در عراق چه باید کرد؟

مهران قاسمی: گروه بین المللی بحران، متشکل از انبوه کارشناسان و اساتید علوم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی ... و همزمان جمعی گسترده از سیاستمداران سابق و نامدار در گزارشی به بررسی وضعیت فعلی عراق پرداخته و پس از تحلیل شرایط حاکم بر این کشور پیشنهادات خود برای برهه کنونی را در 5 بند ارائه کرده است.
از نگاه کارشناسان این گروه، پیش از هر چیز برندگان انتخابات دسامبر 2005 (دی ماه سال گذشته) یا به عبارت صریح تر ائتلاف شیعیان و فهرست کردها، باید یک دولت وحدت ملی «واقعی» را که در آن رهبران اعراب سنی، نقشی بیش از <تزئین دولت> بر عهده داشته باشند، شکل دهند. این دولت به نوبه خود می تواند و باید تمامی تلاش خود را معطوف به بازگرداندن و فراهم آوردن امکان درک مفهوم «هویت ملی» کرده و همزمان مسائل اصلی و مبتلابه عراقیان را در اولویت نخست کار خود قرار دهد. مواردی چون امنیت شخصی، شغل و دسترسی به برخی نیازهای اولیه زندگی چون برق و سوخت.
این دولت همچنین باید خلع سلاح شبه نظامیان را که از جمله عوامل بی ثباتی کشور هستند در دستور کار قرار دهد.
ایالات متحده در این میان نقشی مهم در ترغیب و واداشتن همراهان خود در جنگ عراق به یاری رساندن به دولت مرکزی و پیش از آن پذیرش نتایج انتخاب مردم دارد. کشورهای همسایه عراق باید همراستا با دولت مرکزی این کشور ـ و نه احزاب و گروه های قومی و مذهبی ـ حرکت کنند.
توصیه دوم این گروه به تغییراتی در قانون اساسی فعلی عراق برمی گردد. با تشکیل دولت دائمی عراق امکان تغییر در قوانین اساسی این کشور وجود دارد. این امر شامل بازنگری کلی در برخی بندهای کلیدی به ویژه در مورد فدرالیسم و توزیع درآمدهای نفتی می شود. در حال حاضر برخی موارد در قانون اساسی به جای آنکه ضامن وحدت و تامین کننده منافع مشترک برای ملت باشد تبدیل به عاملی برای اختلاف شده است.
مورد سوم به نهادهای کشورهای کمک کننده به روند بازسازی عراق برمی گردد. این نهادها و کشورها نباید به هیچ وجه کمک های مالی خود را به صورت مستقیم در اختیار اقوام قرار داده و یا در توزیع آن جهت گیری خاصی را اعمال کنند. تمامی این کمک ها باید در اختیار وزارتخانه ها و یا نهادهایی چون سازمان ملل قرار گیرد تا تضمین شفافیت در هزینه کردن آنها، جلوگیری از فساد مالی و اخلاقی و در نهایت صرف پول برای اهداف فرقه ای و شخصی و حتی حمایت از گروه های شبه نظامی حاصل شود.
پیشنهاد چهارم اما متوجه موضوع بحث برانگیز عقب نشینی ایالات از عراق است. واشنگتن باید به صراحت قصد خود برای خروج کامل از عراق را بیان کند. اما هر نوع عقب نشینی باید تدریجی و همزمان با اطمینان از تثبیت وضعیت نیروهای امنیتی عراق و توانایی آنان برای کنترل اوضاع صورت گیرد.
نیروهای آمریکایی و ائتلاف، هر چند خود پیش از آنکه «راه‌حل» بحران باشند، «موضوع» آن هستند اما به هر حال حضور نظامی آنها مانع شعله ور شدن آتش جنگ های خانمان برانداز قومی و مذهبی می شوند و یا حداقل امکان کنترل آنها را تا حدی نسبی فراهم می سازند. به هر حال هر نوع عقب نشینی باید با در نظر گرفتن این موارد همراه باشد در غیر این صورت «جنگ داخلی» نه یک کابوس که تهدیدی جدی و قریب الوقوع خواهد بود.
جامعه بین المللی و عملکرد آن موضوع آخرین بند از راهکارهای پیشنهادی گروه بین المللی بحران است. به باور کارشناسان این مجموعه، جامعه بین المللی و به طور خاص کشورهای همسایه عراق باید از هم اکنون خود را برای حوادث و تبعات سقوط نظم فعلی حاکم بر عراق آماده سازند.
افزایش روند خشونت ها و تداوم اقدامات آشوب طلبان و تروریست ها سقوط دولت را محتمل می کند، هر چند بدیهی است این احتمال چندان بالا نیست اما به هر حال جامعه جهانی و کشورهای همسایه باید خود را برای بدترین سناریوی ممکن، یعنی سقوط دولت و شعله ور شدن آتش جنگ های داخلی آماده سازند. چنین تلاش هایی یا حتی برنامه ریزی برای مواجهه با آن همواره یک «تابو» تلقی می شود اما اکنون به نظر می رسد جامعه جهانی و همسایگان این کشور باید خود را برای مهار فاجعه ای محتمل پیش از آنکه منطقه را به آشوب بکشاند، آماده سازند.