو موافق است . آنها شاید بخواهند دوباره این موضوع را بزرگ کنند اما چیز زیادی برای گفتن ندارند.
دنیس مک شین یکی از اعضای حزب کارگر در پارلمان انگلیس نیز به واشینگتن پست می گوید: آمریکا باید با دو موضوع همزمان و البته متضاد سر کند: اولی احساسات رو به گسترش ضدآمریکایی است در اروپا و دیگری نگرانی مشترک دو طرف درباره بنیادگرایی اسلامی . دولت بوش هیچ گاه برای تغییر افکار عمومی در اروپا تلاش نکرده است.
جان بروتن نخست وزیر اسبق ایرلند و رئیس هیات دیپلماتیک اتحادیه اروپا در واشینگتن هم معتقد است هر دو طرف باید تلاش کنند تا مردم آمریکا و اروپا به یک عقیده کلیدی برسند: ما- در دو سوی اقیانوس - پسرعمو هستیم.
مشاور بوش در جمع خبرنگاران اعلام کرد: نشست ژنو »روابط مستحکم « طرفین را قوت خواهد بخشید. بی بی سی هم گزارش داد: وقتی یک مقام رسمی چنین چیزی می گوید معلوم است که بعضی چیزها نیاز به تعمیر و بازسازی دارند، در این پرونده ، روابط دو سوی اقیانوس اطلس.
برای درک این نکته که روابط آمریکا و اتحادیه اروپا اکنون تا چه حد وخیم است ، به یاد بیاوریم که روزنامه فرانسوی لوموند پس از حملات یازدهم سپتامبر تیتر زده بود: حالا ما همه آمریکایی هستیم!
گوانتانامو، تجارت و باقی قضایا
گوانتانامو مساله ای است که در هر سفر اروپایی گریبان بوش را می گیرد. خوزه مانوئل باروسو سخنگوی ریاست کمیسیون اروپا گفت : این مهم است که در مبارزه علیه تروریسم ، خود قانون شکنی نکنیم . به گزارش آسوشیتدپرس ، شوسل قبل از خوشامدگویی به بوش گفت : نمی توانیم منطقه ای داشته باشیم که در آن قانون حکمفرما نباشد. حتی اتحادیه اروپا هم به آنهایی پیوسته که خواهان تعطیلی زندان گوانتانامو در کوبا هستند. با این حال جورج بوش هم اخیرا اعلام کرده که خواهان تعطیلی گوانتانامو است و تنها منتظر تصمیم دیوان عالی آمریکاست . به اعتقاد کاخ سفید شماری از زندانیان بسیار خطرناکند و وضعیت شماری دیگر در صورت تعطیلی زندان نامشخص است . به همین دلیل در تعطیلی زندان تاخیر وجود خواهد داشت.
گذشته از گوانتانامو مسائل حساس دیگری هم میان دو طرف وجود دارد: اختلافات تجاری دو طرف همچنان حل نشده باقی مانده است . بوش بر اتحادیه اروپا برای حذف یارانه های کشاورزی فشار می آورد تا بتواند پیمان تجارت آزاد میان طرفین را به نتیجه برساند. هادلی مشاور امنیت ملی بوش می گوید: امیدواریم تا پایان سال جاری به توافق برسیم . شماری از مقامات سازمان تجارت جهانی خواهان ضرب الاجلی یک ساله برای حصول توافق شده اند. هر دو طرف دیگری را به کوتاه نیامدن متهم می کنند.
اصرار بوش بر درخواست روادید از شهروندان اعضای عضو جدید اتحادیه اروپا هنگام ورود به آمریکا از دیگر موضوعات مورد مناقشه طرفین است . علاوه بر این بوش خواهان افزایش کمک های اتحادیه اروپا به دولت جدید عراق است . آنها از 13 میلیارد دلار قول داده شده تنها 3 میلیارد را پرداخت کرده‌اند.
ضعف طرفین اقیانوس
بوش با وجود موفقیت های اخیر در عراق - تشکیل دولت جدید و قتل زرقاوی - چهره ای تضعیف شده است . مخالفان خارجی او را کابویی توصیف می کنند که به نگرانی های دیگر کشورها اهمیت نمی دهد. بوش در خانه هم با وضعیت مناسبی روبه رو نیست : طبق آخرین نظرسنجی خبرگزاری آسوشیتدپرس محبوبیت او به 33 درصد کاهش یافته است.
اتحادیه اروپا هم در وضعیت آرمانی قرار ندارد. آنها در برزخند. شکست در تصویب قانون اساسی اروپا و این واقعیت که کسی نمی داند چه باید کرد، اوضاع را دشوارتر کرده است.
جان پالمر از مرکز سیاست های اروپایی در بروکسل می گوید: حالا اروپاییان متوجه محدودیت های آمریکا به عنوان یک ابرقدرت شده اند. به نظر پالمر، شاید مهم ترین پیامد رسیدن به چنین اعتقادی ، بر مناقشه اتمی با ایران تاثیر بگذارد. او تصریح می کند: آمریکا باید به سیاست های اروپا در قبال ایران گردن نهد. این تنها درخواستی از سوی اروپاییان نیست ؛ آنها به این اعتقاد رسیده اند.