نقش میانجیگرانه ترکیه در منازعات خاورمیانه

*روابط خوب شما با ایران موجب نگرانی دوست خوب دیگرتان شده است یعنی اسرائیل. آیا این احتمال وجود دارد که نزدیکی ایران و ترکیه به قیمت پایان همکاری با اسرائیل تمام شود؟
**نزدیکی زمانی معنی دارد که ما با طرف دیگر روابط غیرحسنه داشته باشیم. اما جواب منفی است زیرا روابط ایران و ترکیه از مدت‌ها پیش روابطی خوب و باثبات است. ما خواهان روابط خوب و بی‌مساله با همه همسایگان هستیم و دقیقاً هم همین کار را انجام داده‌ایم و روابط ما با سوریه هم که از چند دهه پیش غیرحسنه بود، امروز عالی است. در این سال‌ها با یونان هم دوستی و رابطه تنگاتنگی برقرار کرده‌ایم. ما همه رهبران منطقه را به آنکارا دعوت کردیم. از جمله پرزیدنت احمدی‌نژاد، شیمون پرز رئیس‌جمهور اسرائیل یا نخست‌وزیر سابق این کشور یعنی ایهود اولمرت...
*و همین‌طور خالد مشعل رهبر حماس....
**درست است. ما بنا داریم سیاست خارجی ترکیه نه تنها بر مبنای عدم قطب‌بندی کردن کشورها بلکه بر پایه هماهنگ کردن منافع مختلف در منطقه باشد.
ایجاد تقابل میان گروه‌ها و دولت‌ها همیشه کار خطرناکی است. به همین خاطر ما همیشه مخالف اصطلاح «محور شرارت» بودیم.
*با این حال همه این کشورها به یک اندازه آماده همکاری نیستند.
**ما از همسایگان خود تلقی رادیکال و میانه‌رو نداریم و تنها به عنوان همسایه به آنها می‌نگریم. و به همین خاطر است که ترکیه امروز تلاش می‌کند به یک اندازه با اسرائیل و فلسطین، مصر و ایران، فتح و حماس، حزب‌الله لبنان و با ائتلافی رابطه داشته باشد که حول محور رفیق حریری نخست‌وزیر فقید آن کشور گرد آمده‌اند. آیا می‌دانید پس از پیروزی تیم ملی فوتبال ترکیه بر کرواسی در جام ملت‌های اروپا چه کسانی به ما تبریک گفتند؟ یک اسرائیلی، یک فلسطینی و یک لبنانی! ما اعتقادی به چندقطبی کردن و انزوا نداریم. به اعتقاد ما می‌توان مشکلات را با گفت‌وگو حل کرد. ترکیه هیچ تمایلی به هرج و مرج در خاورمیانه ندارد و خواهان برقراری نظم و آرامش است.
*این به آن معنی است که کشور شما می‌خواهد بار دیگر یک قدرت برقرارکننده نظم در این منطقه باشد؟ آیا این همان چیزی است که هموطنان شما از آن به عنوان عثمانیسم نوین یاد می‌کنند؟
**اگر این به مفهوم ثبات و آرامش باشد من هیچ مشکلی با آن ندارم. اما اگر به معنای نوعی برتری امپریالیستی نوین ترکیه باشد، جواب منفی است. ما در پی تفوق و تسلط بر منطقه نیستیم و تنها خواهان مشارکت برای امن‌تر شدن و ثبات بیشتر منطقه هستیم.
*اروپایی‌ها نقش میانجیگرانه ترکیه در این منطقه را تحسین می‌کنند اما رابطه با حماس از همه طرف انتقادها را متوجه ترکیه کرده است.
**در اینجا مساله‌یی وجود دارد که نباید نسبت به آن بی‌توجهی شود. تصمیم به شرکت حماس در انتخابات دسامبر 2006 در آنکارا گرفته نشد. به اقرار ناظرین، آن انتخابات آزاد و عادلانه بود و شاید بتوان از آن به عنوان عادلانه‌ترین انتخابات جهان عرب یاد کرد. در آن زمان هنگامی که غرب پیروزی حماس در نوار غزه را نپذیرفت، من به شدت ترسیدم زیرا این به معنی از دست رفتن اعتبار و وجهه غرب بود. موضع ما این بود که حماس را بر سر میز مذاکره و گفت‌وگو بیاوریم. امروزه یعنی سه سال پس از آن زمان دوستی نظر ما ثابت شده است. اگر غرب حماس را منزوی نمی‌‌کرد چه بسا از جنگ لبنان و نوار غزه جلوگیری می‌شد.
*آیا از اروپا رویگردان شده‌اید و توجه‌‌تان را به جهان غرب و آسیای مرکزی معطوف کرده‌اید؟
**نه. پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا مهم‌ترین هدف استراتژیک ما بوده و هست. این مساله نه تنها با سیاست خارجی ما بلکه با تاریخ ما نیز ارتباط دارد. از اواسط قرن نوزدهم یعنی از زمان سیاست اصلاح‌طلبانه عثمانی ما رو به سوی اروپا آوردیم. اما ترکیه نه فقط کشوری اروپایی بلکه سرزمین آسیایی، مدیترانه‌یی، قفقازی، خاورمیانه‌یی و کشوری در حوزه دریایی سیاه هم به شمار می‌آید. ما کشوری چندبعدی داریم. اما این ویژگی هیچ مشکلی برای اروپا پدید نمی‌آورد بلکه برعکس، اگر ما به عنوان کشور دموکراتیک و سکولار بتوانیم در منطقه نظم برقرار کنیم به اروپا کمک کرده‌ایم.
*با این حال دو کشور که بزرگ‌ترین اعضای اتحادیه اروپا به شمار می‌آیند یعنی آلمان و فرانسه، تنها حاضرند ترکیه همکار اتحادیه باشد، البته یک همکار با امتیازات ویژه.
**من با فرانک والتر اشتاین مایر صحبت کرده‌ام و به موضع آلمان هم بسیار امیدوار هستیم. نباید فراموش کنیم که همه کشورهای عضو اتحادیه اروپا به طور رسمی مذاکرات با ترکیه در مورد پیوستن این کشور به آن اتحادیه را پذیرفته‌اند.
*اما این کاری را پیش نمی‌برد. کمیسیون اروپا به آنکارا نمره منفی داده است و به عقیده این کمیسیون اصلاحات در ترکیه پیشرفت چندانی نداشته و پارلمان جدید اروپا هم که پر از مخالفان ترکیه است.
**ما با مشکلات آشنا هستیم. باور کنید اگر کمیسیون اروپا روشن کند ما هنوز در چه عرصه‌یی می‌توانیم کارکنیم بسیار ممنون می‌شویم. ما می‌خواهیم تکالیف‌مان را انجام دهیم. آنچه به خروجی انتخابات اروپا مربوط می‌شود در واقع خواست دموکراتیک اروپایی‌ها است که من به آن احترام می‌گذارم. اما به عقیده من نتیجه این انتخابات هیچ تاثیری بر مذاکرات در مورد پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا ندارد.
*آیا این مساله که بار دیگر ترس از ترکیه اروپا را فرا گرفته باشد، شما را ناامید نمی‌کند؟
**من از این زاویه به مساله نگاه نمی‌کنم، اما اعتراف می‌کنم که ما باید بش از این روی افکار عمویم جوامع اروپایی کار کنیم.
*آقای وزیر از شرکت در این گفت‌وگو متشکریم.