ملاحظاتی بر اعلامیه جهانی حقوق بشر

ملاحظاتی بر اعلامیه حقوق بشر
متن اعلامیه جهانی حقوق بشر طبق اسناد سازمان ملل متحد در سال 1948 از سوی کشورهای عضو شرکت کننده در مجمع عمومی سازمان ملل پذیرفته شد و خصایص و موقعیت انسان غربی در آن به گونه‌ ذیل می‌باشد:
- حقوق بشر در دوران جدید متکی به بنیانهای نظری کاملا متفاوت با نیت فکری دوران قدیم است.
- معرفت شناسی و هستی شناسی نوین مبتنی بر برداشت ویژه‌ای از خود انسان است که براساس آن ماورای ماده از حوزه شناخت انسان خارج و در نتیجه انکار می‌شود و شناخت حقوق انسان در قلمرو عقل بشری قلمداد و از حوزه انتظارات از دین خارج می‌شود.
- در اندیشه دوران جدید هر گونه اقتدار برتر از فرد انسان و تعقل و استدلال فردی نفی می‌شود و اصالت صرفا با فردیت انسان است.
- بنیاد حقوق انسان برتمایلات جنسی وی نهاده شده است و در این دیدگاه (غربی) آنچه برای او به صورت مطلق وجود دارد همین حقوق طبیعی است که وظایف و تکالیف نیز محدود به آنها است.
- تنها منبع تشکیل جامعه، قرار داد بوده و قوانین اجتماعی نیز صرفا برپایه قراردادها تنظیم شده است.
ایده جمهوری اسلامی ایران و سند چشم انداز حقوق انسان در جامعه
- جمهوری اسلامی ایران در سند چشم انداز ویژگی هایی را برای جامعه ایرانی در افق ?? سال آینده ترسیم می کند که به لحاظ مفاهیم حقوق بشری قابل توجه می باشد.از جمله ویزگی های این جامعه عبارت است از:
- جامعه توسعه یافته - متناسب با مقتضیات فرهنگی ،جغرافیایی و تاریخی خود و متکی بر اصول اخلاقی و ارزش های اسلامی ،ملی و انقلابی ،با تاکید بر مردم سالاری دینی
- عدالت اجتماعی - تامین آزادی های مشروع ،حفظ کرامت و حقوق انسان ها و بهره مندی آنان از امنیت اجتماعی و قضایی
- ایجاد جامعه ای برخوردار از دانش پیشرفته ،توانا در تولید علم و فن آوری متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه اجتماعی در تولید ملی
- برخوردار از سلامت ،رفاه ،امنیت غذایی ،تامین اجتماعی ،فرصت های برابر ،توزیع مناسب درآمد ،نهاد مستحکم خانواده ،به دور از فقر، فساد ،تبعیض و بهره مندی از محیط زیست مطلوب
- الهام بخش ،فعال و موثر در جهان اسلام با تحکیم الگوی مردم سالاری دینی توسعه کارآمد و پایدار ،جامعه اخلاقی ،دور اندیشی و پویایی فکری و اجتماعی تاثیرگذار بر همگرایی اسلامی و منطقه ای بر اساس تعالیم اسلامی و اندیشه های امام خمینی (ره)
نکات دیگر که می توان در نگاه دینی در مورد حقوق انسان اضافه نمود ذیلا ذکر می گردد:
- اخلاق و معنویت پیش نیاز عدالت و حقوق بشر در جامعه انسانی است
- اخلاق و معنویت باید جایگاه واقعی خود را پیدا کند.بدون اخلاق و توجه به معنویت که در پرتو تعلیمات انبیاء الهی حاصل می شود نمی توان عدالت و آزادی و حقوق بشر را تضمین نمود
- انسانها همه مخلوق خداوند صاحب کرامت و قابل احترام هستند. کسی بر کسی برتری ندارد ،کسی یا دولتی نمی تواند برای خود امتیازات ویژه قائل شود و هیچ دولتی نباید حقوق دولت های دیگر را نادیده بگیرد و با نفوذ در سازمان های بین الملی خود را معادل جامعه جهانی و صاحب حق ویژه بداند.
- انسان به اعتبار گوهر انسانی اش موجودی ذی حق است و از این رو خود باید موضوع حقوق باشد. آموزه های ادیان الهی بر انسان و کرامت انسانی تاکید فراوان دارند. از عهد عتیق و جدید تا قرآن مجید همگی انسان را به عنوان گل سرسبد آفرینش و موجودی برخوردار از کرامت ذاتی معرفی کرده اند. در این متون انسان شبیه به خداوند و جانشین او در زمین قلمداد شده است. مفاهیم مهمی چون عدالت ،رحمت ،عقلانیت ،حریت ،انصاف ،احسان و تعاون در زبان دین بنیان های تبیین حقوق بشر و تضمین کرامت او را نهاده اند.
نقد اعلامیه حقوق بشر و نظریه
مباحث حقوق بشری، از جمله حقوق شهروندان، حقوق زنان، حقوق کودکان از مباحث و اصول موضوع این هستند که رشد و توسعه هر کشور براساس شاخص های آن سنجیده می شود. در عین حال باید اذعان نمود که در بیان حقوق بشر نه مبانی نظری مستحکم و قابل دفاعی استوار شده نه در عینیت اجتماعی راهی به تعالی واقعی بشر گشوده و نه از قابلیت جهان شمولی برخوردار است از سوی دیگر نهادهای بین المللی و کشورهای قدرتمند از ادبیات حقوق بشری به عنوان اهرم فشار سیاسی برای متقاعد ساختن کشورهای جهان به اتخاذ روش های مورد نظر آنان و تحقیر فرهنگ ملت ها سوءاستفاده می کند. نمونه آن رفتار دولت آمریکا و بعضی کشورهای اروپایی و غربی علیه کشورهای دیگر از جمله کشورهای اسلامی و نیز جمهوری اسلامی ایران می باشد.
جمهوری اسلامی ایران و کشورهای عضو کنفرانس اسلامی دو رویکرد را می توانند مطمح نظر خود قرار دهند:
الف- حفظ ادبیات حقوق بشری با تاکید بر نسبیت فرهنگی و احترام به تفاوت های فرهنگی ملل
ب- تضعیف گفتمان رایج فعلی حقوق بشری و ایجاد ادبیات رقیب
رویکرد اول گرچه کوتاه مدت به کاهش فشار های بین المللی می انجامد و می توان آن را به عنوان یک سیاست مرحله ای پذیرفت اما از آنجا که در ضمن پذیرش تنوعات بر مفاهیم بنیادین حقوق بشری صحه می گذارد و آن را مفاهیمی جهان شمول می داند در نهایت به پذیرش بسیاری از مفاهیم و استانداردها ملزم خواهد شد و صرفا در جزئیات مجال حرکت خواهد یافت قابل ذکر است که بعضی از کشورها مانند مالزی سنگاپور و اندونزی نیز چنین بحثی را مطرح نموده اند ولی هنوز توفیقی کسب نکردند به نظر می رسد که ضرورت دارد استراتژی دراز مدت برای ایجاد ادبیاتی جدید و متفاوت تدوین گردد.شایان ذکر است که حقوق بشر به مفهوم مدرن آن برآیند گسترش طبقه متوسط شهرنشین غربی (اروپائی - آمریکایی) و آموزه های پوزیتویستی (اثباتی و تحققی آگوست کنتی) است و با تعالیم ادیان سازگاری ندارد.از جکله کاستی ها در این زمینه آن است که ادبیات حقوقی به ویژه حقوق بشر یعنی آموزه های جدید و تفسیر های نو از آنها روایتی محدود به غرب دارد و در انحصار بخش خاصی از جامعه نخبگان بشری مانده است و ارزش ها و هنجار های کنونی و حتی معانی فلسفی و معرفتی آن گاه متاثر از نگاه غربی به انسان و در برگیرنده گونه ای از هژمونی و سلطه گری سیاسی است. نگرانی نسبت به استفاده ایزاری از حقوق بشر و اجرای دوگانه آن در جهان کنونی از همین جا بوجود می آید و همچنان ادامه دارد. بعید نیست که اعلامیه حقوق بشر با بحران مفاهیم رو به رو شود زیرا بشری که برای حقوق او تلاش می شود نوع خاصی از انسان است نه مثلا انسان فلسطینی و عراقی و افغانی با نگاه فوق الذکر.
طرح کلی و پیشنهادی ایجاد گفتمان جدید
- مدیریت ابداع جریان حقوق بشر با ادبیات جدید توسط نظام جمهونری اسلامی ایران و ایجاد اقتدار گفتمانی و با توجه به ظرفیت جمهوری اسلامی ایران
- کاهش فشار های نهاد بین المللی علیه نظام
- ایجاد شک و تردید در گفتمان مسلط حقوق بشر غربی شامل تردید در بنیانها و مبانی، برداشت ها، پیامد ها، کارکرد و ساختار
- ایجاد ادبیات نو در موضوع حقوق بشر، حقوق زنان، خانواده و حقوق کودک
- نشاندن مدرنیسم، لیبرالیسم و جهان غرب در جایگاه متهم به ویژه موضوع انحطاط و فساد زنان و نقض حقوق کودکان
- ایجاد و هدایت جریانات تاثیر گذار در میان نخبگان، منتقدان و فعالان اجتماعی و دانشگاهی