وارثان مختومقلی

چاری مرادف / کارشناس ارشد روابط بین‌الملل
18 می، روز رستاخیز و همچنین روز وحدت ملی ترکمنستان است که برای گرامیداشت عارف و شاعر فقیه ترکمن، مختومقلی فراغی در پایتخت ترکمنستان شهر عشق‌آباد برگزار می‌گردد.
مختومقلی فراغی شخصیتی بود که در دوره قرون وسطی می‌زیست و هم‌اکنون در ترکمنستان به عنوان شخصیت ملی شناخته شده است. این مراسم از سال 1992 تا به حال به طور مرتب برگزار شده و همچنین روز تصویب قانون اساسی ترکمنستان می‌باشد. البته شایان ذکر است که قبلا روز قانون اساسی در 18 می ‌و روز گرامیداشت عارف بزرگ مختومقلی فراغی در 19 می ‌بوده ولی از طرف رییس‌جمهور سابق مرحوم صفرمراد نیازف فقید تصمیم گرفته شد که جشنهای این دو روز همزمان در یک روز برگزار شود. برای مردم ترکمنستان 18 می ‌روز برجسته‌ای است چرا که 15 سال قبل در همین روز پایه قانون اساسی ترکمنستان بنا نهاده شد که در آن اساس بیطرفی کشور و ساختار اجتماعی و آداب و رسوم چند هزار ساله مردم ترکمنستان، رسمیت یافت.
در محل روستای "آق ـ توقای" واقع در استان گلستان جمهوری اسلامی ‌ایران، در سال 1999 مراسم رسمی ‌به مناسبت افتتاحیه آرامگاه دانشمند و عارف بزرگ مختومقلی برگزار شد. در این مکان مقدس، علاوه بر مختومقلی، پدر ایشان دولت محمد آزادی ـ که هر دو از بنیانگذاران ادبیات کلاسیک ترکمن هستند ـ نیز مدفون می‌باشد. قرار است اولین کنگره تبیین اندیشه‌های مختومقلی در 27 و 28 اردیبهشت 1386 در گرگان و گنبد برگزار شود.
در این مراسم علاوه بر معاون رییس‌جمهوری و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رایزنهای سیاسی بیش از ده کشور همسایه و سفیر جمهوری اسلامی ‌ایران در کشور ترکمنستان، حضور دارند. بنا به اعلام مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌استان گلستان، وزیر فرهنگ کشور ترکمنستان آمادگی این کشور برای صدور مجوز ارسال بیش از 20 مقاله را اعلام کرده است.
همیشه هر قوم و مردمی را قهرمانی بوده است که گاه پیامبر بوده و گاه پیامبر گونه. رسالت اینان جز اصلاح اجتماع و مردمش نبوده و همیشه در پی این بوده‌اند که با پندهایشان از مشکلاتی که مردم گریبانگیر آن شده بکاهند و اینگونه نیز می‌کردند و اجتماع او را همیشه قهرمان می‌نامد و برای او ارج می‌نهد تا که با شناخت و پیروی از او به آنچه که سعادت می‌نامند دست یابند. می‌توان گفت اجتماعی در جهان وجود ندارد که از این‌ گونه شخصیت‌ها و قهرمان‌ها نداشته باشد و قهرمان پیامبر‌ گونه ما ترکمنها نیز بی‌شک مختومقلی فراغی شاعر شهیر ترکمن است. شخصیتی که ما خیلی به او احترام می‌گذاریم چنان که سبب حیرت دیگر مردمان می‌گردد و همیشه یاد می‌کنیم و اشعارش ورد زبان ترکمنها بوده است. صداقتی ستودنی در سروده‌های او است که به سادگی انسان را با خویش هم دل می‌کند و این صداقت و توفیق ریشه در باوری دارد که او به حرف‌های خود داشت. او رسالت خویش را در قالب شعر به شیواترین وجه ادا کرد.
مختومقلی حقیقتی زنده و جاوید و جاری در زندگی روز‌مرّه‌ ما است. او از میان مردم بر‌آمد و با مردم خویش زیست و با درد و غم و شادی آن‌ها در‌آمیخت و در نهایت در دل یک قوم نجیب و حق‌دوست به ابدیت پیوست و سندی پرارج از فرهنگ درخشان ترکان ترکمن را به دست آنان سپرد تا همیشه‌ تاریخ پایا و پویا و جاودان بمانند. مختومقلی، حنجره‌ سرخ، سبز و سپید ترکمن است که خویشتن را سرود و چونان آیینه‌ای است که ترکمنان زیبا در آن به تماشای خویش می‌نشینند و چونان بهشتی است که در زمان دلتنگی، شاخه‌ای از آن برچیده و می‌بویند و عطر پاکی و زلالی و زیبایی در جانشان می‌دود و با یاد خویش شاد و شاداب می‌شوند و آفتاب عشق در آنان می‌دمد. دانشمند و فیلسوف بزرگ مختومقلی فراغی، همیشه در آرزوی وطن آزاد و درخشان، مقتدر و فناناپذیر بود. آرزوی این پیشنیان ما با دست یافتن به استقلال کشور ترکمنستان صورت عینی به خود گرفت.
مختومقلی فراغی این شخص معتبر صاحب ایده‌های بنیادین، تعیین‌کننده اساس ساختار دولت بی‌طرف و مستقل ترکمنستان بوده است. آثار این دانشمند والامقام مملو از ایده‌هایی همچون اتحاد و یکپارچگی بین ملتها است. در فرهنگ هر ملتی می‌توان خصوصیت‌های روشنی را که یک شخص در خدمت جهت اساسی روحیه ملی هست، تعیین کرد. برای مردم ترکمن نیز این مختومقلی سیمای ویژگی‌های معنوی و روحیه ملی مردم را در قالب هنر رهنمون می‌سازد. مختومقلی فراغی نه فقط یک شخصیت تاریخی به شمار می‌رود که یک ارتباط تنگاتنگی با عصر خویش داشته است، وی یک پژواک زنده‌ای است که تا به امروز بر ما تسلط دارد.
وی در مورد مردم با صدای خود مردم سخن می‌گفت. بنابراین اشعار او مثل یک آیینه، بازتاب گذشته، حال و آینده معنوی ملتها مانده است. آثار ادبی مختومقلی زنده می‌ماند، چون وی درک جدید بشردوستی و انسان‌گرایی را با تکیه بر فرهنگ و آداب و رسوم چند هزار ساله مردم خویش، توسعه می‌دهد.
لذا در این جهان‌بینی بشر دوستی، جهات اساسی ترکمنها در تجلی ویژگی‌های معنوی مختومقلی منعکس شده است. در روز 18می روز رستاخیز و همچنین روز وحدت ملی ترکمنستان در جاهای مختلف کشور، جشن و مراسم گوناگونی به مناسبت روز قانون اساسی و شاعر بزرگ مردم ترکمنـ مختومقلی، برگزار می‌شود. غنی در ایده خویش و در آثار هنری، مختومقلی یک وحله تعیین‌کننده و در عین حال اوج ادبیات کلاسیک مردم ترکمن بوده است.
اشعار منحصر به فرد وی، در طول قرنها با شربت ادبیات شفاهی و کتبی مردم ترکمن تغذیه می‌شد. وی بنیانگذار عصر کلاسیک قرون 19ـ 18 مردم ترکمن است.خلاقیت و آثار ادبی مختومقلی فراغی در هیچ دوره‌ای معنی‌اش را از دست نمی‌دهد و این خلاقیت او نیروی جدیدی به مردم ترکمن طی قرنهای متمادی اهدا کرده است. مختومقلی فراغی در تحول ادبیات کلاسیک مردم ترکمن، خدمت بزرگی کرده است. زبان ادبی مختومقلی فراغی، بعنوان یک نمونه و معیار هنر ادبی دوره ما شده است. مختومقلی فراغی، یکی از محبوب‌ترین شاعران مردم ترکمن است. در ترکمنستان اسم مختومقلی را تقدیس می‌کنند و تمام آثار این نابغه مردم ترکمن را که تا به امروز رسیده است، با علاقه فراوان می‌خوانند.
آثار ادبی مختومقلی فراغی، چند وجهی و پایدار است و هر عبارت شاعر، در اصطلاحات و ضرب‌المثلهای مردم معانی عمیق و والایی دارد. عظمت شاعر وطن‌دوست در این است که توسط آثار جاویدان خود، مردم خویش را به مبارزه برای آزادی و استقلال وطن با تجلیل مردان غیور و میهن‌پرست، دعوت کرده است. همچنین وی مردم ترکمن را دعوت کرد تا از اجداد خویش همانند گوراوغلی، چُودورخان و آنهایی که در راستای عزت و شرافت و آزادی سرزمین مادری خویش مبارزه کرده بوده‌اند، عبرت بگیرند. یکی از مهمترین موضوع‌هایی که وی دنبال می‌کرد این بود که دعوت تمامی‌ قبایل ترکمن، دور هم و ایجاد یک دولت مقتدر.
این دانشمند بزرگ ترکمن، همیشه در آرزوی یک دولت قدرتمند و پایدار بوده است و آرزوی عارف بزرگ، در سال 1991 با دستیابی به استقلال کشور ترکمنستان، برآورده شد. در این روز بزرگ، شهرهای این کشور رنگ و روی دیگری به خود می‌گیرد. معمولا در این روز بزرگ در پارکها، در مراکز هنری و در مدارس توسط اشخاص هنری همه جشن می‌گیرند. به قول رییس‌جمهور سابق، مرحوم صفر مراد نیازف "مختومقلی نه فقط یک شاعر بلکه گنجینه‌ای است که مردم ترکمن وارث آن است و او تمام دانش مشرق زمین را در خود جای داده و آن را در شعر پیاده کرده است. هر بار هنگامی‌ که به اشعار این دانشمند مراجعه می‌کنیم، به مرز‌های جدیدی از استعدادهای وی پی می‌بریم.