بحران امنیت جهانی در سال ۲۰۰۷

رقابت قدرت‌های بزرگ
دورنمای روابط میان قدرتهای بزرگ، با تلفیقی از همکاری ورقابت، پیچیده ترخواهد شد. ایالات متحده که با مسائل بغرنجی همچون مبارزات ضدتروریستی، بازسازی عراق وافغانستان وبحران هسته ای کره شمالی وایران احاطه شده است، به این زودی قادربه خروج از مشکلات استراتژیک نخواهد بود. دولت بوش پس از انتخابات ماه نوامبر گذشته که منجر شد، دموکرات ها کنترل کامل کنگره ومجلس سنا را به دست گیرند، مجبوربه تغییر سیاست خارجی خود شد.
به این ترتیب، احتمال دارد واشنگتن راهبرد یکجانبه گرایی خودرا تغییرداده وبه مشورت های چندجا نبه گرایی روی آورد. همچنین پیش بینی می شود برای کاستن ازفشارهای بین المللی تمایل قوی تری به همکاری با دیگر قدرت های بزرگ ازخودنشان دهد. سایرقدرت های بزرگ دیگر نیز به سهم خود، برای حفظ صلح جهانی وتأ مین منافع خود، به روند بهبود روابط با آمریکا ادامه می دهند. اما برخلاف این تحرکات پشت پرده، درسال ۲۰۰۷ سیاست همگرایی بیشتری بر روابط دیگر قدرت های بزرگ حاکم خواهدشد. در این میان به نظر می رسد همکاری های آنان در زمینه های مبارزه باتروریسم، گسترش نیافتن سلاح‌های کشتارجمعی وامنیت انرژی جهان عمیق تر خواهد شد.
به هر حال، دولت بوش باوجود التزام به اصلاح سیاست خارجی، از هدف اصلی حفظ سلطه آمریکا برجهان دست نخواهدکشید. این راهبردی است که این کشور را به ورطه درگیری ساختاری با دیگرقدرت ها فرو می‌برد.
اقدام‌های صورت گرفته در «خاورمیانه بزرگ»، «آسیای مرکزی بزرگ»، «آسیای جنوبی» و «آفریقا»، شاهدی بر نیت ایالات متحده درتعقیب توسعه ژئوپلیتیکی است. راهبرد امنیت ملی آمریکا که در سال ۲۰۰۶ منتشرشد، نشان می دهد این کشور در حالی که اولویت نخست خود را مبارزه با تروریسم قرارداده، پیدایش کشورهایی همچون چین و روسیه راکه درموقعیت استراتژیک قرار دارند، زیر نظر دارد. با درنظرداشتن این حرکت ها بعید به نظر می رسد، سو ء ظن و بدگمانی قدرتهای دیگر نسبت به آمریکا کاهش یابد.
ممکن است درگیری ها بر سر مسائلی همچون راهبردهای ژئو پلیتیکی، تسلط برمناطق و تمامیت منافع بروز کند. اختلاف آمریکا با روسیه نه تنها برسر مناطقی همچون کشورهای تازه استقلال یافته، آسیای مرکزی وجنوب قفقاز است بلکه موضع هایی مانند انرژی، دموکراسی وحقوق بشر را نیز دربر می گیرد. آمریکا با کشورهای اروپایی هم درزمینه سیاست های مبارزه باتروریسم ومسأله خاورمیانه اختلاف دارد. با ژاپن هم نسبت به یکدیگر بدگمانی استراتژیکی دارند. این گونه تضادهای عمیق وریشه دار درسال ۲۰۰۷ نیزادامه خواهد یافت.
نقاط حساس جغرافیایی
درحالی که عوامل بی ثبات کننده جامعه جهانی ادامه خواهد یافت، ممکن است درگیری های عمده ای دربرخی مناطق حساس اتفاق افتد.
درشمال شرق آسیا، موضوع آزمایش مخفیانه سلاح های هسته ای به وسیله کره شمالی واکنش های منفی تندی به دنبال داشت. باوجود آغاز دوباره گفت وگوهای شش جانبه اخیر میان کره شمالی و آمریکا، چین، کره جنوبی، ژاپن و روسیه، دورنمای کره شمالی بدون سلاح های هسته ای هنوز دورازانتظار است. همچنین ممکن است در خواست این کشور باتوجه به تصمیم ژاپن مبنی بر تغییر قانون اساسی آن درمورد اقیانوسیه، برای توسعه فناوری هسته ای درسال ۲۰۰۷ جدی ترشود. احتمال درگیری میان ژاپن وکره جنوبی برسر مناطق دوکدو - تاکشیما نیز که هردو ادعای مالکیت دارند، وجود دارد.
درآسیای مرکزی وجنوب قفقاز روسیه وگرجستان برسر موضوع هایی همچون وضع اوستیای جنوبی، پایگاه نظامی روسیه درگرجستان و قیمت گازصادراتی روسیه، رو در روی یکدیگر قرار گرفته اند. بحران قانون اساسی قیرقیزستان هنوز به طور کامل فروکش نکرده است. چگونگی هماهنگی بین گووام و کشورهای مشترک المنافع تازه استقلال یافته (CIS) نیز یکی از موضوع های بحران آفرین روز است.
درآسیای جنوبی، افغانستان برای به دست آوردن توسعه اقتصادی مبارزه می کند. با روند بازگشت دوباره طالبان، یک باردیگرخطر تبدیل شدن این کشور به منبع تروریسم احساس می شود. اگرچه آشوب نپال پس ازواگذاری کنترل کشورازسوی پادشاه به مردم کاهش یافته، ولی به هرحال احزاب متحد هفتگانه که با مائوئیست ها دولت ائتلافی تشکیل داده اند، برسرنحوه اداره کشورباچالش های زیادی روبه رو خواهند شد. درسریلانکا هم اگرچه میان دولت و سازمان آزادیبخش ببرهای تامیل آتش بس اعلام شده است، هنوز راه زیادی برای دستیابی به صلح پایدار باقی است، تایلند نیز برای بیرون آمدن از سایه کودتای نظامی باید راهی طولانی پیماید.
درخاورمیانه، عراق قربانی درگیری های قومی است. نسل جدیدی ازشورشیان درحال ظهورهستند. به نظر می رسد آنها انگیزه جدیدی برای گسترش درگیری وتروریسم درمنطقه تزریق کرده وبه یکی از منا بع مهم ناامنی درمنطقه خاورمیانه وجهان تبدیل شده اند و فلسطینی ها واسرائیلی ها برای آغاز روند مذاکره صلح هنوز بامشکلاتی مواجه هستند.
درآفریقا، سومالی وسودان همچنان توجه جامعه جهانی را به خودجلب خواهند کرد. دراقیانوس جنوبی وضع در جزایرسلیمان، تونگا و فیجی ناپایدار باقی می‌ماند.
بن‌بست هسته‌ای
موضوع های هسته ای درکانون توجه امنیت بین المللی باقی خواهدماند. رژیم بین المللی منع گسترش سلاح های هسته ای، با آزمایش دشواری روبه رومی شود. برخی از امضا کنندگان مهم (NPT) نتوانسته اند به تعهدات خودعمل کنند. به عنوان مثال، ایالات متحده آمریکادراین باره بااستاندارد دوگانه عمل کرده است و نه تنها به پژوهش های خود درزمینه سلاح های هسته ای قابل استفاده ادامه می دهد، بلکه یک قرار داد همکاری هم درزمینه انرژی هسته ای باهند که الحاق به (NPT) را ردکرده، امضا کرده است. فرانسه درابتدای سال ۲۰۰۶ اعلام کرد، درعملیات پیشگیرانه از سلاح هسته ای استفاده خواهد کرد. بریتانیا نیز اعلام کرد، درحال بازسازی نیروهای هسته ای استراتژیک خود است.
علاوه براین امروزه قریب به ۴۰ کشورجهان قادربه توسعه سلاح هسته ای هستند. درخاورمیانه علاوه بر ایران شش کشور عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر، الجزایر، مراکش وتونس آشکارا تمایل خودرا به توسعه انرژی هسته ای نشان داده اند. اعضای شش گانه شورای همکاری خلیج فارس نیز اقدام مشابهی کرده اند. درژاپن هیچ وقت تب توسعه فناوری هسته ای فروکش نکرده است و کره شمالی همچنان به برنامه های هسته‌ای خود چسبیده است.
علاوه بر این شرایط هشداردهنده، اشکال های ذاتی رژیم بین المللی منع گسترش سلاح های هسته ای همچون برخورد تبعیض آمیز کشورهای دارای توان هسته ای و کشورهای عاری ازسلاح هسته ای ونبود برنامه مؤثر نظارتی دراین زمینه، بیش ازپیش مشهود است. در ضمن مردم نیز اعتماد خودرا به قدرتهای بزرگ برای همکاری در جلوگیری ازگسترش سلاح هسته ای ازدست داده اند. درچنین وضعی چگونگی ایجاد رژیم جدید منع گسترش سلاح های هسته ای بشدت دردستورکار امنیت بین‌الملل خواهد بود.
آمریکا درحالی که ابتکارهای امنیتی خودرا درباره گسترش سلاح های هسته ای پیش می برد، قصد دارد تنها از کشورهایی که در راستای اهداف او حرکت می کنند، رفع محدودیت فعالیت برای فناوری هسته ای شود. روسیه پیشنهاد کرده جامعه جهانی باید یک مرکز کنترل جمعی بر خرید وفروش مواد هسته ای داشته باشد. این کشور بتازگی ایجاد چنین مرکزی را به قزاقستان پیشنهاد کرده است. شواهدی موجود است که درعرصه بین المللی اختلاف نظر شدیدی درمورد توسعه سلاح های هسته‌ای وجود دارد.
معضل مبارزه با تروریسم
لشکرکشی جهانی برای مبارزه باتروریسم با مانع استراتژیک وخطر جدی روبه روشده است. ازیک سو تعدادی از کشورها استراتژی ضدتروریستی وسیاست جداگانه ای را درپیش گرفته اند. آمریکا در سپتامبر ۲۰۰۶ استراتژی ملی مبارزه با تروریسم خودرا تدوین کرد. بریتانیا وفرانسه نیز قوانین جدید ضدتروریستی تصویب کردند. اتحادیه اروپا قراردادی در زمینه پیشگیری از گسترش سازمان های تروریستی به امضا رساند. این اتحادیه همچنین قوانینی برای مبارزه با پولشویی برای جلوگیری از حمایت مالی سازمان های تروریستی وضع کرد. قانون جدید ضدتروریستی روسیه به نیروهای نظامی این کشور اجازه می دهد، با گروه های تروریستی درسراسر جهان مبارزه کند.
از سوی دیگر، نیروهای تروریسم بین المللی نیز ازعهده فناوری ضدتروریسم به خوبی برآمده اند. آنان پس از ۵ سال تلاش برای تجدید ساختار، شبکه پیچیده ای درست کرده اند که مهد معنوی آن درجنوب آسیا، پایگاه آموزشی آن درعراق وصحنه های درگیری آنان دراروپا وآمریکاست. آنها حتی تلاش می کنند میان جوامع اسلامی اروپا، آمریکا، آفریقا وآمریکای لاتین جای پایی برای خود پیدا کنند.
متأسفانه برخی کشورهای غربی همچون آمریکا از استراتژی ضدتروریستی نادرستی پیروی می کنند. آنان تقصیر تروریسم بین المللی را با این دیدگاه که جنگ برضد تروریسم جنگ بین دموکراسی و دیکتاتوری است، تنها به گردن بنیادگرایی اسلامی می‌اندازند. عوامل اعتقادی هم درلشکرکشی برضد تروریسم تأثیرگذاشته است. درسال ۲۰۰۶ این روند با انتشارکاریکاتورهایی در دشمنی با اسلام دراروپا وکشورهای غربی، استفاده بوش از واژه فاشیست اسلامی، و محکومیت عقیده جهاد دراسلام از سوی پاپ، تقویت شد واین خطر را به وجودآورد که ممکن است لشکرکشی برضد تروریسم منجر به درگیری میان تمدن غرب و تمدن اسلامی شود.
اختلاف‌های فضایی
باسرعت گرفتن تسلیحاتی شدن فضا؛ ماورای جو عرصه دیگری برای رقابت وستیز خواهد شد. آمریکا درسال ۲۰۰۶ سیاست فضایی ملی جدیدی باهدف تقویت انحصاری کردن فناوری تسلیحات فضایی وکسب سلطه برفضا تدوین کرد. این حرکت دیگر قدرت ها را تحریک کرد تا دراین زمینه دست به اقدام هایی بزنند. روسیه از اولویت گسترش صنایع فضایی دراستراتژی امنیت فضایی خود خبر داد و دولت پوتین اعلام کرد برای تأسیس سیستم تسلیحاتی جدید شامل تشکیل نیروهای فضایی تا سال ۲۰۱۵، ۱۸۰ میلیارد دلار اختصاص می‌دهد.
ژاپن در سال ۲۰۰۶سومین ماهواره جاسوسی را برای تقویت سیستم جاسوسی خود به فضاپرتاب کرد، و درنظر دارد درسال ۲۰۰۷ چهارمین ماهواره به فضا پرتاب کند. این کشور همچنین برنامه ریزی می کند، تاسال ۲۰۰۹ سیستم جدید ماهواره ای به فضا بفرستد تا سراسر جهان را زیرنظر بگیرد. ژاپن مذاکراتی را برای نقض محدودیت هایی که درزمینه اهداف نظامی درفضا برای خودایجادکرده ، آغاز کرده است. اتحادیه اروپا درحالی که انحصارتسلیحات فضایی آمریکا را رد می کند، برنامه های فضایی خود را پیگیری و دنبال می‌کند.
به نظر می رسد تأثیرگذاری متقابل این عوامل دست به دست هم داده تا وضع امنیت بین المللی را درسال ۲۰۰۷ پیچیده تر کنند. بنابراین پیش از آن که امنیت جامعه جهانی به وسیله این عوامل خدشه دار شود، باید ازطریق همکاری های همه جانبه ودقیق، ابزار امنیتی قابل قبولی را به وجود آورد.