این دستپاچگی‌ها برای چیست؟

متین محجوب
در هنگامه ای که یکایک اعضای گروه 1+5، مذاکرات ژنو را خوب، مثبت و مثمرثمر ارزیابی کردند و بر ادامه روند این گفت وگوها اصرار ورزیدند، کنگره آمریکا به تازگی و دو روز پس از انجام این نشست طرح تحریم شرکت های صادرکننده بنزین به ایران را تصویب کرد. این رویداد در حالی رخ داد که ناکارآمدی این قبیل فشارها بر جمهوری اسلامی بارها بر همگان و بر خود طراحان آن اثبات گردیده و بسیاری از تحلیلگران به این امر اذعان کرده اند تناقض موجود میان رفتار و گفتار مقامات آمریکایی از یک سو و ناهماهنگی رفتاری میان دولت و کنگره این کشور از سوی دیگر البته نکاتی را به همراه دارد که به آن اشاره خواهد شد:
1- تغییر معناداری که آمریکا در نوع و چگونگی اعمال تحریم بنزین علیه ایران در این طرح جدید خود انجام داده، نشان از ناکامی جدی این کشور در بهره گیری از طرح یاد شده دارد.
آمریکا تا پیش از این تلاش های بسیاری را برای جلوگیری از صادرات بنزین به ایران انجام داده بود؛ اما در این راستا به هیچ وجه موفقیتی را به دست نیاورد.
اصرار آمریکا برپذیرش تحریم صدور بنزین به ایران از سوی همپیمانان غربی و اعضای 1+5 در ماه های اخیر، همواره با انکار روسیه، چین وحتی در برخی مواقع فرانسه روبرو بود؛ تیر آمریکا در این خصوص اما زمانی کاملا به سنگ خورد که پکن رسماً به جمع صادرکنندگان بنزین به تهران پیوست.
دولت آمریکا هر چند پس از این اتفاق از تکرار ادعای اعمال این قبیل تحریم ها خسته نمی شد اما به خوبی دریافته بود که توان متقاعد ساختن کلیه صادرکنندگان بنزین را برای پذیرش این طرح نخواهد داشت از همین رو این بار در کمال ناکامی، کنگره این کشور تنها توانست طرحی را تصویب کند که وزارت انرژی آمریکا را از انعقاد قرارداد با صادرکنندگان بنزین به ایران منع کند.
این طرح البته بیش از آنکه تاثیری بر روند فعالیت های ایران بگذارد، منافع آمریکا را با تهدیدی جدی روبرو خواهد ساخت،کنگره این کشور با تصویب طرح تحریم صادرکنندگان بنزین به ایران، تنها دولت آمریکا را از انعقاد بسیاری از قراردادهای اقتصادی با حجم قابل توجهی از صادرکنندگان فرآورده های نفتی محروم ساخته و این آتشی است که در وهله اول دودش چشمان منافع خودشان را نشانه خواهد رفت.
از سوی دیگر و طبق بیان پیشین این دیگرگونی معنادار در شیوه و چگونگی تحریم ایران، به خوبی نشانگر عقب نشینی ناگزیر این کشور در اعمال این قبیل فشارهاست که به طور کامل از اختلافات دورنی طرف های غربی و آمریکا حکایت دارد.
2- براساس علم روانشناسی سیاسی، بروز رفتارهای غیر مسالمت آمیز سیاسی، اجتماعی، در بسیاری از مواقع با بررسی عالمانه یا مرور عوامانه موارد قبلی همراه است. به این معنی که کنشگران، خاطره موفقیت ها و شکست های موارد قبلی را در ذهن خود دارند و برپایه آن هزینه های احتمالی این اقدام را محاسبه و نسبت به پرداختن یا نپرداختن به آن تصمیم می گیرند.
حال پرسش اینجاست که آمریکا این اقدام اخیر خود در تصویب طرح تحریم را، برپایه بررسی عالمانه تجربیات پیشین انجام داده یا مرور عوامانه؟
به دیگر سخن در حالی که ناکارآمدی این اقدام پیش از این به اثبات رسیده، کنگره آمریکا با چه هدفی و بر چه مبنایی چنین رفتاری را از خود بروز داده است.
اثبات شکست این طرح البته از وجوه بسیاری قابل بررسی است. اول آنکه اعلام ساخت دومین سایت غنی سازی ایران بزرگترین نشانه در ناکارآمدی فشارهای خارجی بر جمهوری اسلامی ایران است. دومین مورد اما اعتراف بسیاری از تحلیلگران کشورهای مدعی تحریم است:
هفته نامه آمریکایی «تایم» چندی پیش به صراحت اعلام کرد که «تحریم بنزین ایران کارساز نیست» نشریه «مانثلی ریویو» نیز اذعان کرد، شانس این که سیاست تحریمی آمریکا از نظر اقتصادی برای ایران دردآور باشد و باعث تغییر رفتار ایران شود بسیار اندک است.
بیش از این اعترافات البته توجه به اقدامات پیشگیرانه ایران در بیان ناکامی طرح یاد شده مؤثر است.
« مانثلی ریویو» با اشاره به توسعه ظرفیت پالایشگاهی ایران، گاز سوز کردن خودروها، استفاده از سوخت الکلی، سهمیه بندی بنزین و توسعه حمل و نقل عمومی، سیاست تحریم بنزین توسط آمریکا را شکست خورده ارزیابی کرد.
«فایننشال تایمز» نیز در همین زمینه تصریح کرد: ایرانیان سهمیه ای معادل ماهانه 100 لیتر بنزین و به قیمت حدود لیتری 10 سنت دارند که این مبلغ ناچیزی از قیمت بنزین در آمریکا و اروپا را تشکیل می دهد. در صورتی که آمریکا واردات بنزین به ایران را متوقف کند، تهران به آسانی می تواند یارانه های بنزین را کاهش دهد و آمریکا را مسئول این امر معرفی کند. «ریچارد دالتون» سفیر انگلیس در ایران در سال 2006 نیز در خصوص تلاش های ایران در توسعه ظرفیت پالایشگاه ها گفت: اگر ایران پالایشگاه های خود را توسعه دهد در سال 2012 در زمینه بنزین خودکفا خواهد شد.
این اندک از بسیار البته به خوبی گویای ناکارآمدی این ادعای آمریکایی هاست. علامت سوال و تعجب بزرگ دیگری که ذهن را در مقابل این اقدام کنگره آمریکا درگیر خود می کند، تناقضی است که میان این رفتار و ابراز رضایت و خرسندی اوباما و وزیر خارجه اش از نتیجه مذاکرات ژنو مشاهده می شود.
باراک اوباما پیش از نشست ژنو بارها اعمال تحریم های- به قول خودش- شکننده علیه ایران را، متوقف بر نتیجه مذاکرات اکتبر کرده بود و به رغم تمام شاخ و شانه کشیدن ها، در جریان مذاکرات نیز هیچ اشاره ای به تحریم یا این قبیل رفتارها از سوی طرف های مذاکره کننده نشد. به علاوه اینکه ضمن اصرار بر ادامه روند گفت وگوها، این نشست را بسیار مثبت ارزیابی کردند؛ در چنین شرایطی باید پرسید این اقدام کنگره چه معنایی می تواند داشته باشد؟ شاید برخی بر این باور باشند که حساب دولت و کنگره امریکا را باید از هم جدا کرد؛ در این خصوص نیز باید اشاره شود که کنگره نیز یک هفته پیش از آغاز مذاکرات اول اکتبر، بررسی این طرح را متوقف ساخته و «ویک دوربین» سناتور آمریکایی در همین ارتباط گفته بود: کنگره امریکا تا زمان مشخص شدن نتایج مذاکرات ایران و گروه 1+5، طرح تحریم بنزین ایران را متوقف می کند. پرسش اینجاست که به واقع کنگره آمریکا به دنبال چه «نتیجه ای» بود که در فحوای ابراز رضایت اوباما از نتیجه مذاکرات یافت نمی شد؟
به هر روی شاید اولین احتمالی که برای توجیه تصویب طرح تحریم به ذهن متبادر شود، اقدامی پیشدستانه برای تحت فشار قرار دادن ایران در جهت ایجاد عاملی برای تسهیل چانه زنی های آینده باشد.
اما باز هم این پرسش باقی می ماند که دراین صحنه کارزار، چنین شمشیر شکسته ای به واقع به چه کار آید؟
طرفه آنکه با توجه به این میزان از تناقضات در ماهیت رفتاری مقامات آمریکایی، به نظر می رسد اقدام اخیر را می توان ناشی از دستپاچگی پس ازناکامی در مذاکرات ارزیابی نمود.
شاهد این مدعا البته تیتر درشت صفحه اول «لس آنجلس تایمز» است که به صراحت اذعان کرد: «ایران برنده مذاکرات ژنو بود»
3- در تحلیل ماهیت رفتاری مقامات آمریکایی اما نقش لابی صهیونیست را نباید نادیده گرفت. رژیم صهیونیستی که پس از انجام مذاکرات ژنو، با مشاهده موقعیت انکارناپذیر ایران، در بهت و سکوت فرو رفته بود؛ پس از چند روز مهر از دهان برداشت و گفت: ایران باز هم شیرین عقل های غربی را سرکار گذاشت.
سایت وزارت خارجه اسرائیل ضمن تحلیلی در این خصوص نوشت: دیگر بار جمهوری اسلامی که به سلاح تقیه مجهز است، با کمی تغییر تاکتیک، دوباره دنیای غرب را که گاه ساده لوحی آن انسان را حیران می کند، دچار سرابی دیگر کرد. سرابی به نام «پیشرفت در مذاکرات»!
سایت همدلی نوشت: خوش باورها، روز اول اکتبر از نشست ژنو بیرون آمدند و خندیدند و سادله لوحانه اندیشیدند که حکومت اسلامی ایران سر به راه شده است.
این خشم اسراییل البته با هراسی جدی همراه است. در حالی که «جودیت میلر» کارشناس شبکه تلویزیونی فاکس نیوز و از روزنامه نگاران سابق نیویورک تایمز به صراحت اعلام کرد که «اسرائیل توان حمله نظامی به ایران را ندارد.»؛ «ریکی السیون» رئیس و بنیانگذار گروه موسوم به ائتلاف طرفداری از دفاع موشکی، استدلال کرد که اسرائیل فاقد توان دفاع موشکی لازم برای مقابله با اقدامات تلافی جویانه ایران است.
بی تردید خشم ناشی از موفقیت دیپلماتیک ایران در مذاکرات، ناکامی در کوچکترین تعرض نظامی به جمهوری اسلامی و لرزه ای که رزمایش های موشکی اخیر سپاه بر اندام رژیم صهیونیستی انداخته است، در دستپاچگی لابی های صهیونیستی کنگره آمریکا نسبت به تصویب طرح تحریم صادرکنندگان بنزین بی تاثیر نبوده است.
آخرین قطعه از این پازل البته دقت در طیف حامیان این طرح در کنگره امریکاست. «جان کیل» و «سوزان کالینز» دو نماینده جمهوری خواهی که این لایحه را ارائه کرده اند از هواخواهان اسرائیل و جزو لابی صهیونیستی آمریکا محسوب می شوند. جان کیل همچنین در جریان غزه لایحه حمایت از اسراییل را به مجلس نمایندگان پیشنهاد کرد که به تصویب رسید.