غرب، علت بی‌ثباتی خاورمیانه

* بعد از جنگ عراق در منطقه شاهد یک سری تحولات بودیم که از نزدیک به سوریه و ترکیه مربوط می شد بعد از این همه تحولات، آیا منطقه را امن احساس می کنید؟
** بعد از اشغال عراق، تحولات منطقه دارای دو بعد مثبت و منفی بود؛ بعد منفی قضیه در رابطه با پیامدهای جنگ است. همانگونه که همگی می دانیم، اوضاع امنیتی در عراق بسیار وخیم است. شرایط هرج و مرج هر کجا که حاکم باشد، محیط مناسبی برای تروریسم فراهم می کند. تروریسم از این شرایط برای ضربه زدن به سایر کشورها نیز استفاده می کند. منطقه، بعد از جنگ خیلی با ثبات به نظر نمی رسد.
در این میان، ما یک چیز آموختیم و آن این است که هر چیزی که از خارج از منطقه به عنوان راه حل به اینجا آمده باشد، لزوما راه حل نیست. ما گفتیم که اشغال، راه حل نیست و نتایج مخربی به دنبال خواهد داشت. یک چیز را باید در اینجا روشن کرد و آن این است که بین «حسن رابطه» و «سر فرود آوردن» همواره فرق وجود دارد.
* عراق ادعا می کند سوریه در انفجارهای اخیر بغداد (21 مرداد) مسئول است. پاسخ شما به این اتهامات و ارزیابی شما از میانجی گری ترکیه بین دو کشور چیست؟
** میانجی گری ترکیه واقعاً خیلی سریع آغاز شد و علاوه بر آن، نحوه برخورد ترکیه با این مسئله خیلی واقع گرایانه بود. اصولا دیدگاه ترکیه بر این اصل استوار است که هر مسئله ای بین همسایگان، بر روی این کشور هم اثر می گذارد. قبل از آنکه «احمد داوداوغلو» وزیر خارجه ترکیه به سوریه بیاید، آقای «رجب طیب اردوغان»، نخست وزیر این کشور، با من تماس گرفت و من بلافاصله به پیشنهاد میانجی گری پاسخ مثبت دادم.
* اما در مورد انفجارهای بغداد، سوریه متهم شد. عراق شما را در این خصوص متهم کرد. واقعاً در آنجا چه اتفاقی افتاد؟
** ما هم از این ادعاها خیلی متعجب شدیم. ما با «نوری مالکی» نخست وزیر عراق، دو روز قبل از این وقایع، قرارداد همکاری استراتژیک امضا کرده بودیم. علاوه بر آن یک و نیم میلیون عراقی آواره را پناه داده ایم. با این حال، به کشتار عراقی ها متهم می شویم! ادعا می شود که ما عراقی های بعثی را حمایت می کنیم. چنین ادعایی غیرمنطقی است، مشکل در درون عراق است. چطور است که در عراق شرایط درگیری و کشمکش حاکم است، ولی در خارج از عراق به دنبال عوامل آن می گردند و دیگران را متهم می کنند. از سال 2004 تاکنون همواره می گویند که هر کس از مخالفین عراق که در سوریه حضور دارد را تحویل بدهید. اما برای اثبات اتهاماتی که مطرح می شود هیچ دلیلی ارائه نمی کنند. ما هم می گوییم دلیل خود را ارائه کنید تا خواسته شما را ادا کنیم. با این حال، آنها تاکنون دلیلی ارائه نکرده اند.
* روند همگرایی با کردها، چه تاثیری بر روی سوریه خواهد گذاشت؟
** در مورد روند همگرایی با کردها نیز باید بگویم هنوز از دولت ترکیه درخواستی رسمی به ما نرسیده است. اما ما سعی می کنیم این موضوع را تا آنجایی که در مطبوعات منعکس می شود، دنبال کنیم.
* آیا این روند باعث تجزیه کشور نخواهد شد؟ چنین وضعیتی بر سوریه چه تأثیری خواهد گذاشت؟
** ابتدا باید دید که آیا به این روند به عنوان یک هدف نگاه می کنیم، یا به عنوان یک ابراز. اگر هدف است در این صورت، ممکن است محقق نشود. به عقیده من این روند یک هدف نیست، بلکه ابزار است. هدف اصلی، ثبات و توسعه کشور است. در مورد تجزیه کشور از منظر سیاسی باید گفت که یکی از بزرگترین گناه ها و بدی هاست.
* آیا در خلال سفر «داود اوغلو» به سوریه، این موضوعات مطرح شد و در این زمینه، گفت وگویی صورت گرفت؟
** درباره این مسائل، با اردوغان گفت‌وگو خواهیم کرد.
* این موضوع، از لحاظ تکنیکی به سوریه مربوط می شود، به عنوان نمونه، آن دسته از اعضای پ.ک.ک (حزب کارگران کرد ترکیه) که در کشور سوریه هستند، ولی تابعیت سوری ندارند، در صورتی که سلاح ها بر زمین گذاشته شود بلاتکلیف خواهند بود و گفته می شود این امر یکی از عواملی است که برای ترکیه در این روند مشکل ایجاد کرده است. دیدگاه دمشق در این زمینه چیست؟ آیا سوریه می تواند کمکی به ترکیه بکند؟
** اگر کسانی باشند که از تروریسم دست بردارند، چه در سوریه و چه در ترکیه، باید از آنها حمایت شود و ما آغوش خود را بر روی آنها باز می کنیم. ما در سال های دهه80، کسانی را که دست از تروریسم برداشتند، در آغوش گرفتیم و باز هم اینکار را خواهیم کرد. دولت باید عفو کند، چونکه هدف ما خاتمه دادن به تروریسم است، نه انتقام گیری.
* یعنی 1500سوری تبار که در صفوف پ.ک.ک قرار دارند را به تابعیت می پذیرید؟
** در اینجا باید و حتما آنها را قبول کنیم. پ..ک.ک اصولا مسئله ای است که به سه کشور همسایه مربوط می شود. راه حل این مسئله نیز حتما باید بین این سه کشور مورد بررسی قرارگیرد. وقتی «عبداله گل» رئیس جمهور ترکیه، به سوریه آمده بود در این خصوص دیدگاه مان را به وی منتقل کردیم. در آن وقت هم گفتم که ما نمی توانیم تنها با کمک آمریکا، مشکل تروریسم را حل کنیم. چونکه هر تروریستی که نابود شود، یکی دیگر خواهد آمد و به همین خاطر، راه حلی فراگیر لازم است.
* در دوران دولت جرج بوش روابط آمریکا و سوریه خیلی بحرانی شد. آیا با روی کار آمدن باراک اوباما، در سیاست های آمریکا در قبال خاورمیانه و سوریه تغییری احساس می کنید؟
** وقتی از چارچوب سیاست کلی نگاه کنیم، هنوز تحول عملی مثبتی نمی بینیم. اگر هم چیزی تغییر پیدا کرده، برخورد متفاوت با مشکلات است. امروز سیاستی که آمریکا تلاش کند به ما تحمیل کند، دیده نمی شود. امروز حتی آمریکا آماده است ببیند ما چه فکر می کنیم. در گذشته در آمریکا دیدگاهی حاکم بود مبنی بر اینکه مشکلات خاورمیانه را اتاق های فکر در آمریکا حل خواهند کرد. اما امروز دیدگاهی حاکم است که عقیده دارد مشکلات منطقه با همکاری کشورهای منطقه قابل حل است. اگر بخواهیم مثال ملموسی در این زمینه ارائه کنیم باید گفت که امروز در آمریکا دولتی بر سر کار آمده است که به میانجی گری ترکیه در منطقه در مقایسه با دولت بوش، نگرش بهتری دارد. اما در مورد حل مسائل، هنوز دیدگاه دولت جدید آمریکا شفاف نشده است، هر چند که در مورد منطقه حرف هایی نظیر «راه حل فراگیر صلح» را می شنویم. وقتی صحبت از صلح فراگیر می شود، منظور فلسطین، اسرائیل، لبنان و سوریه است. در دوران بوش چنین گفتمانی مطرح نبود. به طور خلاصه می توانم بگویم که حسن نیت وجود دارد، ولی باید منتظر نتایج باشیم.
* آیا مسئله حمله احتمالی آمریکا و یا اسرائیل به ایران برای شما هنوز هم موضوع روز است؟ ارزیابی شما چیست؟
** اگر به ایران حمله ای صورت گیرد، منطقه وارد روندی حساس می شود که ده ها سال طول خواهد کشید و احتمال اینکه سال ها نتوان از این روند خارج شد، وجود دارد. چنین حمله ای نه تنها ثبات در منطقه را به همراه ندارد، بلکه تاوان این حمله را تمام دنیا (به همراه منطقه) خواهد پرداخت.
* دیدگاه سوریه در مورد فعالیت های هسته ای ایران چیست؟ آیا به این قضیه به عنوان یک تهدید نگاه می کند؟ می دانید که ترکیه در روزهای اخیر با خرید 8/7 میلیارد دلار موشک «پاتریوت» در تلاش است تا تجهیزات امنیتی خود را در مقابل تهدید احتمالی ایران کامل کند. آیا سوریه نیز چنین نگرانی هایی دارد؟
** در اینجا سؤال مهم این است که ایران علیه چه کسی سلاح استفاده می کند. آیا ایران این سلاح ها را علیه ترکیه استفاده خواهد کرد؟ فکر نمی کنم که چنین باشد. آیا علیه اسرائیل استفاده خواهد کرد؟ باز فکر نمی کنم که چنین باشد. چون که در اسرائیل و اطراف آن اعراب زیادی زندگی می کنند. هیچ کس برای استفاده کردن صاحب سلاح هسته ای نمی شود و بیشتر برای بهره برداری از قدرت بازدارندگی آن است. در این مورد می توان پاکستان و هندوستان را مثال زد. این دو کشور پس از این که دارای سلاح هسته ای شدند، صلح آمیز رفتار می کنند. در ضمن فکر نمی کنم ایران به دنبال سلاح هسته ای باشد. اما هر کشوری می خواهد باشد فرقی نمی کند، ما با سلاح هسته ای مخالف هستیم. در این خصوص یک لایحه هم به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه کرده ایم.
* آیا در زمینه روابط سوریه و اسرائیل نقش میانجی گری ترکیه بار دیگر مطرح است؟
** نقش ترکیه یک نقش اساسی است، این امر دلایل عدیده ای دارد. از جمله اینکه، ترکیه کشوری است که در منطقه قرار دارد و همه تحولات منطقه را از نزدیک دنبال می کند. ترکیه هم در راستای حل مشکلات و هم از لحاظ رفع موانعی که باعث بروز این مشکلات می شود، کشور بسیار موفقی است. دوم اینکه بین ترکیه و سوریه هم در سطح سیاسی و هم در میان مردم دو کشور، اعتماد مطلق حاکم است و ما برای این نکته اهمیت زیادی قائل هستیم. در هیچ زمینه ای فضای بی اعتمادی وجود ندارد. در ضمن ترکیه در مدتی کوتاه (هشت ماه) نشان داد که در امر میانجی گری تا چه حد توانا است. این در حالی است که ترکیه برای اولین بار بود که در مسئله اعراب میانجی گری می کرد.
* ارزیابی شما از درخواست مذاکرات مستقیم اسرائیل با سوریه چیست؟ آیا دیدگاه مثبتی در قبال این پیشنهاد دارید؟
** در دهه 90 بارها با اسرائیل مذاکرات مستقیم داشتیم، اما هیچ وقت در مورد مسائل واضح و ملموس مذاکره نکردیم. همواره موضوعات اصلی مطرح بود و هیچ وقت جزئیات مطرح نمی شد. یعنی جای موضوعات اصلی خالی بود. هیچ چیز مشخص نبود. به دلیل این که جزئیات مشخص نبود، مذاکرات دهه 90 هم با شکست مواجه شد. وقتی با میانجی گری ترکیه مذاکرات را آغاز کردیم، به جزئیات هم پرداختیم. اگر به نقطه مشخصی می رسیدیم، امکان از سرگیری مذاکرات مستقیم هم بود. به همین دلیل هم ما همواره خواستار این بودیم که مذاکرات با میانجی گری ترکیه به نقطه مشخصی برسد تا بعد از آن به مذاکرات مستقیم بپردازیم.
* آیا این اظهارات شما را باید به عنوان پاسخ «نه» به درخواست اسرائیل برای مذاکره مستقیم تلقی کنیم؟
** بله، تا زمانی که مذاکرات بر پایه درست و محکمی استوار نشود، پاسخ ما نه خواهد بود.