تبلیغات ناشیانه غرب در افغانستان

پروفسور حمید مولانا
جنگ رسانه ای و تبلیغاتی یک جریان تخریبی است نه سازنده. برتری در ارتباطات و تبلیغات پایدار با دیانت، ایمان، تعهد، بصیرت و فرهنگ رابطه مستقیم دارد. استفاده از ابزار فناوری موقعی برنده است که با فضیلت، حکمت و مشروعیت همراه باشد.
ژنرال استنلی مک کریستال، فرمانده قوای نظامی آمریکا در افغانستان که ماه گذشته با وخیم خواندن اوضاع افغانستان، تقاضای اعزام 40 هزار سرباز جدید به آن کشور را کرد، این طور پیش بینی می کند که اگر این قوای اضافی به کمک نظامیان فعلی آمریکا و ناتو که قریب به 100 هزار نفر می شوند نرسد آمریکا و متفقین اروپائی با شکست روبه رو خواهند شد.
ولی اینکه چرا آمریکا با 60 هزار تفنگدار و 40 هزار قوای نظامی ناتو نمی تواند در جنگ افغانستان پیروز شود خود داستان مهمتری است که رسانه های بین المللی، دولتمردان و نخبگان غرب کمتر به آن پرداخته اند.
این موضوع را باید از زبان خود ژنرال مک کریستال شنید. فرمانده نیروهای نظامی آمریکا در گزارش مفصل خود این طور می نویسد: در افغانستان «حوزه اطلاعات و تبلیغات یک فضای بزرگ جنگ است و نیروهای آمریکا و متفقین باید در آن دست بالا را داشته باشند» و سپس اضافه می کند که «ما باید با داشتن یک تهاجم اطلاعاتی بزرگ در این نبرد تبلیغاتی مهم پیروز شویم.» ژنرال آمریکائی پیشنهاد می کند که قدم اول این است که «ما به جای شیوه های روابط عمومی که کوشش دارد مغز و دل افغانی ها را تسخیر کند، سعی کنیم بین آنها ایجاد اعتماد کنیم» تا به دولت مرکزی و نظامی که ما می خواهیم برقرار کنیم تکیه کنند. به موازات این، او پیشنهاد می کند که قوای آمریکائی و ناتو باید کوشش کنند تا می توانند به «اعتبار و مشروعیت مبارزین افغانی و متفقین تندرو آنها که علیه قوای آمریکا و ناتو می جنگند صدمه وارد آورند و نگذارند که آنها در رفتار و نظر مردم افغانستان رخنه کنند.» یکی از این راه های انجام این کار، به عقیده ژنرال مک کریستال، «هدف قرار دادن شبکه های اطلاعات گیری و اطلاع رسانی و تبلیغاتی طرف است که باید آنها را متوقف و خراب کرد» و راه دیگر «تفسیر و تعبیر بی رویه از اصول قرآن است.»
این دیدگاه ژنرال مک کریستال، آئینه نظریه و راهکارهائی است که جامعه اطلاعاتی و جاسوسی ایالات متحده در واشنگتن برای منطقه خاورمیانه و کشورهای اسلامی تدارک دیده است و آن جنگ تبلیغاتی، روانی و اطلاعاتی علیه آن چیزی است که آنها همیشه به اصطلاح «تروریست ها» جمع بندی می کنند (واشنگتن پست، 27 سپتامبر 2009). مسئولان نظامی و اطلاعاتی آمریکا بالاخره پس از 8 سال جنگ در افغانستان پی برده اند که «ارتباطات سنتی» و «اطلاعات رسانی از طریق شفاهی و گروهی» یکی از زیرساخت های اصلی جامعه افغانستان چه در زمان جنگ و چه در حالت آرامش و صلح است. تعجب نیست که این ژنرال در گزارش خود به باراک اوباما ابتدائی ترین درس و فصل علم ارتباطات و اطلاعات را به صورت پدیده ای که گویا تازه کشف شده است توصیه می کند و آن اینکه «استفاده از افراد مشروع دینی برای انتقال پیام و بهره برداری از رؤسای قوم و عشایر برای اطلاع رسانی» باید توسط قوای نظامی و ناتو و دولتمردان آمریکا در افغانستان دنبال شده و توسعه پیدا کند زیرا «گفته های آنها معتبر و مورد اعتماد مردم است.» و بالاخره این ژنرال به یک نظریه اصلی و ابتدائی پی می برد که «فرصت دادن به افغانی ها تا اینکه بتوانند حرف هایشان را بزنند خیلی بهتر از کنترل پیام در آن کشور است»!
ژنرال مک کریستال در گزارش خود به اوباما به یک حقیقت دیگر اعتراف می کند که «صدمه رسانی به مردم غیرنظامی در افغانستان (بمباران مردم بیگناه) تمام مشروعیت و حضور ما در آن کشور را زیر سوال برده است» و گروه طالبان و دیگران تا می توانند حداکثر استفاده تبلیغاتی را از این عملیات انجام می دهند.» «او می گوید در این موارد ما باید اولین کسی باشیم که حقیقت را بگوئیم» نه اینکه آن را تکذیب کنیم.
با توجه و ملاحظه به این نواقص تبلیغاتی، اطلاع رسانی، و پروپاگاندا است که ژنرال مک کریستال توسعه و تجدیدنظر در «استراتژی ارتباطات درافغانستان» را توصیه می کند و دقیقا این همان نتیجه گیری است که چندی قبل گروه نظامی و سیاسی دریادار مایک مولن رئیس کل ستاد نیروهای نظامی و ارتش آمریکا و نماینده مخصوص اوباما به این منطقه یعنی ریچارد هولبروک طی مطالعه و بررسی چند ماهه خودشان به آن پی بردند. هولبروک بارها شکایت کرده است که «استراتژی و عملیات تبلیغاتی اطلاعاتی، و اطلاع رسانی طالبان به مراتب بهتر از ایالات متحده آمریکاست.» هولبروک باید این را زودتر می دانست زیرا او کسی است که استراتژی دخالت نظامی و سیاسی آمریکا را سالها قبل در بوسنی- هرزگوین که یک کشور مسلمان است و ناحیه بالکان و یوگسلاوی سابق را اجرا می کرد. ولی هولبروک و بقیه همکاران او هم هنوز به عمق مشکلات و مسائل فرهنگی و اجتماعی قوای نظامی امریکا و ناتو در افغانستان به خوبی پی نبرده اند. او در جلسه پرسش و پاسخی که با یکی از کمیسیون های کنگره آمریکا در تابستان امسال داشت «توزیع تلفن همراه و سایر وسائل ارتباطی بین افغانها» را یکی از راههای بهبودی و درمانی قوای اشغالی آمریکا و ناتو در آن منطقه دانست گویا که مبارزین افغانی نه از این فناوریها اطلاع دارند و نه از آفات و برکات آنها.
ولی دریادار مولن بهتر از هولبروک به مسئله ارتباطات در افغانستان واقف بود. او در فصلنامه اخیر قوای مشترک آمریکا طی مقاله ای اصرار کرد که مشکل ما در ارتباطات با مردم افغانستان در کیفیت و نحوه شیوه ارتباطات و سیاستگذاری است، و اضافه کرد «ما باید کمتر نگران این باشیم که چگونه ارتباط خود را تنظیم می کنیم و بیشتر به فکر این باشیم که این ارتباطات و پیام ها برای مردم افغانستان چه معنی و عکس العملی دارد.» لازم است گفته شود که کمیسیون فرعی بودجه کنگره آمریکا برای 10 پروژه «استراتژی ارتباطات» وزارت دفاع آمریکا در سال 2010، مبلغ 988 میلیون دلار، یعنی نزدیک به یک میلیارد دلار اختصاص داده و این به تنهائی سوای بودجه ها هزینه هایی است که نهادها و وزارتخانه های دیگر آمریکا برای تبلیغات و مبارزات اطلاعاتی و رسانه ای خرج می کنند.
به طور خلاصه، مدارک و گزارش ها نشان می دهد که تبلیغات آمریکائی ها و اعضای پیمان ناتو در افغانستان بسیار ناشیانه انجام می گیرد. یک مثال آن خبرها و عکس هائی است که ستاد تبلیغاتی و روابط عمومی قوای نظامی آمریکا به روزنامه ها و رسانه ها ارسال می دارند. در زیرنویس یکی از عکس های خبری می خوانیم: «قوای افغانی به سرپرستی نیروی نظامی آمریکا و ناتو به طرف قندهار برای هدف گیری حرکت می کنند تا افغانی ها یک روز بتوانند صلح و ثبات را در کشور خود برقرار کنند.» افغانی ها به این نوع پروپاگاندا می خندند و کسی که متصدی تبلیغات قوای اشغالگر آمریکائی و ناتو است به فکرش نمی رسد که چگونه مردم افغانستان توانسته اند قرنها بدون حضور آنها صلح و ثبات را در کشور و جامعه خود حفظ کنند.
در ایران نیز همان طوری که بارها مشاهده شده، هدف تبلیغاتی غرب و دشمن، بعد تخریبی دارد نه سازنده. مستند سه قسمتی ماه های اخیر بی.بی.سی درباره «انقلاب اسلامی ایران و غرب» و راه اندازی برنامه تلویزیونی فارسی این بنگاه سخن پراکنی در همین راستاست.