دور هنگ‌کنگ

*نتیجه نشست سازمان جهانی برای مردم جهان چیست؟
**وزرای ۱۴۹ کشور عضو سازمان تجارت جهانی در اجلاس هنگ‌کنگ بر سر پیش‌نویس پیمانی برای حذف یارانه‌های کشاورزی و هموار کردن مسیر تجارت آزاد به توافق رسیده‌اند. اما این توافق برای مردم کشورهای فقیر و ثروتمند چه اهمیتی دارد؟
*ماجرا از چه قرار است؟
دنیا می‌کوشد برای توسعه تجارت آزاد میان کشورها، با تاکید بر کشورهای فقیر به توافق تازه‌ای برسد. مذاکرات در سال ۲۰۰۱ آغاز ولی در ۲۰۰۳ متوقف شد.
حامیان توافق تجاری می‌گویند که آن به نابودی فقر در کشورهای در حال توسعه کمک خواهد کرد و کشورهای غنی نیز اگر بتوانند کالا و خدمات بیشتری به خارج بفروشند، سود خواهند برد.
طرفداران می‌افزایند توافق تازه می‌تواند رشد اقتصاد جهان را تقویت کند و مشاغل را افزایش دهد، ولی منتقدان می‌گویند هرگونه توافق تازه به کاهش اشتغال در کشورهای در حال توسعه می‌انجامد و به فقرا لطمه خواهد زد.
*در هنگ‌کنگ بر سر چه توافق شد؟
**توافقنامه تجاری هنگ‌کنگ چندین گام نمادین کوچک در روند مذاکرات تجاری برمی‌دارد ولی از توافق نهایی بر سر مسایل بزرگ گشودن مرزهای تجاری به روی کشاورزی، خدمات و محصولات صنعتی عاجز بوده است.
در عوض اعضا در اقدامی ‌نمادین بر سر تاریخی (سال ۲۰۱۳) برای پایان دادن به یک نوع از یارانه‌های کشاورزی، موسوم به یارانه صادرات، توافق کرده‌اند. یارانه صادرات تنها دو درصد از سوبسیدهای کشاورزی کشورهای غنی را دربرمی‌گیرد.
در اجلاس هنگ‌‌کنگ همچنین توافق شد به ۴۹ کشور بسیار فقیر جهان اجازه داده شود به بازارهای کشورهای ثروتمند دسترسی آزاد داشته باشند، بدون آن که تعرفه گمرکی بپردازند. با این حال، آنها تنها یک درصد از کل تجارت جهان را تشکیل می‌دهند.
*آیا بدین ترتیب به توافق نهایی برای تجارت آزاد دست یافته‌ایم؟
**هنوز خیر، ابتدا قرار بود نشست هنگ‌‌کنگ شکل نهایی توافق تجارت آزاد را تعیین کند، ولی این بلندپروازی بعدا تعدیل شد.
اکنون ممکن است مذاکرات ظرف سه ماه به ژنو انتقال یابد تا در مورد مسایل کلیدی گشایش بازارها به روی فرآورده‌های کشاورزی، کالاهای صنعتی و خدمات توافق شود. هدف این است که مذاکرات تا آخر سال ۲۰۰۶ خاتمه یابد.
بزرگ‌ترین مانع این خواهد بود که اتحادیه اروپا با چه سرعتی حاضر است بازارهای کشاورزی خود را بگشاید و کشورهای در حال توسعه در مقابل چقدر از بازارهای خود را به کالاهای صنعتی خواهند گشود.
*چرا وقت مذاکرات اینقدر تنگ است؟
**کنگره آمریکا به دولت این کشور تنها تا ژوییه ۲۰۰۷ مهلت داده است این مذاکرات را دنبال کند. چنانچه تا آن موقع توافقی حاصل نشود، ممکن است مخالفان با افزودن متمم‌های دست و پا گیر، چوب لای چرخ مذاکرات بگذارند و آمریکا را مجبور کنند خواستار گفتگوهای نو شود.
با توجه فضای کنونی کنگره آمریکا، از آنجا که توافق‌های تجاری به دلیل کسری بی‌سابقه تراز تجاری این کشور محبوبیت ندارد، بعید است این مهلت زمانی تمدید شود.
به علاوه هرگونه مذاکره بدون مشارکت نمایندگان بزرگترین اقتصاد جهان بی‌مفهوم خواهد بود.
*چه کسی از توافقنامه تجاری سود خواهد برد؟
**اگر ما به توافق نهایی تجارت برسیم، برندگان بزرگش احتمالا کشورهای بزرگ صادرکننده محصولات کشاورزی مانند برزیل، آرژانتین، استرالیا و کانادا خواهند بود که می‌توانند فراورده‌های بیشتری در خارج بفروشند.
همچنین کشورهای بسیار فقیر نیز از این توافق احتمالی به خاطر کمک‌های موعود و دسترسی بیشتر به بازارهای کشورهای غنی بهره خواهند برد.
افزون بر این، مصرف‌کنندگان کشورهای غنی، بخصوص در اتحادیه اروپا، می‌توانند غذای ارزان‌تری بخرند. مصرف‌کنندگان و شرکت‌های تجاری در کشورها در حال توسعه نیز احتمالا از خدمات کارآمدتر بانکی، کشتیرانی و مخابراتی سود می‌برند و چین قادر خواهد بود اجناس تولیدی فزونتری صادر کند.
*چه کسی از توافقنامه تجاری زیان خواهد دید؟
**چنانچه کشورهای کمتر توسعه‌یافته در دسترسی به بازارهای ثروتمند مزیت یابند، سایر کشورهای در حال توسعه مانند پاکستان ضرر خواهند کرد. همچنین اگر تولیدکنندگان کارآمدتر مانند برزیل بتوانند اجناس خود را آزادتر بفروشند، کشاورزان کشورهای گرفتار دیوان‌سالاری و موانع توسعه زیان خواهند دید. کارگران صنایع تحت حمایت دولت در کشورهایی مانند هند نیز از افزایش واردات آسیب خواهند دید.
همچنین اگر تغییراتی در بازار کار بخش خدمات صورت پذیرد، کارگران ناماهر کشورهای ثروتمند شانس نبستا اندکی برای یافتن کار خواهند داشت.
*اگر مذاکرات توافق تجاری شکست بخورد، چه پیش می‌آید؟
**ناتوانی در تکمیل این دور از مذاکرات می‌تواند عواقب وخیمی‌ برای سازمان تجارت جهانی و نظام چندجانبه تجارت داشته باشد. ممکن است کشورها به طور فزاینده برای توافقنامه‌های دوجانبه با یکدیگر مذاکره کنند و کشورهای کوچک را در تنگنا قرار دهند. اما برخی از سازمان‌های غیردولتی می‌گویند که دست نیافتن به توافق، بهتر از توافقی ناخوشایند برای فقر است و شاید بهتر باشد طرحی نو و منصفانه برای نظام تجاری جهان درانداخت.
*نتایج نسبی اجلاس هنگ‌کنگ در مورد تعیین زمان برای حذف یارانه‌ها چه بود؟
**مذاکره‌کنندگان هند و برزیل از پیش‌نویس این توافقنامه تا سال 2013 به صورت تدریجی بساط یارانه‌ها را برمی‌‌چیند، استقبال کرده‌اند. آنها امیدوارند این توافق راه را برای دستیابی به معاهده تجارت آزاد در جهان در سال 2006 هموار کند.
همچنین توافق شد کشورهای فقیر بتوانند 97 درصد از کالاهای خود را بدون تعرفه گمرکی و سقف خاص به بازارهای جهانی صادر کنند.
با این حال در مورد سایر مسایل مهم تنها پیشرفت اندکی حاصل شده است و این توافق بیشتر اقدامی برای حفظ آبرو تلقی می‌شود.
پیتر مندلسون، کمیسر تجاری اتحادیه اروپا، گفت که این توافق "موفقیتی واقعی" نبود ولی آنقدر پیشرفت حاصل شده است که اجلاس سازمان جهانی در هنگ‌کنگ طعم شکست را نچشد.
در پایان این اجلاس شش روزه، موانع قابل ملاحظه‌ای بر سر راه دستیابی به یک توافق جامع تجاری باقی مانده است. سازمان تجارت جهانی درباره مسایلی مانند کاهش تعرفه‌های واردات فرآورده‌های کشاورزی و آزادسازی تجارت کالاهای صنعتی مذاکرات بیشتری برگزار خواهد کرد.
آمریکا در برابر درخواست کشورهای در حال توسعه برای کاهش سریع یارانه‌های کشاورزی مقاومت می‌کند، مسئله‌ای که زندگی را به کام پنبه‌کاران آفریقا تلخ کرده است.
سلسو آموریوم، وزیر امور خارجه برزیل، به نیابت از گروه 20 کشورهای در حال توسعه اعلام کرد: "این توافقی آبرومند است که ناچیز نیست و می‌تواند موتور حرکت به سوی کاهش بیشتر در زمینه یارانه‌های کشاورزی شود".
با این حال اتحادیه اروپا با احتیاط بیشتری استقبال کرد. آلن جانسون، وزیر تجارت و صنعت بریتانیا گفت: "دولت بریتانیا از این که این اجلاس نتوانست پیشرفت بیشتری به دست آورد، دلسرد شده ولی خرسند است که مذاکرات هنگ‌کنگ مانند اجلاس سیاتل و کانکون به شکست نرسیده است".
کمیسیون سازمان تجارت جهانی، اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران.