بررسی الگوهای سهگانه رقابت سیاسی
سعید سامعی
جوامع انسانی بدون برخورداری از رقابت سیاسی هدفدار منطبق بر اصول نقد و انتقادپذیری با گذشت زمان خالی از شور، نشاط و مملو از نقاط ضعفی خواهد شد که با اندک تهدیدی از هم خواهد پاشید. در نظامهای منطبق با اصول دمکراسی رقابت سیاسی و الزامات آن جزء تفکیکناپذیری است که خلأ آن دموکراتیک بودن آن نظام را با چالش و سؤال اساسی مواجه میسازد. رسانههای آزاد، احزب، سازمانهای مردم نهاد، تشکلها، طیفها و گروههای قانونی از جمله الزاماتی هستند که در نظامهای مبتنی بر دموکراسی، رقابت سیاسی را سازماندهی و ساماندهی مینمایند.
با توجه به اهمیت ثبات سیاسی در یک کشور و پیوستگی رقابت سیاسی در افزایش اعتماد عمومی و ضرورت تقویت و ارتقای ثبات سیاسی و جلوگیری از در معرض آسیب یا تهدید قرار گرفتن ثبات سیاسی در یک کشور، وجود و رعایت قواعد و اصول در خصوص طراحی و اجرای رقابتهای سیاسی و به تعبیری رعایت خط قرمزها ضروری است. برخی از محققان ضمن ضرورت توجه به خطوط قرمز رقابتهای سیاسی به سه نوع رقابت مطلق، تحدید مطلق و وضعیت فاضله تقسیم نمودهاند که به بیان اجمالی آن میپردازیم.
رقابت مطلق
شکلگیری رقابت در میان گروهها، دستجات و طیفهای سیاسی نشان دار و بینشان و عدم توجه به خطوط قرمز و منافع ملی از نشانههای بارز این نوع رقابت است. این نوع رقابت عموما با نادیده گرفتن منافع ملی و خطوط قرمز همراه است به بیاعتباری کامل خطوط قرمز میانجامد، در این وضعیت رقابتی لجامگسیخته و بدون مبنای روشن و منطقی از سوی حاضران در صحنه رقابت سیاسی مشاهده میگردد. به چالش کشیدن اصول ثابت ولایتغیر و مورد اعتماد عمومی با بهانهها و ترفندهای مختلف و در پوشش به ظاهر قابل قبول از رخدادهایی است که رقابت مطلق مشاهده میگردد. در این رقابت هر اصلی به چالش کشیده میشود و هیچ اعتباری برای آن متصور نیست.
رقابت مطلق وضعیتی را به وجود میآورد که جامعه هر روز بیش از پیش سراشیبی هرج و مرج سیاسی را میپیماید و جز تهدید برای اصول کلی هر نظام سیاسی سرانجامی نخواهد داشت. واکنش نظامهای سیاسی نسبت به این نوع از رقابت، مقابلهای است که در بسیاری از موارد رنگ خشونت را تجربه میکند. کمتر نظامی سیاسی است که در برابر این نوع از رقابت زمان را به تماشا سپری کند. نظامهای سیاسی و حاکمانی که در معرض این نوع رقابت قرار دارند برای حفظ و بقای خود باید جلوی بروز این وضعیت را به طور حتم بگیرد. تعلل در برخورد با این رویه کاهش و از دست رفتن مردم، حاکمیت بیثباتی و رخدادهای خسارت بار را به همراه خواهد داشت که جابهجایی حاکمان در آن متصور است. این نوع از رقابت به شکلی ملموس و شاید کمرنگ در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران مشاهده شد.
تحدید مطلق
برخی نظامهای سیاسی با تدوین و ابلاغ قوانین و مقررات و تعیین حدود گسترده و انعطافناپذیر و جاری نمودن قوانین نانوشته نهادینه شده در جامعه، مانع پیدایش، رشد و گسترش هرگونه نظر مخالف، اصلاحی و منتقدانه حتی از نوع مشفقانه آن میشوند. بسته نگه داشتن فضای سیاسی جامعه، برخورد قهرآمیز، خشن، دستگیری، زندان و سرکوب مخالفان از جمله رخدادهایی است که در چنین فضایی متصور و مشهود است. در این چنین نظامهای سیاسی هیچگونه رقابتی قابل تصور و تحقق نیست، اداره جامعه با پیروی از تحدید مطلق بستر ساز رخدادهایی است که در نهایت نظام سیاسی مربوطه را با انفجار مواجه میسازد. چنین رویهای ضمن مواجه نمودن نظام سیاسی مربوطه با تهدیدات سیاسی، دگرگونیهای بنیانبرافکنی را موجب میگردد که میتوان از آن به عنوان انقلاب یاد کرد.
وضعیت فاضله
این الگو با ویژگی بارز وجود تعادل تمام عیار و کامل و درست بین دو مقوله رقابت سیاسی و خطوط قرمز شناخته میشود. در وضعیت فاضله جامعهای آرمانی تصویر میشود که در آن خطوط قرمز نظام مبتنی بر اجماع همگان تعریف و تأیید شده و بدون هیچگونه معارضهای در رقابتهای سیاسی از سوی تمامی طرفهای درگیر پذیرفته میشود و همه شهروندان، احزاب و گروهها به این تصور میرسند که اصول حاکم خدشهای به تعلقات و خواستههای گروهی و حزبی آنها وارد نمیسازد و آنها در سایه این اصول میتوانند خواستههای خود را برآورده سازند. هر چند الگوی سوم برخلاف دو الگوی دیگر مناسب به نظر میرسد، اما با نگاهی واقعبینانه و تحلیل کلی هر سه حالت یکسان بوده و «غیرواقعبینانه» قلمداد میشوند.
رقابت در چارچوب منافع ملی
جوامع انسانی که بسترساز تشکیل نظامهای سیاسی هستند، ضمن اینکه از منافع مشترک و آرمانهای مشترک برخوردارند، با توجه به عقاید، ارزشها و امید به دستیابی به افقهای پیش رو با تدوین قوانین و مقررات مورد قبول، خطوط قرمزی را برای خود تدوین و همگان را بدان ملتزم مینمایند. در چنین جوامعی نظام سیاسی ضمن فراهم نمودن امکان حضور معتقدان به اصول کلی نظام در رقابتهای سیاسی و فراهم نمودن بستر نقد، انتقاد، گفت و شنود و استقبال از سخن و دیدگاه منتقدان ضمن رفع نواقص و عیوب موجود در اداره جامعه زمینه، بالندگی و ارتقای روزافزون جامعه را سبب میگردد و بازیگران سیاسی نیز رویکرد و طراحی و اجرای فعالیتهای سیاسی در چارچوب قوانین و رعایت بایدها و نبایدها در دستور کار قرار میدهند. گردش نخبگان در فضایی آرام، بدون تنش و درگیری از رخدادهایی است که در چنین نظامهای سیاسی محقق میشود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
