عربستان و قضیه فلسطین

 کریم جعفری
هنگام بررسی روابط اعراب و اسرائیل مساله فلسطین به عنوان مهم ترین دغدغه دنیای عرب خودنمایی می کند. به جز کشورهایی که در جبهه مقدم همواره با اسرائیل دست و پنجه نرم کرده اند، سایر کشورهای عرب نیز در طول نیم قرن حضور رژیم اسرائیل در منطقه خاورمیانه به نوعی با آن درگیری و تعامل داشته اند. این تعامل در طول سه دهه اول حیات رژیم اسرائیل حالت تخاصم داشت اما در دو دهه بعد به صورت تفاهم نسبی و در مورد معدودی از کشورهای عربی به یک تفاهم کلی منجر شد.
آن دسته از کشورهایی که هیچگاه سازش نکردند عراق ، لیبی و عربستان بودند اما قطر و تونس و مراکش به یک تفاهم نسبی تا کلی با اسرائیل رسیدند. در این میان نقش عربستان به عنوان ثروتمندترین کشور عرب که از لحاظ امکانات اقتصادی و سیاسی دارای قدرت چانه زنی بالایی است ، به نوبه خود دارای اهمیت شایانی است . آنچه در جنگ 1967 اعراب و اسرائیل به عنوان سوال اصلی مطرح شد، جایگاه عربستان و نقش این کشور در این جنگ بود. امری که به شدت دامان مقامات سعودی را که آن زمان با مصر ناصری اختلاف شدید عقیدتی و سیاسی داشتند، گرفت . بر همین مبنا بود که سعودی ها پس از مرگ ناصر و روی کار آمدن انور سادات و جنگ رمضان 1973 در راستای تحریم نفتی غرب ، پیشگام شدند تا آنها نیز نقشی به عینه مثبت را در افکار عمومی دنیای عرب ایفا کنند. هر چند عده ای بر دیدگاه بالا اتفاق نظر دارند اما عده ای دیگر نقش عربستان در قضیه فلسطین را به سال 1948 و اولین جنگ اعراب و اسرائیل عودت می دهند. آنها بر این باورند که حضور عربستان در مساله فلسطین تاریخی است ، اما به دلیل عدم مطرح شدن دقیق این امر در حوزه مطالعات فلسطین تا اندازه زیادی از آن غفلت شده است . ملک عبدا... پادشاه عربستان در مورد عکس العمل کشورش در مورد قضیه فلسطین می گوید: ما از سال 1943 مساله فلسطین را زیر نظر داشتیم ، هجوم یهودیان به سرزمین فلسطین را ظلم به اعراب و مسلمانان می دانستیم که میراث آن امروز به صورت آشوب های منطقه ای بروز کرده است . امروز مقامات سعودی نقش بسیار فعال تری در قضیه فلسطین ایفا می کنند، کمک های سخاوتمندانه آنها به فلسطینی ها که گاه تا 200 میلیون دلار در سال می رسد، موید این امر است ، علاوه بر نقش آشکار عربستان در ساختار اقتصادی فلسطین ، مقامات این کشور تلاش های گسترده ای برای نقش آفرینی در صحنه سیاسی فلسطین داشته اند. طرح ملک عبدا... مبنی بر تشکیل کشور فلسطینی در سرزمین های اشغالی 1967 با عقب نشینی کامل اسرائیل از این مناطق هنوز هم یکی از طرح های مهم و قابل مذاکره در عرصه صلح اعراب و اسرائیل به شمار می رود.