تقابل یا تعامل (بخش دوم و پایانی)
دکتر صبری انوشه
زمانی که پیروزی بیل کلینتون در نوامبر 1992 در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا اعلام شد، بوش (پدر) نیروی نظامیای را متشکل از قدرت 32 هزار نفر جهت بازگرداندن امید به سومالی و توزیع مواد غذایی و کمکرسانی بشردوستانه میان مردم این کشور به منطقه شاخ آفریقا اعزام داشت و کلینتون و حزب دموکرات را وارد ورطه حیثیتی کرد. اکنون نیز اوباما با میراث بوش (پسر) در جهان و منطقه شاخ آفریقا روبهرو است. ارتش اتیوپی اعلام کرده که تا پایان سال جاری میلادی از خاک سومالی خارج خواهد شد و منازعه میان نخستوزیر و رئیسجمهوری سومالی به اوج خود رسیده و شاهد استعفاهای مکرر در بالاترین سطوح این کشور هستیم. سرنوشت مذاکرات جیبوتی و توافقات آن هم مشخص نیست. رسانههای گروهی، اخبار پیروزی گروه سلفی جهادی (حرکة الشباب المجاهدین) سومالی را گزارش میدهد و میگوید: آنها در آستانه دروازههای موگادیشو هستند. اریتره، سازمان ملل و اتیوپی را به تشدید تنش در سومالی متهم میکند و کشورهای همسایه اسمره، رژیم حاکم را متهم به توسعهطلبی و تنشزدایی میکنند.
اوضاع سودان هم تحت تأثیر سیاستهای واشنگتن در قبال خارطوم بوده است. این نوشته، سعی دارد اوضاع سیاسی و امنیتی منطقه شاخ آفریقا را در آستانه ورود اوباما به کاخ سفید تشریح کند و گوشهای از آینده این منطقه را نشان دهد.
ائتلاف برای آزادی سومالی
براساس توافقنامه جیبوتی که در 26 اکتبر 2008 میان نمایندگان دولت موقت سومالی به رهبری ژنرال عبدالله یوسف و نمایندگان ائتلاف برای آزادی سومالی ـ جناح جیبوتی ـ به رهبری شیخ شریف شیخ احمد امضا شد، قرار شد ارتش اتیوپی در 2 مرحله که از 21 نوامبر 2008 آغاز میشود، خاک سومالی را ترک کند.
مشکلات داخلی: میلیس زیناوی، نخستوزیر اتیوپی در 28 نوامبر 2008 اعلام کرد که ارتش اتیوپی تا پایان امسال خاک سومالی را ترک خواهد کرد. بحران اقتصادی جهانی و تبعات آن، کاهش تولیدات غذایی، افزایش هزینههای نظامی و امنیتی و تشدید تنش منطقه میان اسمره ـ آدیسآبابا مشکلات و معضلات داخلی برای رژیم اتپوپی ایجاد کرد.
سودان: دولت اسلامگرای ژنرال البشیر جهت مقابله با تحریمهای آمریکا و فشارهای دادگاه بینالمللی کیفری جهت محاکمه البشیر در قضیه دارفور، اقدامات محلی و منطقهای انجام داده و تلاش کرد که تنش را با جنوبیها در منطقه نفتخیز ایبی کاهش داده و از وساطت مجدد لیبی جهت حل بحران مناسبات خود با چاد استقبال و سفارت خود را در انجامنا بازگشایی کرد. خارطوم اکنون خود را جهت برگزاری انتخابات ریاست جمهوری 2009 آماده میکند و مناسبات سیاسی و اقتصادی خود را با کشورهای عربی منطقه خلیج فارس بویژه عربستان سعودی و قطر توسعه میدهد تا فشارهای آمریکا را تا حدودی کاهش دهد و مشکلات سیاسی و اقتصادی داخلی خود را مدیریت کند. در این رهگذر خارطوم در سیاستهای اسلامگرایی خود رویکردهای جدیدی وارد کرده تا منابع تهدید امنیتی خود را تا حدودی کنترل کند. به طور مشخص هنوز معلوم نیست که خارطوم در قبال افزایش سرمایهگذاریهای ریاض، دوحه و ابوظبی در اقتصاد این کشور چه هزینههایی را متقبل و چه تضمینهایی را متعهد شده است.
جیبوتی: رژیم جیبوتی جهت مقابله با تهدیدات اریتره، آمادگی خود را جهت ارائه انواع تسهیلات به آمریکا و ناتو اعلام داشته است. این کشور کوچک شاخ آفریقا آماده است تا پایگاه نظامی و انواع تسهیلات خود را در اختیار افریکوم قرار دهد. حضور نظامی آمریکا و شرایط منطقهای پس از حادثه 11 سپتامبر موجب توسعه و آبادی این کشور فقیر شده است.
سومالی: حضور نظامی اتیوپی در 2 سال اخیر و انباشتگی بحرانهای مزمن، تنشهای سومالی را در ابعاد سیاسی، مذهبی و اجتماعی تشدید کرد.
بعد سیاسی ـ امنیتی: افزایش تنش و درگیری میان نیروهای دولتی و گروه جوانان مجاهدین سومالی.
افزایش تنش در داخل دولت موقت: این تنش در هیات حاکمه، ریشه در رقابتهای خانوادگی و عشیرهای دارد. اخیراً ژنرال عبدالله یوسف، رئیسجمهوری سومالی، نورحسن عدی، نخستوزیر کشور را برکنار کرده است ولی نخستوزیر از صحنه قدرت بیرون نرفته و پارلمان از او حمایت میکند. رایس، وزیر خارجه آمریکا به رئیسجمهوری و نخستوزیر سومالی توصیه کرد که با یکدیگر همکاری داشته باشند زیرا دولت موقت آن کشور با مشکلات و معضلات بغرنجی روبهرو است.
اختلاف و تشدید تنش در ائتلاف برای آزادی سومالی
پس از اشغال سومالی به وسیله اتیوپی، رهبران اتحادیه دادگاههای اسلامی با ائتلاف با نیروهای سیاسی، نظامی و قبیلهای معارض دولت موقت به ریاست عبدالله یوسف، جبهه مخالفان تحت عنوان ائتلاف برای آزادی سومالی در 2007 را تاسیس کردند. این گروه به ریاست شیخ شریف شیخ احمد بود که پس از مذاکره با دولت موقت، مخالفان مذاکره با دولت برکشیده اتیوپی، با رهبری شیخ شریف مخالفت کردند و پرچم انشعاب برافراشتند. هماکنون ائتلاف برای آزادی سومالی دو جناح دارد، جناح جیبوتی به رهبری شیخ شریف، طرفدار ادامه مذاکره با دولت موقت است و جناح اسمره به رهبری شیخ ظاهر اویس مخالف مذاکره با دولت موقت است زیرا دشمنی دیرینهای با ژنرال عبدالله یوسف دارد.
بعد مذهبی: تمام جریانات اسلامی چه میانهرو و چه سلفی با انواع طیفهای آن با خروج ارتش اتیوپی از خاک کشورشان و سقوط دولت موقت (که برکشیده اتیوپی و مورد حمایت اتحادیه ایگاد و کنیاست) موافقند، اما اختلافات آنان بر سر اهداف مقاومت و مبارزه است.
ـ گروهی خواهان اخراج ارتش اتیوپی و ساقط کردن دولت موقت و تشکیل دولت وحدت ملی با پارلمان فراگیر وحدت ملی هستند. ائتلاف برای آزادی سومالی جناح جیبوتی به رهبری شیخ شریف طرفدار این اندیشه است و مذاکره با دولت موقت به عنوان مانوری سیاسی جهت اخراج ارتش اتیوپی با هزینه کمتر و تشکیل دولت وحدت ملی با پارلمان فراگیر پس از خروج اشغالگران، رابطه العلما سومالی و جنبش اصلاح سومالی ـ اخوانیهای سومالی ـ پیرو این فکرند.
ـ گروهی دیگر خواهان اخراج اشغالگران و ساقط کردن دولت موقت ساخته اتیوپی و گروه ایگاد و تشکیل دولت شریعت اسلامی هستند.
شیخ ظاهر اویس، رهبر ائتلاف برای آزادی سومالی ـ جناح اسمره و از رهبران اتحادیه دادگاههای اسلامی طرفدار این خط مشی است. همچنین جبهه اسلامی برای آزادی سومالی که در اکتبر 2007 پایهریزی شد هوادار این اندیشه است. شیخ یوسف إنطعدی، مسئول امنیتی ائتلاف برای آزادی سومالی جناح اسمره و شیخ عبدالقادر علی عمر دوست دیرینه شیخ شریف از ظاهر اویس پیروی میکنند.
ـ گروه سوم خواهان مبارزه و مجاهدت تا آزادی سرزمینهای سومالیایی که در اوگادن (در اشغال اتیوپی است) و در فندی (در اشغال کنیاست) و تشکیل دولت اسلامی در شاخ آفریقا ـ سومالی بزرگ ـ هستند. جنبش جوانان مجاهدین سومالی پیرو این خط مشی است. این گروه در پی انحلال گروه اتحاد اسلامی و فروپاشی گروه جماعت الاعتصام بالکتاب و السنه در 2006 تشکیل و تا سال 2007 متحد اتحادیه دادگاههای اسلامی بود ولی پس از مدتی از شیخ شریف جدا و به مبارزه مسلحانه پرداخت.
بعد قبیلهای و اجتماعی: جنگ داخلی و اشغال سومالی از سوی اتیوپی موجب آوارگی 2 میلیون نفر از مردم فقیر سومالی شد.
تحولات این کشور موجب سیاسی شدن قبایل و عشایر منطقه شد. اکنون میان چهار قبیله بزرگ یعنی هویه، دارود، دیگل ـ مرفله و قبیله «در» بر سر قدرت و ثروت رقابت وجود دارد. به طور خلاصه باید گفت دولت، مذهب و قبیله، عناصر و مولفههای مهم روند تحولات این کشور هستند و میان این سه عنصر پیوندهای پیچیدهای وجود دارد که هر کدام صاحب تأثیر هستند.
سناریوهای آینده سومالی
گرچه مقامات اتیوپی و سومالی به طور رسمی اعلام کردند که خروج ارتش اتیوپی از خاک سومالی تا پایان 2008 حتمی است ولی آنها این خروج را مشروط به آمدن نیروهای سازمان ملل و اتحادیه آفریقا کردند. در این اواخر برخی از مقامات اتیوپی اعلام کردند که ممکن است روند عقبنشینی ارتش آن کشور از سومالی کمی به تأخیر بیفتد. با خروج ارتش اشغالگر اتیوپی از خاک سومالی موقعیت دولت موقت عبدالله یوسف متزلزل خواهد شد، بنابراین خروج ارتش اتیوپی از خاک سومالی بدون تعهدات و التزاماتی از سوی شیخ شریف (رهبر گروه وسیعی از معارضین) بعید است. دستکم ما به ازای خروج، تشکیل دولت وحدت ملی که با آدیسآبابا دوست باشد و همچنین با اتیوپی تنش و خصومت نداشته و به دنبال احیای جنبش آزادی سرزمین اوگادن نباشد. سازمان منطقهای ایگاد و کنیا خواهان یک دولت ملی لائیک در سومالی هستند. آمریکا و اتحادیه اروپا با تشکیل هر گونه دولت اسلامگرا در سومالی مخالفند بنابراین به دنبال یک دولت ائتلاف ملی با دستکم رویکرد اسلامی هستند.
خروج سه هزار سرباز اشغالگر، دولت این کشور را که بحرانهای مزمنی دارد بیشتر متزلزل خواهد کرد. آگاهان به مسائل سومالی و شاخ آفریقا بر این باورند، آمریکا به خوبی میداند که دولت موقت دیگر یک برگه قابل مصرف نیست ولی چون بدیلی برای آن ندارد تلاش میکند توافقات جیبوتی میان ائتلاف برای آزادی سومالی به رهبری شیخ شریف و دولت موقت، منجر به تشکیل یک دولت وحدت ملی با پارلمان وحدت ملی شود. آمریکاییها در گذشته فشار زیادی به عبدالله یوسف آوردند تا با شیخ شریف مذاکره و از برکناری نور حسن عدی، نخستوزیر آن کشور صرفنظر کند تا روند آشتی ملی به نتیجه برسد. آمریکا به دنبال تشکیل این دولت است تا مانع رسیدن جنبش جوانان مجاهدین سومالی به قدرت شود.
این گروه که در ایدئولوژی و گفتمان سیاسی و مذهبی سنخیت با ادبیات القاعده دارد در 2007 در فهرست گروههای تروریستی قرار داده شد. گرچه رهبران این گروه اظهار داشتند که رابطهای با القاعده ندارند ولی القاعده را الگوی رهبری برای گروههای اسلامی و جریانات اسلامگرا میدانند.
در 16 نوامبر 2008 عبدالله یوسف احمد، رئیسجمهوری سومالی اعلام کرد که اغلب شهرهای این کشور در دست اسلامگرایان است. سقوط شهر مهم کیسمایو در 22 اوت 2008 از سوی نیروهای جوانان مجاهدین زنگ خطری برای ارتش سومالی و اتیوپی بود زیرا این شهر مهمترین شهر جنوب کشور سومالی است که دارای یک فرودگاه و 2 بندر بینالمللی است. این شهر آخرین پایگاه اتحاد دادگاههای اسلامی در اواخر 2006 بود. آمریکا در پرتو قطعنامههای 1814، 1816 و 1838 شورای امنیت میتواند بخشی از هزینههای جنگ و لجستیکی خود در راه مبارزه با دزدان دریایی و حضور مستمرش در شاخ آفریقا را به عهده کشورهای اتحادیه اروپا و کشورهای تولیدکننده نفت خلیج فارس بگذارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
