یهود و انتفاضه از ریشه تا امروز

الف . زمینه‏های شکل‏گیری دولت‏یهود
1 . نقش تئودور هرتزل
در سال 1895 م در پاریس، کتابی به نام "دولت‏یهود " ، توسط تئودور هرتزل (1904 - 1860 م) که اهل بوداپست مجارستان و خبرنگار بوده است، به انتشار رسید، دو سال بعد طرح تشکیل دولت‏یهود در سال 1897 م در اولین کنگره صهیونیست‏ها در شهر بازل سوئیس مورد تاکید قرار گرفت . (2) اینکه در کجا باید دولت‏یهود را تاسیس کرد و سرزمین موعود یهودی‏ها را تحقق بخشید، مناطقی چون آرژانتین، اوگاندا در آفریقا و طرابلس در لیبی مد نظر یهودی‏ها قرار گرفت که بنا به دلایلی رد شد و سرانجام فلسطین، به عنوان وطن ملی یهود مورد توافق یهودی‏های صهیونیست و نظام سلطه جهانی، به سرکردگی انگلیس قرار گرفت . یهودی‏ها فلسطین را به دلایل زیر برگزیدند:
- صهیونیست‏ها می‏گویند، یکی از بزرگ‏ترین عبادتگاه‏های یهودیان، یعنی معبدی که متعلق به هیکل حضرت سلیمان است، در بیت المقدس قرار دارد .
- به لحاظ تاریخی آنها معتقدند که این سرزمین وابسته به قوم یهود بوده که اقوام خارجی آنها را از آنجا اخراج کرده‏اند، ولی منابع تاریخی تاکید دارد که مسجد الاقصی، همچون کعبه، از آغاز خلقت مکان مقدس بوده، به تدبیر و الهام الهی ساخته شده و در زمان حضرت داود (ع) و فرزندش حضرت سلیمان (ع) تجدید بنا شده است . بنابراین، اصلا وجود هیکل حضرت سلیمان در زیر مسجد الاقصی توطئه‏ای بیش نیست که از طرف صهیونیست‏ها، برای ویرانی مسجد الاقصی از طریق حفاری‏ها و ایجاد تونلی در زیر آن مطرح شده است . (3)
از طرفی تا آنجا که تاریخ به یاد دارد، در سرزمین فلسطین 3500 سال پیش از میلاد، اقوام سامی از قلب حجاز به سوی مصر، عراق، سوریه، لبنان و فلسطین کوچ نموده و اقوامی چون اعراب کنعانی در فلسطین سکنی گزیدند و حدود دو قرن قبل از میلاد، دولتی تحت عنوان کنعانیه را در آنجا تاسیس نمودند . در سال 1225 ق م، قوم بنی اسرائیل، به همراه حضرت موسی در فلسطین سکونت کردند . حدود هزار سال پیش از میلاد، اقوامی به نام فلسطینی که از دریای اژه آمده بودند، به این ناحیه راه یافته و جای کنعانیان را گرفتند . بعدها حضرت داود و سلیمان پیامبر، دولت‏هایی در این سرزمین به وجود آوردند . فلسطین در طول سالیان دراز و در جنگ‏های حادث شده بین قدرت‏های دنیا، دست‏به دست می‏شد تا اینکه در زمان خلیفه دوم، یعنی عمر به دست نیروهای اسلام افتاد . (4)
2 . مهاجرت یهودیان به فلسطین
یهودی‏های مستقر در فلسطین در سال‏های 71 - 1170م، تنها 1440 نفر و در آغاز قرن 19 به 8000 نفر و در سال 1880م، حدود 20000 نفر و در سال 1918م، این رقم به 56000 نفر رسید . مهاجرت یهودیان، پس از اعلامیه بالفور (1917م) شدت گرفت . در بین جنگ جهانی اول و دوم که فلسطین تحت قیمومیت دولت انگلیس در آمد، انگلیسی‏ها در فروش اموال متعلق به دولت قیمومیت‏به یهودیان سرمایه دار هیچ گونه دریغی نداشتند . یهودی‏های مهاجر در فلسطین هر لحظه بیشتر و بیشتر می‏شوند، تا اینکه در سال 1947 م تعداد آنها به 629000 نفر و در سال 1948 م، پس از تشکیل دولت‏یهود به 760000 نفر رسید . شش ماه از تاسیس ولت‏یهود نگذشته بود که تعداد یهودی‏های مهاجر به فلسطین را 101828 نفر ذکر کردند . (5)
3 . مساعدت انگلیس در تشکیل دولت‏یهود
سومین عامل در شکل‏گیری دولت‏یهود، خیانت دولت انگلیس است، با باز گشایی کانال سوئز در نیمه دوم قرن 19 و اشغال مصر توسط انگلیس، و دعوت انگلیس از آمریکا برای حضور در جنگ جهانی اول علیه آلمان، انگلیس‏ها به صهیونیست‏ها قول مساعد دادند که وعده‏های خود به صهیونیست‏ها را برای تاسیس کشور مستقل صهیونیستی به انجام برسانند .
بالفور وزیر خارجه وقت انگلیس در نامه روتشیلد [Rothschild] صهیونیست فرانسوی که در خواست کرد، پس از پایان جنگ جهانی اول، انگلیس بپذیرد که فلسطین وطن ملی یهود باشد و در جهت تاسیس دولت‏یهود در فلسطین از هیچ تلاشی فروگذار نکند، در دوم نوامبر 1917 م با صدور اعلامیه‏ای پذیرفت و اعلام داشت، دولت‏بریتانیا مساعدت خود را در اجرای اهداف فوق به نحو احسن عمل خواهد کرد . (6)
نیروهای نظامی انگلیس، 27 روز پس از اعلامیه بالفور، وارد بیت المقدس شدند و در کنفرانس "سان‏رمو " قیمومیت انگلیس بر فلسطین به رسمیت‏شناخته شد . در 30 ژوئن 1920 سر هربرت سامویل، یهودی انگلیسی از سوی دولت انگلیس با سمت کمیسر عالی، وارد فلسطین شد تا یک حکومت غیر نظامی بر فلسطین را سازمان دهد . او در فلسطین اشغالی اعلام داشت، بر اساس تصمیم متفقین و قدرت‏های وابسته، زمینه مناسب برای تشکیل وطن یهودی در فلسطین فراهم خواهد شد .
4 . کشتار فلسطینی‏ها توسط مهاجرین یهود
پس از ورود یهودی‏های صهیونیست‏به فلسطین، گروه‏های مسلح صهیونیست‏ها دست‏به کشتار وسیع مردم مسلمان زدند . نمونه این کشتار را در الحصاص 1947 م و دیر یاسین در 9/4/1948 که به مثله شدن زنان باردار ختم شد، می‏توان نام برد .
5 . طرح تقسیم فلسطین توسط سازمان ملل
انگلیس که در جامعه ملل، در 24 ژوئن 1924 سند قیمومیت‏خود بر فلسطین را به تصویب رساند، در سال 1947 به سازمان ملل متحد اعلام داشت که دوران قیمومیتش بر فلسطین به اتمام رسید و در خواست راه حل کرده بود . سازمان ملل هیاتی 11 نفره از کشورهای استرالیا، کانادا، چک و اسلواکی، گواتمالا، هند، ایران، هلند، پرو، سوئد، اروگوئه و یوگسلاوی را برای طرح تقسیم فلسطین به این کشور فرستاد . در نهایت طرح تقسیم فلسطین با 7 رای موافق از 11 رای، به سازمان ملل ارائه و در 29 نوامبر 1948 با فشار شدید آمریکا و همکاری شوروی سابق، طرح تقسیم فلسطین به تصویب سازمان ملل رسید . قرار شد 45 درصد به فلسطین و 55 درصد به یهودیان داده شود . بیت المقدس به نام منطقه حایل (شهر بین المللی) تحت نظارت بین الملل قرار گرفت .
تشکیل دولت‏یهود
در 15 مه 1948، با خروج نیروهای انگلیسی از فلسطین و قبول طرح تقسیم فلسطین توسط سازمان ملل، بن گورین تاسیس دولت‏یهود در فلسطین را اعلام کرد . دولت امریکا پس از 5 تا 9 دقیقه، تشکیل دولت‏یهود را برسمیت‏شناخت و سیل کمک‏های نظامی، اقتصادی این کشور به فلسطین اشغالی سرازیر شد . گواتمالا دومین کشور و شوروی سابق سومین کشوری بودند که رژیم صهیونیستی اسرائیل را به رسمیت‏شناختند و بدین صورت بود که غده‏ای سرطان در قلب جهان اسلام شکل گرفت .
ب . راه حل‏های بحران فلسطین
از همان ابتدای صدور اعلامیه بالفور در سال 1917م، مبارزات مردم فلسطینی آغاز شد و در سال 1920 در بیت المقدس، اولین شورش مسلمین و مسیحیان علیه یهودی‏های مهاجر، در مراسم "موسم النبی‏ " شکل گرفت . از آن زمان به بعد راه حل‏های نظامی و سیاسی متعددی در قضیه فلسطین به اجرا گذاشته شد که در ذیل به توضیح آنها می‏پردازیم:
راه حل‏های نظامی
1 . قیام شیخ عزالدین قسام (1935 م) ; شیخ عزالدین قسام اهل سوریه، تحصیل کرده الازهر و شاگرد شیخ محمد عبده بود . او در سوریه به علت قیام علیه استعمار فرانسه، توسط نظامیان فرانسوی غیابا به اعدام محکوم شد .
با اعلام این خبر، شیخ به شهر حیفا در فلسطین رفت و در آنجا به آموزش اسلامی و سازماندهی مردم پرداخت و با تشکیل گروه‏های کوچک علیه استعمار انگلیس در فلسطین، دست‏به قیام زد و در نهایت‏با محاصره کوه "یعبد " توسط نظامیان انگلیس و پس از نبرد سخت میان نیروهای قسام و انگلیس، سرانجام او و یارانش به شهادت رسیدند . (7)
قیام شیخ، اولین حرکت نظامی‏ای بود که توسط اسلام‏گرایان صورت گرفت و از مسجد استقلال در حیفا آغاز و پس از آن به مناطق جنین، طولکرم و نابلس گسترش یافت .
2 . عملیات‏های نظامی توسط ارتش‏های آزاد یبخش عربی; کشورهای عربی و در راس آنها مصر و سوریه، به صورت رسمی چهار بار، در سالهای 1948، 1967، 1973 میلادی، با رژیم صهیونیستی وارد جنگ شدند . در این جنگ‏ها تنها در سال 1973 م به طور ناقص موفقیتی کسب کردند و در بقیه جنگ‏ها، نه تنها شکست را متحمل شدند، بلکه مناطقی از خاک خود را از دست دادند . در ذیل به بررسی سه جنگ فوق می‏پردازیم:
- جنگ اول 1948 م; یک روز پس از تاسیس رژیم صهیونیستی، یعنی در 16 مه 1948م، ارتش‏های عربی از مصر، اردن، سوریه، عراق، لبنان ، یمن و قوایی از عربستان وارد فلسطین شدند . چیزی نمانده بود که تل آویو به تصرف نظامیان عرب در بیاید که پس از 8 ماه نبرد سخت میان یهودیان صهیونیست و سربازان عرب، سرانجام با پادرمیانی سازمان ملل، جنگ خاتمه یافت . صهیونیست‏ها از اعلام آتش بس توسط سازمان ملل نهایت‏بهره را بردند و با شروع عملیات علیه ارتش‏های عرب، خاک خود در فلسطین را به 77 درصد افزایش دادند . (8)
- جنگ دوم 1967 م; در ماه مه 1967 م، وقتی جمال عبدالناصر رییس جمهور مصر، سوریه را از احتمال حمله صهیونیست‏ها به این کشور آگاه کرد، ارتش‏های مصر، سوریه، اردن، عراق و کویت‏به حال آماده باش در آمدند . شوروی سابق و امریکا تصمیم گرفتند، جلوی جنگ را بگیرند و به همین خاطر سفیر شوروی سابق در مصر، شبانه ناصر را از خواب بیدار و او را از بروز جنگ منع می‏کند . ناصر وقتی از شروع جنگ منصرف می‏شود، (9) نیروی هوایی رژیم صهیونیستی عملیات را آغاز و فرودگاه‏های مصر، سوریه، اردن و عراق را به شدت بمباران می‏کنند . با ورود نیروی زمینی صهیونیست‏ها به جنگ، طی مدت 6 روز، صحرای سینا، کرانه باختری رود اردن، بلندی‏های جولان، نوار غزه و بیت المقدس که شهر بین المللی اعلام شده بود به تصرف رژیم صهیونیستی در می‏آید . این جنگ به جنگ 6 روزه معروف است .
- جنگ سوم 1973 م; در اکتبر سال 1973 م اعراب برای جبران شکست‏های گذشته خود به رهبری سادات از مصر و حافظ اسد از سوریه، عملیات غافلگیرانه‏ای را علیه رژیم صهیونیستی آغاز کردند . این جنگ که در ماه رمضان اتفاق افتاد و به جنگ رمضان معروف است، در همان ساعات اولیه حمله ارتش‏های عرب، شکست‏سختی را نصیب رژیم صهیونیستی کرده بود، ولی با ایجاد پل هوایی آمریکا و کمک بی شمار آن به رژیم صهیونیستی، سرانجام عملیات اعراب متوقف و رژیم صهیونیستی توانست، از مرگ حتمی نجات پیدا کند و بدین سان امیدواری از ارتش‏های عربی به یاس تبدیل شد .
3 . تشکیل سازمان‏های مسلح فلسطینی
در گیرودار جنگ ارتش‏های عرب علیه رژیم صهیونیستی بود که برخی از فلسطینی‏ها تصمیم گرفتند، دست‏به تاسیس سازمان‏های مسلح بزنند، تا از این طریق، ناکامی ارتش‏های عربی را جبران کرده، شاید به نتیجه برسند و سرزمین خود را از چنگال اشغالگران آزاد سازند . اعم این سازمان‏ها عبارت بودند از:
- الفتح (سازمان سپتامبر سیاه) ; این سازمان توسط تبعیدیان فلسطینی در کویت، در سال 1950 م تشکیل شد که رهبری آن را یاسر عرفات به عهده گرفت .
- الصاعقه; این سازمان در سال 1966 م توسط حزب بعث‏سوریه تشکیل شد که رهبری آن در دست "ظهیر محسن‏ " بوده است . سازمان مذکور به شدت طرفدار مواضع سوری‏ها به شمار می‏آمد .
- جبهه دمکراتیک آزادیبخش فلسطین; این سازمان طرفدار تفکر مارکسیستی و رهبری آن را "نایف حواتمه‏ " و "عمر ادیب‏ " عهده دار بودند . جبهه مذکور به انقلاب طبقه کارگر اعتقاد داشت .
- جبهه خلق برای آزادی فلسطین; رهبری این جبهه را (جرج حبش) عهده دار بود و تحت تاثیر ایدئولوژی مارکسیستی شکل گرفتند . از جمله کارهای آنها هواپیماربایی بوده است .
- جبهه خلق آزادیبخش فلسطین (فرماندهی کل) ; رهبری این جبهه در دست "احمد جبریل‏ " است; این گروه سخت تحت تاثیر سوری‏ها است .
- جبهه آزادیبخش فلسطین; این گروه از جبهه خلق برای آزادی فلسطین (فرماندهی کل) منشعب شده بودند و از رهبران آن می‏توان "طلعت توفیق‏ " و "محمد العباس‏ " را نام برد .
- جبهه آزادیبخش عربی; این جبهه توسط عراق آموزش داده شد و سلاح‏های خود را از عراق می‏گرفتند; رهبری آن در دست "عبدالرحیم احمد " و "ابواسماعیل‏ " بود .
- جبهه مبارزات خلقی; این گروه از طرفداران چندانی برخوردار نبود . رهبری آن را "دکتر سمیر قو شاه‏ " به عهده داشت .
- سازمان ژوئن سیاه; رهبری این سازمان را "خلیل البنا " به عهده داشت . سازمان ژوئن سیاه از سازمان الفتح جدا شدند و سبت‏به سیاست‏های میانه‏روی الفتح اعتراض داشتند .
راه حل‏های سیاسی
تاکنون راه حل‏هایی از جانب سران دول عرب و نظام بین الملل برای حل بحران فلسطین ارائه شده است که در ذیل به بررسی آنها می‏پردازیم:
1 . طرح صلح دول عربی
- قرار داد کمپ دیوید; انور سادات رییس جمهوری مصر که در جنگ 1973 م علیه رژیم صهیونیستی فرماندهی جنگ را عهده دار بود، بعدها با فشار آمریکا، در مقابل خواسته‏های صهیونیستی تسلیم شد . انور سادات در بهمن 1356 ه . ش (نوامبر 1977م) به اسرائیل سفر کرد و گفت‏وگوهای صلح را با رژیم صهیونیستی آغاز کرد . (10) این سفر نتیجه چندانی نداشت . در ادامه مذاکرات فوق به دعوت کارتر، سادات رئیس جمهور مصر و بگین سرکرده رژیم صهیونیستی، در کمپ دیوید آمریکا، گفتگوها را ادامه دادند . سرانجام با پادرمیانی امریکا میان مصر و اسرائیل، توافق‏نامه صلح در 16 شهریور 1356 ه . ش (7 سپتامبر 1978 م) به امضای طرفین رسید . مهم‏ترین مفاد قرار داد عبارت بود از صلح مصر و اسرائیل، یعنی پذیرش اسرئیل توسط مصر و تخلیه سینا توسط اسرائیل و استرداد آن به مصر و خود مختاری فلسطینی‏ها در نوارغزه و کرانه غربی رود اردن . (11)
انعقاد این موافقت نامه، انزوای کشور مصر در دنیای عرب را در پی داشت و بدین ترتیب قوی‏ترین کشور در خط مقدم جنگ با صهیونیست‏ها از جرگه مخالفان رژیم صهیونیستی خارج شد و این اولین حرکت مصیبت‏بار در روند سازش میان اعراب و اسرائیل بشمار می‏آید .
- طرح فهد; در آبان سال 1360 ه . ش (اوت 1981 م) فهد که ولیعهد عربستان سعودی به حساب می‏آمد، طرح 8 ماده‏ای را هت‏حل بحران فلسطین ارائه داد که از بندهای زیر برخوردار بود:
1 . عقب نشینی اسرائیل از اراضی اشغالی سال 1967 م .
2 . از میان بردن آبادی‏های یهودی نشین در مناطق اشغالی 1967 م .
3 . تضمین آزادی مراسم مذهبی در اماکن مقدسه برای پیروان تمام مذاهب .
4 . جبران زیان مالی آن دسته از فلسطینی‏ها که خواستار بازگشت نیستند .
5 . کنترل سازمان ملل بر ساحل غربی و نوارغزه پس از انتقال نیروهای رژیم صهیونیستی .
6 . تاسیس دولت فلسطینی در ساحل غربی رود اردن و نوارغزه .
7 . شناسایی حق حاکمیت تمام کشورهای منطقه در صلح و همزیستی مسالمت‏آمیز .
8 . تضمین اجرای موارد طرح از سوی سازمان ملل متحد یا برخی از اعضای آن سازمان . (12)
طرح فهد با مخالفت‏بعضی از دولت‏های عربی به شکست انجامید .
- طرح فاس; در سال 1361 ه . ش (سپتامبر 1982 م) شهر فاس در مراکش، محل تجمع سران 21 کشور عرب جهت‏حل مسئله فلسطین بود . این اجلاس که به دعوت شاه حسین پادشاه وقت مراکش صورت گرفت . شامل بندهایی چون، عقب نشینی اسرائیل از همه سرزمین‏های اشغالی عرب در 1967م، تخلیه مناطق یهودی نشین ساخته شده پس از جنگ 1967 م، تضمین آزادی انجام فرایض دینی برای پیروان همه ادیان در بیت المقدس، برخورداری مردم فلسطین در حق تعیین سرنوشت‏خود در پرتو اکمیت‏ساف، به عنوان تنها نماینده قانونی مردم فلسطین، نظارت و کنترل سازمان ملل متحد بر کرانه باختری رود اردن و نوار غزه برای یک دوره انتقالی چند ماهه و سپس تاسیس یک دولت مستقل فلسطینی به مرکزیت قدس و نیز تضمین برقراری و تداوم صلح و اجرای مواد فوق از سوی شورای امنیت‏بوده است . این طرح که چندان تفاوتی با طرح فهد نداشت، پس از ساعت‏ها مذاکره، نتیجه‏ای در برنداشت . (13)
2 . طرح صلح نظام بین الملل
- ارائه طرح صلح توسط برژنف; برژنف صدر اعظم اسبق شوروی سابق، شاید اولین کسی بود که طرح کنفرانس بین المللی صلح را در سال 1979 م مطرح کرد . وی ضمن محکوم کردن موافقت نامه صلح کمپ دیوید، معتقد بود که تنها راه حل مسئله فلسطین تشکیل کنفرانس بین المللی صلح به رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین، اسرئیل و امریکا و کشورهای صلح طلب است . مجمع عمومی سازمان ملل در 10/2/1981 م در قطعنامه‏ای با اکثریت آرا، برگزاری کنفرانس بین المللی ویژه فلسطین را تحت نظارت سازمان ملل اعلام داشت .
- کنفرانس صلح مادرید; با آغاز قیام سراسری مردم مسلمان فلسطین که از سال 1987 م آغاز شد، امریکایی‏ها به این فکر افتادند که هر چه سریع‏تر باید جلوی شورش‏های فلسطینیان علیه رژیم صهیونیستی را بگیرند . به همین منظور در دسامبر 1988 مذاکرات صلح اعراب و اسراییل، با پادرمیانی امریکا و شوروی سابق آغاز شد .
اولین دور مذاکرات در پایتخت اسپانیا، یعنی شهر مادرید در 30 اکتبر 1991 م و با حضور نمایندگانی از سوریه، لبنان، اسرائیل و رؤسای جمهور آمریکا، شوروی سابق و نخست وزیر اسرائیل آغاز به کار کرد . (14) کنفرانس صلح مادرید پس از یازده دور مذاکرات سرانجام به نتیجه روشنی دست نیافت . مهم‏ترین نتیجه کنفرانس صلح مادرید، شناسایی رژیم صهیونیستی توسط سازمان آزادیبخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات بوده است . (15)
- قرار داد غزه - اریحا; ادامه مذاکرات صلح میان سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف) به رهبری یاسر عرفات و رژیم صهیونیستی، سرانجام سند نهایی قرار داد مذکور در 13 سپتامبر1993 م در واشنگتن به امضای طرفین رسید . این قرار داد به نزاع میان سازمان آزادیبخش فلسطین و رژیم صهیونیستی رسما خاتمه داد . علاوه بر به رسمیت‏شناختن اسراییل توسط سازمان آزادیبخش فلسطین، رژیم صهیونیستی هم موجودیت‏ساف را به عنوان نماینده مردم فلسطین پذیرفت .
براساس قرار داد غزه - اریحا، رژیم صهیونیستی به سازمان آزادیبخش فلسطین اجازه می‏داد، یک دولت‏خود مختار فلسطینی (دولت انتقالی) در کرانه باختری رود اردن و نوارغزه تشکیل دهد . دولت انتقالی فلسطین، اداره امور شهرهای کرانه باختری و نوارغزه را به‏عهده خواهد داشت، ولی حفاظت از مرزها و منابع آبی مناطق فوق همچنان در اختیار اسراییل بوده است . در قرار داد مذکور گفته شد که اعطای استقلال کامل و تشکیل دولت مستقل فلسطینی، پنج‏سال پس از انعقاد قرار داد غزه - اریحا اعطا خواهد شد . (16)
همه آنچه به عنوان راه‏حل‏های نظامی و سیاسی قضیه فلسطین آمده ، نتوانسته مشکل بحران فلسطین را به پایان برساند و امروزه پس از آن همه راه‏حل‏ها، به نظر می‏رسد فلسطین راه خود را جهت رهایی از چنگال صهیونیست‏ها پیدا کرده است و در قالب انتفاضه، به آینده‏ای سرشار از امید دل خوش کرده است .
ج . ریشه‏های ظهور انتفاضه
انتفاضه به معنی بیداری، آگاهی و غبارروبی ملتی است که نتیجه نومیدی و شکست‏هایی بوده که بیش از نیم قرن نصیب فلسطینیان گردید; حرکت جدیدی که در دسامبر 1987 م مطابق با آذر ماه 1366 با قیام همگانی و مردمی و به تاثیر از انقلاب اسلامی آغاز شد . این قیام همگانی مردم فلسطین علیه رژیم صهیونیستی، می‏رود تا نظام غاصب اسرائیل را در یک موضع انفعالی و غافل‏گیری قرار دهد .
در دهم اوت 1987 هسته‏ای از جهاد اسلامی فلسطین به یک گروه گشتی صهیونیست‏ها در غزه حمله کردند که طی آن فرمانده پلیس نظامی اسراییل "ویکنو آرگون‏ " کشته شد . در این عملیات که به "نبرد شجاعیه‏ " معروف شد، چهار تن از رزمندگان فلسطینی به‏نام‏های محمد سعید جمل، سامی شیخ خلیل، احمد حلس و زهدی قربقع به شهادت رسیدند . پس‏از این حادثه، تظاهرات وسیعی با مشارکت همه نیروهای مردمی و سازمان‏های مسلمان فلسطینی صورت گرفت که به انتفاضه اول شهرت یافت .
رژیم صهیونیستی در 8 دسامبر 1987 م، برای انتقام از کشته شدن فرمانده پلیس نظامی صهیونیستی بیت المقدس، یک کامیون اسراییلی را به صف کارگران فلسطینی هدایت کرد که چهار کارگر بی دفاع مسلمان در زیر چرخ‏های کامیون به‏شهادت رسیدند و نه نفر دیگر به‏شدت مجروح شدند . شهادت کارگران مسلمان فلسطینی اوضاع را در همه مناطق فلسطینی به‏شدت ملتهب کرد . در پی اعتراض به این عمل جنایتکارانه رژیم صهیونیستی، مردان و زنان فلسطینی به خیابان‏ها ریختند و هسته اصلی انتفاضه شکل گرفت . (17)
انتفاضه اول توان نیروهای صهیونیستی را گرفت; اسحق رابین نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی، پس از این جنبش همگانی مسلمانان فلسطینی در این رابطه اظهار داشت:
"آرزو می‏کنم روزی از خواب برخیزم و ببینم تمام غزه در دریا فرو رفته و از شر این منطقه رهایی یافته‏ام‏ " . (18)
شهید فتحی شقاقی، دبیر کل سابق سازمان جهاد اسلامی فلسطین درباره قیام مردم غزه می‏گوید:
"غزه، در واقع یک سرزمین آزاد شده است . اسراییلی‏ها غزه را مانند یک خفره یا توفانی از آتش بر سرداشتند و نمی‏توانستند از آن رهایی یابند . آنها برای رهایی از غزه، غیر از پیمان صلح راهی نداشتند . عرفات چنین فرصت تاریخی را در اختیار آنان قرار داد تا غزه را در اختیار عرفات قرار دهند " . (19)
انتفاضه اول، اجرای عملیات شهادت طلبانه را در سرزمین‏های اشغال شده فلسطین مسیر ساخت و از آن تاریخ جوانان بی شماری در قالب شهدای گردان‏های شهید عزالدین قسام و بیت المقدس به صف نظامیان صهیونیستی زدند و با کشتن تعداد زیادی از صهیونیست‏ها، لباس فاخر شهادت را برتن کردند .
پس‏از ایجاد ناامنی برای صهیونیست‏ها در مناطق مسلمان نشین فلسطینی، شارون قصاب صبرا و شتیلا، در 28/9/2000 م به حرم شریف قدس رفت و طی مصاحبه‏ای وعده داد که امنیت را برای صهیونیست‏ها به مناطق مسلمان نشین برگرداند . با ورود شارون به بیت المقدس، تظاهرات وسیعی در سراسر فلسطین، علیه این حرکت جنایتکارانه به‏راه افتاد که پس‏از دو سال، همچنان صهیونیست‏ها را در کام آتش و دود فرو برده است . این مرحله به انتفاضه دوم معروف شد .
در پاسخ به این سؤال که انتفاضه مردم فلسطین، در چه عواملی ریشه دارد، باید گفت که ریشه‏های ظهور انتفاضه را در عوامل زیر باید جست‏وجو کرد:
1 . گسترش اسلام خواهی; با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران در اواخر دهه 1970م (1357 ه . ش) که رستاخیز اسلامی در جهان پر از ظلم و وحشت نام گرفت، روحیه خودباوری در میان مسلمانان فلسطینی ایجاد شد . تجربه موفقی که نشان داد، اسلام توانایی رویارویی با قدرت‏های سلطه‏گر و در راس آنها آمریکا را خواهد داشت . بنیامین نتانیاهو نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی با اعتراف به این خیزش عمومی در جهان اسلام می‏گوید:
"از سوی دیگر در حال حاضر، شاخص‏های دیگری وجود دارد که مژده دهنده خیر و نیکی برای ملت ما نیست . ما شاهد افزایش جدید اسلام گرایی، از جمله موج قوی انزجار و تنفر علیه اسراییل، از سوی نیروهای اسلامی که قدرتشان روبه افزایش است، هستیم‏ " . (20)
و در همین رابطه شهید دکتر فتحی شقاقی دبیر کل جهاد اسلامی فلسطین می‏گوید:
"انقلاب اسلامی ایران تاثیر مهمی بر جنبش‏های اسلامی در همه جا، و از جمله جنبش‏های اسلامی اراضی اشغالی (فلسطین) داشت; چه این انقلاب آمد تا دلیلی بر امکان پیروزی اسلام بر ظلم و قهر و برپایی دولت اسلامی ارایه دهد . انقلاب اسلامی نمونه‏ای برای تمام جنبش‏های اسلامی گردید " . (21)
او در جایی دیگر می‏گوید:
"هیچ چیز به اندازه انقلاب امام خمینی (ره) نتوانست ملت فلسطین را به هیجان آورد و احساسات آنها را برانگیزد و امید را در دل‏هایشان زنده کند . با پیروزی انقلاب اسلامی ما به خود آمدیم و در یافتیم که امریکا و اسراییل نیز قابل شکست هستند . ما فهمیدیم که با الهام از دین اسلام، می‏توانیم معجزه کنیم . از این رو ملت مجاهدما در فلسطین، به انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی به دیده تقدیر می‏نگرند و امام خمینی (ره) را از رهبران جاوید تاریخ اسلام می‏دانند " . (22)
بنابراین نقش مثبت انقلاب اسلامی در انتفاضه مردم فلسطین، مطلبی است که نمی‏توان به آسانی از کنار آن گذشت .
2 . نا امیدی مردم مسلمان فلسطین از ارتش‏های آزادیبخش عربی; شکست و ناکامی‏های عرب‏ها در جنگ‏های 1948، 1967 و 1973 و تسلط رژیم صهیونیستی بر کرانه باختری رود اردن، صحرای سینا، نوارغزه و بلندی‏های جولان، نمایانگر عدم توانایی ارتش‏های عربی برای نجات فلسطین بوده است، لذا خیزش عظیم اسلامی مردم فلسطین در انتفاضه، حاکی از یاس و ناامیدی مردم مسلمان فلسطین از ارتش‏های عربی به حساب می‏آید .
3 . سیاست‏سرکوب بی رحمانه فلسطینی‏ها توسط رژیم صهیونیستی; صهیونیست‏های غاصب در فلسطین آنچنان عرصه را برای مسلمان درون فلسطین تنگ کرده‏اند که دیگر تحمل را بر فلسطینی‏ها امکان‏ناپذیر کرده است .
تلاش یهودی‏های صهیونیست در از بین بردن هر آنچه که رنگ اسلام به خود داشته است، از دیگر عوامل سر بر آوردن آتشی بود که قریب به سه دهه حاکمیت غاصبانه صهیونیست‏ها را به بهای آوارگی و تحقیر شدن، مسلمانان به شهروندان درجه دو تبدیل کرده بود . دکتر فتحی شقاقی در این باره می‏گوید:
"انتفاضه ... پاسخی بود به اشغالگران و اعمال سرکوب و طغیان و تکبر آنان و اقدامات آنها در ویران سازی منازل، مصادره زمین‏ها، اسکان یهودیان و ساختن شهرک‏ها، شکنجه مبارزان، دستگیری، تبعید، ترور و شکستن استخوان‏های آنان، نابود کردن اقتصاد فلسطین و زیرسازهای جامعه، دزدیدن آب‏ها، تحمیل مالیات و جرایم سنگین، تعطیلی مدارس و دانشگاه‏ها، جلوگیری از کار و کسب، نادیده گرفتن حقوق انسانی و سیاسی و سایر اقدامات مربوط به مجازات دسته جمعی‏ " . (23)
4 . سازش سران دول عرب; قبول پیمان صلح کمپ دیوید در سال 1978 م توسط انور سادات، طرح 8 ماده‏ای صلح فهد در سال 1981م، و سرانجام کنفرانس صلح فاس (مراکش) در سال 1982 توسط سران کشورهای عربی، امید به آینده را از مسلمانان فلسطینی سلب کرده بود . شهید فتحی شقاقی درباره خیانت دول عرب به آرمان فلسطین می‏گوید:
"انتفاضه پاسخی بود به واقعیت اسف‏انگیز و یاس آور اعراب که وابستگی، ضعف و سستی خود را آشکار کرده بودند . آن‏ها فلسطین و آزاد سازی فلسطین را توجیهی برای بقای خود می‏دیدند، تا جایی که مسئله فلسطین را در آخر لیست اولویت‏های خود قرار دادند و همگان این امر را که حتی در کنفرانس‏هایی مثل کنفرانس سران در نوامبر 1987 م مشاهده کردند " . (24)
5 . ناامیدی مسلمانان فلسطینی از سازمان‏های لاییک فلسطینی; سازمان‏هایی چون الفتح، الصاعقه، جبهه دمکراتیک آزادیبخش فلسطین، جبهه خلق برای آزادی فلسطین، جبهه آزادیبخش فلسطین، جبهه آزادیبخش عربی و جبهه مبارزات خلقی که بیشتر آنها پس‏از شکست‏سنگین ارتش‏های عربی در سال 1967 م در صحنه سیاسی و مبارزاتی مردم فلسطین ظاهر شدند، به لحاظ عدم اعتقاد به اسلام نتوانستند چندان در جنگ با رژیم صهیونیستی موفقیتی کسب بکنند و در ادامه، سرخوردگی تمام به راه‏حل‏های سیاسی پناه آوردند، خود در قیام همگانی مردم فلسطینی به عنوان تنها گزینه حذف اسراییل از گیتی نقش اساسی داشته‏اند . نقش یاسر عرفات در سازش با رژیم صهیونیستی نشان داد که هیچ امیدی به سازمان‏های مسلح فلسطینی لاییک نیست .
6 . ناامیدی و یاس مسلمانان فلسطین از سازمان‏های بین‏المللی; رای به تقسیم خاک فلسطین به صورت 55 درصد به یهودی‏ها و 45 درصد به مسلمان‏ها توسط جامعه ملل در سال 1947 م و کوشش سازمان ملل در به سازش کشاندن مردم فلسطین در قالب صدور قطعنامه‏های بی اثر، نقطه پایانی بود بر امید مردم مظلوم فلسطین از سازمان‏های بین‏المللی که در یافتند، از این سازمان‏ها هم از جهت رهایی آنها از چنگال بی رحمانه صهیونیست‏ها کاری ساخته نیست .
7 . اسلام تنها راه نجات مردم فلسطینی; فلسطینی‏ها در یک دوره طولانی مبارزه علیه صهیونیست‏ها دریافتند که تنها اسلام است که می‏تواند آنها را از زیر سلطه رژیم غاصب صهیونیستی نجات بدهد . روزنامه آمریکایی "کریستین سانیس مانیتور " با اعتراف به این مطلب می‏نویسد:
"اگر به خاطر مسلمانان رادیکال نبود، صلح بین اسراییل و ساف هرگز به‏وقوع نمی‏پیوست . از شگفتی‏های قضیه این است که طرفین معاهده، یعنی اسحاق رابین و عرفات، هر دو از ترس یک دشمن مشترک که همان اسلام سیاسی رادیکال باشد، مجبور به قرار داد صلح شدند " . (25)
قیام عمومی مردم فلسطین پس‏از نماز جمعه‏ها و حرکت دسته جمعی از مساجد به عنوان پایگاه اصلی مبارزه علیه صهیونیست‏ها و نامگذاری انتفاضه به انقلاب مساجد، همه و همه حکایت از امید مردم مسلمان فلسطین از اسلام و کمک گرفتن از آن برای استقلال و هویت اصلی خود است . در طی سال‏های اخیر و با قیام انتفاضه، ظهور دو سازمان مسلمان فلسطینی، خود دلیل دیگری بر مدعای اسلامی بودن انتفاضه است که در ذیل به توضیح این دو سازمان، یعنی جهاد اسلامی و حماس می‏پردازیم:
- سازمان جهاد اسلامی فلسطین; (26) در پایان دهه 1970 م، شهید فتحی شقاقی که مشغول تحصیل در کشور مصر بود، دریافت که اشکال اساسی در مبارزات نیروهای ملی فلسطینی، دور بودن این حرکت‏ها از اسلام اصیل بوده است . او خود تمام تلاش را در جهت اسلامی کردن قیام فلسطینی‏ها به کار برد تا اینکه سرانجام در سال 1980 م، سازمان جهاد اسلامی فلسطین را بنیانگذاری کرد . (27)
شهید فتحی شقاقی که در سال 1951 م در شهر غزه به دنیا آمد و در رشته پزشکی در مصر فارغ التحصیل شد به‏دنبال پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، کتاب مشهور خود به‏نام "خمینی، راه حل و آلترناتیو اسلامی‏ " را به نگارش در آورد . او در سال 1981 م از مصر وارد فلسطین شد و خود رهبری سازمان جهاد اسلامی را به‏عهده گرفت . در سال 1983 م به مدت 11 ماه در غزه زندانی شد و در سال 1986 م بار دیگر به مدت چهار سال زندان قطعی و 5 سال زندان تعلیقی محبوس شد و سرانجام در سال 1988 م از داخل زندان به لبنان تبعید شد و در 26/10/1995 م، در جزیره مالت، در مسیر بازگشت از لیبی به دمشق، به‏وسیله دستگاه اطلاعاتی رژیم صهیونیستی (موساد) ترور و به‏شهادت رسید . پس از شهادت او، دکتر رمضان عبدالله، به عنوان دبیر کل جنبش جهاد اسلامی برگزیده شد . (28)
با ظهور سازمان جهاد اسلامی فلسطین، تصویر جدیدی از اسلام در مبارزات مردم فلسطینی ارائه شد و با ارتباط دادن دین با سیاست توسط این سازمان، انتفاضه فلسطین وارد مرحله جدیدی از حیات خود شده است .
- جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس)، (29) این جنبش در سال 1987 م مطابق با 1366 ه . ش همزمان با قیام سراسری مردم فلسطین (انتفاضه) از اخوان المسلمین فلسطین جدا شد و اعلام موجودیت کرد .
جنبش حماس در ابتدا سعی کرد با تربیت جوانان فلسطینی در قالب عقیده اسلامی، به جنگ با رژیم صهیونیستی برود . رهبری معنوی این جنبش در دست‏شیخ احمد یاسین است . حماس علیرغم اتخاذ مشی مبارزه مسلحانه با رژیم صهیونیستی در سایه اسلام، با جنبش‏های دیگر فلسطین، نظیر ساف برخوردی مسالمت‏آمیز دارد، و از این نظر با سازمان جهاد اسلامی تفاوت اساسی دارد، زیرا سازمان جهاد اسلامی هیچ رابطه‏ای با سازمان‏های لاییک فلسطینی ندارد، ولی هر دو سازمان در مبارزه بی امان با صهیونیست‏ها، تشکیل دولت اسلامی و آزادی همه سرزمین فلسطین وحدت نظر دارند . (30)
د . ایران و مسئله فلسطین
رژیم صهیونیستی از ابتدای ظهور در فلسطین، مورد حمایت‏حکومت پهلوی در ایران قرار گرفت . همکاری‏های نفتی و اطلاعاتی میان ایران و اسراییل در سطح گسترده‏ای شکل گرفت و در سال 1337 ه . ش نخستین نماینده سیاسی رژیم اشغالگر قدس وارد ایران شد و یک سال بعد دفتر سیاسی ایران در تل‏آویو گشایش یافت . شاه ایران در سال‏های پایانی دهه 1330 ه . ش در مصاحبه با سردبیر روزنامه کیهان، به طور تلویحی اسراییل را به‏رسمیت‏شناخت . (31) همکاری‏های ایران و رژیم صهیونیستی، بارها مورد اعتراض روحانیون سرشناسی چون آیت الله کاشانی و به‏ویژه امام خمینی (ره) قرار گرفت .
با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به‏رهبری امام خمینی (ره) مخالفت جدی با رژیم غاصب صهیونیستی، سر لوحه یاست‏خارجی جمهوری اسلامی قرار گرفت . حمایت‏های معنوی ایران از مبارزات مردم فلسطین، همواره خشم رژیم صهیونیستی را بر انگیخت . امام خمینی (ره) درباره اسراییل فرمود:"من مجددا خطر فراگیری غده چرکین و سرطانی اسراییل را در کالبد کشورهای اسلامی گوشزد می‏کنم ... سران سازش‏کار اسلامی تصور نکنند که گذشت زمان سیرت و صورت جنایت‏های اسراییل را دگرگون ساخته است و گرگ‏های خون آشام صهیونیسم، از فکر تجاوز و غصب سرزمین‏های از نیل تا فرات دست‏برداشته‏اند " . (32)
اعلام آخرین جمعه ماه مبارک رمضان توسط امام خمینی (ره)، به عنوان روز "قدس‏ " در راستای حرکت عملی در جهت‏حمایت از مردم فلسطین بوده است . پس‏از رحلت امام خمینی (ره) و اعلام رهبری حضرت آیة الله العظمی خامنه‏ای به عنوان رهبری جمهوری اسلامی، بارها معظم له حمایت‏خود را از مردم فلسطین اعلام داشتند و فرمودند:
"نظام اسلامی (جمهوری اسلامی ایران)، حتی یک ساعت، حکومت غاصب صهیونیستی را به‏رسمیت نخواهد شناخت و همچنان با این غده سرطانی زاییده استعمار مبارزه خواهد کرد " . (33)
مخالفت آشکار جمهوری اسلامی با طرح‏های سازش اعراب و اسراییل، آخرین تلاش‏های صهیونیست‏ها را در به سازش کشاندن جهان اسلام ناکام گذاشته است . این خود واقعیتی است که آینده فلسطین به حمایت‏بی چون چرای ایران اسلامی از آن بستگی دارد، چنانکه دکتر ابولؤلؤ از رهبران جهاد اسلامی در همین زمینه می‏گوید:
"در حقیقت، ایران مسلمانان دیگر را زنده کرد . فلسطینی‏ها همواره به ایران نگاه می‏کنند و ایران اراده مستضعفان است . ایران قدرت اسلامی را در جان‏های مسلمانان بیدار کرد . پیروزی انقلاب اسلامی عامل عمده‏ای در تشکیل سازمان جهاد اسلامی فلسطین و پیدایش انتفاضه بود که نیروی ایمان را در درون مسلمانان زنده کرد " . (34)
در پایان بحث فلسطین، باید گفت که آینده فلسطین در گرو بالندگی انقلاب اسلامی، به‏عنوان تنها گزینه رهایی مسلمانان از زیر سلطه گران جهانی، به‏ویژه آمریکای زیاده خواه است . حال که انتفاضه مردم فلسطین موجودیت رژیم صهیونیستی را نشانه رفته و چهره واقعی غاصبان بیت المقدس را بر ملا نمود و حیات دوباره‏ای در روح و کالبد مسلمانان فلسطینی دمیده است، باید عرصه را بر دشمنان اسلام هر چه بیشتر تنگ و تنگ‏تر کرد و در انتظار رهایی سرزمین مظلوم فلسطین از چنگال غاصبانه صهیونیست‏ها بود .
امروز هر شهیدی که خونش در جای جای فلسطین به زمین ریخته می‏شود، فریاد پیروزی مردمی را سر می‏دهد که سالیان دراز است، در انتظار آن روز نشسته‏اند.