سیاست در ‌عصرتکنولوژی اطلاعات

ویژگی‌های فضای مجازی:
ویژگی‌های منحصر به فرد و متمایزکننده فضای مجازی عبارتند از:
1ـ دیجیتالی بودن: اینترنت مبتنی بر اعداد و منطق ریاضی است. از این رو توانایی تغییر و دخالت در این فضا آن‌طور که خواست کاربر است کاملا ممکن می‌شود. براین اساس کاربر می‌تواند با تغییر در رنگ‌ها و انتخاب فضای کار خود در اینترنت براساس خواست خود، خواست و علایق خود را کاملا در این فضا پیاده کند. از این رو کاربر اینترنتی بدون دغدغه خاطر می‌تواند از این فضا استفاده کند و از همین رو تعداد کاربران اینترنتی با توجه به تفاوت‌های فرهنگی، اعتقادی، قومی، نژادی و. . . در این فضا قابل توجه است.
2- حافظه مجازی: مهم‌ترین خصوصیت اینترنت آزادی انتشار اطلاعات است. حافظه مجازی اینترنت این فرصت را فراهم کرده است تا با انباشتی از اطلاعات در این فضا روبه‌رو باشیم. این مساله در تناقض با سیاست محدودسازی قرار دارد. اینترنت ضد سانسور است و امکان دسترسی به هر نوع اطلاعاتی در آن فراهم است.
3ـ تعاملی بودن: اینترنت یک رسانه دو طرفه است ؛به این معنا که هم تولیدکننده متن در این فضا و هم مصرف‌کننده آن در ادامه امر تولید با یکدیگر در ارتباط هستند و از هم تاثیر می‌پذیرند. تعاملی بودن این فرصت را برای کاربران اینترنتی فراهم می‌کند تا در برخورد با فضای اینترنت فرصت دخالت آرا و نظرات خود را دائما داشته و از نظرات دیگران نیز مطلع شوند.
4ـ فرا متن بودن: هایپر تکس بودن به معنای این است که هر صفحه از اینترنت در خود صدها لینک به دیگر صفحات اینترنتی دارد. به این معنا که کاربر، قدرت گزینش و انتخاب بسیاری دارد و با وارد شدن به این فضا و قرار گرفتن در یک موقعیت خاص به راحتی می‌تواند از آن صفحه خارج شده و وارد فضای جدیدی شود که این توانایی توسط لینک‌های موجود در صفحه به او داده می‌شود.
5- واقعیت مجازی: در فضای اینترنت کاربر می‌تواند محدودیت‌های دنیای واقعی خود را جست‌وجو کند اما بدون مرزهای دنیای واقعی، شکل‌گیری شخصیت‌های اینترنتی در شهرهای اینترنتی به معنای شکل گیری دنیای جدید است که اگر چه از دنیای واقعی ریشه می‌گیرد اما امکانات ویژه این فضا یک واقعیت مجازی را شکل داده است؛ واقعیتی که اگر چه در دنیای واقعی معنایی ندارد اما در حیطه اینترنت به‌خوبی عمل می‌کند و ناخواسته نتایجی نیز در دنیای واقعی به‌جا می‌گذارد.
6- غیر مرکزی بودن: هیچ مرز و حکومتی حاکم فضای اینترنتی نیست. به همان میزان که یک نوجوان آمریکایی در دسترسی به اینترنت آزاد است یک نوجوان ایرانی نیز از همین حق برخوردار است.
سیاست، ارتباطات واطلاعات:
تاثیروتاثرمتقابل بین عرصه سیاست و مفاهیم وابسته (مانندحکومت، دولت، دموکراسی و آزادی) وعرصه سیاست و مفاهیم وابسته (ماننداطلاعات، آزادی بیان و رسانه‌های جمعی) از مباحث کلاسیک شاخه‌های متعدد علوم اجتماعی است. رشته‌هایی نظیر علم سیاست، جامعه‌شناسی و ارتباطات سیاسی به ترتیب بارویکردسیاست، جامعه و رسانه‌ها به تعامل بین دونظام جامعه‌ای فوق می‌پردازد. در اینجا با اجتناب ازمباحث طولانی، تنها به ذکرچند نکته کلی درخصوص تعامل بین سیاست و ارتباطات پرداخته می‌شود.
سیاست ازجمله مفاهیم وسیع و انتزاعی است و در نتیجه، تعریف واحد و مورد قبول عام ندارد. سیاست را هرگونه تعریف کنیم (فرآیندتوزیع منابع و امکانات، فرآیند تصمیم‌گیری یافرآیندحل تضادهای انسان ها) درتعامل بااطلاعات ورسانه‌های ارتباطی خواهد بود. اصطلاحات متعارف سیاسی (نظیرحکومت، شهروند، دموکراسی، انتخابات و نظایر آنها) در درون خود، آگاهی، حق انتخاب، مشارکت، انتقاد، آزادی اندیشه وبیان، اقناع و تبلیغات راتصریحا یا تلویحا دربرمی‌گیرند. به‌عبارت دیگر، چیستی و چگونگی فرآیندها و ساخت‌های سیاسی تحت‌تاثیر ارتباطات و اطلاعات و تکنولوژی‌های مربوط به آنها بوده و بر آنها نیز تاثیر می‌گذارند.
اصولا شکل گیری ساختارهای اجتماعی و به‌ویژه نظام‌های سیاسی- که وسیع‌ترین آنهاست- بدون بهره‌گیری ازنظام ارتباطی ممکن نیست. محدوده وجودی یک حکومت به نظام وتکنولوژی‌های ارتباطی دردسترس آن وابستگی کامل دارد. به همین دلیل است که ایجادحکومت‌های مدرن و ظهور دولت -ملت راتاحدودی نتیجه گسترش صنعت چاپ وخلق جماعت‌های کتابخوان می‌دانند. درحالی که نظام ارتباطی شفاهی ورودر‌رو می‌توانست به ایجاد نظام سیاسی محدود (ازنظرجغرافیایی وجمعیتی) منجرشود. یک سویه یادوسویگی فرآیندارتباطات درهرم قدرت نیزبه ترتیب با ایجاد هویت وایدئولوژی مشترک بین انسان‌های دورازهم وناشناس را فراهم کرد وساختارمندی ملت‌های مدرن راعملی ساخت.
حکومت‌ها نیز با بهره‌گیری ازاین تکنولوژی‌ها حاکمیت خویش را تحکیم کرده و مشروعیت حاکمان و سیاست‌های‌شان را در افکارعمومی شهروندان به محک مقبولیت زدند. جامعه مدنی نیز، هرچند در خارج ازنظام رسانه‌ای و ارتباطی شکل می‌گیرد، بدون دسترسی به رسانه‌ها (به‌عنوان مالک وگرداننده سازمان رسانه‌ای یا تولیدکننده و مصرف‌کننده محتوای آن) نمی‌توانند بر فرآیند سیاستگذاری درون سازمان‌های قدرت یا افکار عمومی رای‌دهندگان تاثیر بگذارد. دموکراسی بدون مشارکت توده‌های آگاه در معرض خطرتبدیل شدن به اشکال مختلف استبداد داخلی یاسلطه خارجی قرار دارد و از سوی دیگر، آزادی سیاسی و مدنی، کم‌وبیش، مستلزم آزادی‌های ارتباطی (نشر، اندیشه و بیان) است. رسانه‌های ارتباطی مدرن، همراه باتشکل‌های داوطلبانه سیاسی و صنفی – حرفه‌ای، از اجزای تشکیل‌دهنده جامعه مدنی و عرصه عمومی‌اند که تولید و توزیع آگاهی‌های مدنی و نظارت بر حکومت را برعهده دارند. به‌طور خلاصه، سیاست و حکومت از نظر محدوده وجودی ونوع عملکردی خود وابسته به نظام ارتباطی و تکنولوژی‌ها و سازمان‌های رسانه‌ای موجود هستند. این وابستگی به‌ویژه درنظام‌های سیاسی دموکراتیک اهمیت بیشتری دارد، چرا که حکومت دموکراتیک بر مشارکت داوطلبانه و آگاهانه شهروندان منفرد و سازمان‌دهی شده در فرآیند تصمیم‌گیری و سیاستگذاری و نظارت بر عملکردها و برآیند نحوه اعمال حاکمیت تکیه دارد.
از این رو سیاست در دموکراسی‌های انتخاباتی، غالبا به‌معنای سیاست باواسطه است که در آن رسانه‌های ارتباطی در چهارراه ارتباطات افقی و عمودی معطوف به قدرت تمام بازیگران عرصه سیاسی قرار دارند. همان‌گونه که گفته شد، چگونگی انجام امور سیاسی و نیز ماهیت و نحوه عمل سازمان‌های سیاسی و به‌ویژه حکومت و اجزا تشکیل دهنده آن (که معمولادرقالب قوای سه گانه مقننه، مجریه و قضائیه تعریف می‌شوند)، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر شرایطی قرار می‌گیرند که سازمان‌ها و تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی ایجاد می‌کنند. رسانه‌های سنتی – به‌ویژه مطبوعات، سینما و تلویزیون – از زمان رواج نقش خود نقش به‌سزایی در توسعه و تحول سیاست و حکومت در جوامع مدرن داشته‌اند. تکنولوژی‌های جدید و درحال ظهور نیز از امکان بی‌سابقه‌ای برای اثرگذاری بر تمام عرصه‌های زندگی فردی وجمعی وتمام سطوح ساختاری جوامع برخوردارند. هرچند سلسله نوآوری‌های سخت افزاری و نرم‌افزاری هنوز ادامه دارد و حتی تکنولوژی‌های موجود نیز به نقطه اشباع ورواج کامل خود نرسیده‌اند، اما می‌توان به مطالعه و بررسی علمی اثرات بالفعل و محقق شده پرداخت. همچنین، دورازانتظارنخواهدبوداگر باتلقی آغازیک تحول بنیادین درسیاست وحکومت، پیش‌بینی توان بالقوه ICTS را به سناریوسازی‌های علمی و تخیلی وانهیم.
ظهور ورواج ICTS دردوهه گذشته – به ویژه «انقلاب اینترنت» در یک دوره بسیار کوتاه یک دهه‌ای - عرصه سیاست (عناصر سیاسی و روابط بین آنها) رادچاردگرگونی بنیادین کرده است. در نتیجه ظهور تکنولوژی‌ها و ارتباطات کامپیوتری و دیجیتالی، امروزه تمام مفاهیم عرصه سیاسی با بهره‌گیری ازصفت‌هایی تعریف می‌شوند که ماهیت ارتباطی و اطلاعاتی دارند. مفاهیم پایه‌ای ICTS مانند الکترونیکی، دیجیتالی، مجازی، سایبری وآنلاین ماهیت جهان جدیدرانشان می‌دهد: شهروندالکترونیکی، دولت مجازی / دیجیتالی، دموکراسی دیجیتالی / سایبر/ الکترونیکی، حکومت الکترونیک /آنلاین و امثال آنها اشاره به عصری دارند که درآن جامعه الکترونیکی – وسیاست الکترونیکی درحال ظهوراست. البته مفاهیم پیش گفته دارای معنی و کاربرد یکسان نیست. اصطلاح‌های الکترونیکی و دیجیتالی درترکیب با مفاهیم اجتماعی متفاوت کاربرد عام تری دارند وازحضورمردم وسازمان‌های (ازجمله حکومت) در محیط ICTS وبهره وری آنها ازتکنولوژی‌های فوق حکایت دارند. به عبارت دیگر، نمودالکترونیکی یادیجیتالی نه تنها منکروجودواقعی پدیده‌ها نیست بلکه ازوجودواقعیت‌های بیرونی حکایت داشته ونمود فوق را امتداد وجودی عینی آنها می‌داند. البته عبارت الکترونیکی محدوده‌ای وسیع‌تر ازدیجیتالی راشامل می‌شود چرا که رسانه‌های الکترونیکی اعم از دیجیتالی وانالوگ (مانند روش سنتی پخش تلویزیونی ورادیویی) است و تکنولوژی دیجیتالی ریشه درکامپیوتر داشته ودرتولیدات رسانه‌ای واطلاعاتی کامپیوتریزه رواج دارد. درحالی که، وجودی اصالتا مجازی و غیرواقعی رابه پدیده‌ها نسبت می‌دهند. واژه آنلاین نیزمحدود به فضای مجازی اینترنت بوده وشامل سایررسانه‌های الکترونیکی (مثلا تلویزیون زمینی یاماهواره‌ای – آنالوگ یادیجیتال – ونیزلوح) فشرده نمی‌شود.
شبکه‌های الکترونیکی و حاکمیت سیاسی
دو مورد از مهم‌ترین مولفه‌های حاکمیت سیاسی دولت‌ها عبارت از مراقبت وکنترل دولت برفضا وقلمرو کشورودیگری اختیار حقوقی تدوین واجرای قانون است. درک تاثیر شبکه‌های الکترونیکی بر حاکمیت سیاسی نیز نیازمند توجه به چهار عامل کاربردها، کاربرها، معماری شبکه وشرایط دولتی تسهیل‌ساز یا منع کننده است. مهم‌ترین کاربردی که شبکه‌های الکترونیکی دراین زمینه فراهم می‌کنند، جامعه یا اجتماع مجازی است. جوامع مجازی تجمع‌های اجتماعی الکترونیکی هستندکه هر کجا افراد به شبکه‌های الکترونیکی دسترسی داشته باشند برای اهداف کوتاه مدت وبلند مدت در هر حوزه‌ای روی شبکه ایجاد می‌کنند. این جوامع مجازی برای هرمنظوری ساخته می‌شوند.
فعالان سیاسی از آن به‌عنوان یک ابزار سیاسی استفاده می‌کنند. این جوامع می‌توانند بی‌صدا وارد یک جامعه شوند و افراد آن جامعه را به طرف خود جذب کنند و آنها را برای اهداف خاصی علیه دولت‌ها یا مردم یک جامعه سازماندهی کنند. از این روگفته می‌شود این جوامع، توانایی ابزاری دولت‌ها برای کنترل بر فضا و قلمر و کشور را تحلیل می‌برند. این موجودیت‌ها، به‌راحتی قابل ساخت، بازسازی و انحلال هستند. چون از ابزارهای رمزنویسی و رمزگشایی و password استفاده می‌کنند، شناسایی منشا و محل آنها مشکل است. استفاده اینها از ماهواره متصل به شبکه، دولت‌ها را در زیر چشمان بزرگ مراقبان الکترونیکی متعددی قرار می‌دهد. این جوامع مجازی برداشته‌های افراد از مرز و جامعه را تغییر می‌دهند و می‌توانند باعث چندپارگی جوامع سیاسی شوند.
منابع در دفتر روزنامه موجود است.