رکن چهارم در فصل پنجم مطبوعات

راهروهای اصلی جلوه غرفه‌های فرعی‌ها را گرفته است و مانع دید آنهاست. نشریات تخصصی و روابط عمومی‌ها هم که در انتهای سالن قرار گرفته‌اند و کسی حالشان را نمی‌پرسد. در سالن پر‌پیچ و خم نمایشگاه تنها روزنامه‌ها و خبرگزاری‌هایی که جلوی دید قرار گرفته‌اند دیده می‌شوند. به این گلایه‌ها اضافه کنید، ورودی پر‌پیچ و خم شانزدهمین نمایشگاه را که باید از طبقه دوم وارد سالن ‌شد و بعد از گذر از غرفه مطبوعات خارجی و ورزشی، از پله‌ها به راهرو اصلی ‌رسید.
خارج از محدوده
مجله «مشق آفتاب» که در کیوسک‌های روزنامه‌فروشی از اقبال عمومی خوبی برخوردار است در نمایشگاه با استقبال چندانی روبه‌رو نبود چرا که سرنوشت این غرفه در بخش نشریات تخصصی که انتهای شبستان مصلاست، رقم خورده بود. ندا کرمی راد، غرفه‌دار این دوهفته‌نامه هنری، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، ورزشی‌ می‌گوید:« این نشریه زیر نظر مجموعه نسل آفتاب منتشر می‌شود. علاوه بر این مجله خبرگزاری ایپنا هم زیر‌نظر مجموعه فرهنگی نسل آفتاب فعالیت می‌کند. شوربختانه بازدید از غرفه ما نسبت به سال‌های پیش ضعیف بود و پرواضح است که دلیل آن هم ‌موقعیت بد محل غرفه است که قرعه‌اش به نام ما خورده است». غرفه «پدافند غیرعامل» هم یکی دیگر از بخش‌های تخصصی است که به گفته خودشان کمی مورد کم‌لطفی قرار گرفته‌اند چرا که پرچم غرفه 25 متری آنها هم در انتهای شبستان زده شده است. مسؤول این غرفه معتقد است: «‌پدافند غیرعامل مکانی است که ایمن‌سازی زیر‌ساخت‌های حیاتی کشور را به‌عهده دارد؛ مقوله‌ای جدید و کاملا علمی و مهندسی که برای همه افراد در حوزهای مختلف کاربرد و حرفی برای گفتن دارد». اما گروهی که وظیفه ‌طرح این موضوع را برعهده دارند در بخش انتهایی سالن حضور دارند. مسؤول این غرفه در ادامه می‌افزاید: «به‌طور طبیعی وضعیت شرکت‌کنندگانی که در ابتدای شبستان، غرفه نصیبشان شده است خیلی بهتر از ما است اما در مجموع وقتی کسی به غرفه ما مراجعه می‌کند و با نقطه نظرات و مقوله پدافند غیرعامل آشنا می‌شود افراد دیگری را هم به غرفه معرفی می‌کند که همین جای بسی امید است».
غرفه‌هایی فارغ از تبعیض
معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان مسؤول نمایشگاه مطبوعات، نخستین کسی است که باید گلایه‌های اهالی رسانه و مخاطبان را در زمینه نمایشگاه پاسخ دهد. علیرضا ملکیان، درباره طراحی مسیر نمایشگاه و انتخاب محل غرفه‌ها می‌گوید:« ابتدا از اهل‌فن برای طراحی مسیر نمایشگاه‌ دعوت کردیم. سال گذشته نخستین حضور نمایشگاه در مصلا بود و طراحی نسبتا خوبی صورت گرفت. بعضی انتقاداتی داشتند که غرفه ما پشت غرفه‌های اصلی قرار گرفته و 2 نبش نیست و... در فضای یک سالن نمی‌شود همه را در جایی که از هر جهت ایده‌آل باشد، قرار داد. باید مسیر به نوعی طراحی شود که به همه یکهزار و 500 نشریه و 600 غرفه شرکت‌کننده‌ فضایی اختصاص داده شود. امسال برای مرتفع شدن گلایه‌ها، ورودی اصلی نمایشگاه را از طبقه بالا قرار دادیم. کسانی که در نمایشگاه پانزدهم در طبقه بالا بودند، می‌گفتند مخاطبانی که طبقه همکف می‌آیند‌ از طبقه بالا بازدید نمی‌کنند.
امسال ورودی اصلی نمایشگاه را طبقه اول قرار دادیم تا همه بازدید‌کنندگان از طبقه بالا وارد شوند و از طریق پله‌هایی پایین بیایند». ملکیان درباره غرفه‌های دور‌افتاده و خارج از محدوده هم چنین می‌گوید: «تقسیم‌بندی موضوعی انجام شده است. روزنامه‌ها و موسسات خبری، خبرگزاری‌ها، مجلات و نشریات استانی، نشریات تخصصی دینی و رسانه‌های خارجی و نشریات دانشجویی و پایگاه‌های اینترنتی تقسیم‌بندی کلی جشنواره را شامل می‌شود. در تقسیم‌بندی بر اساس حروف الفبا تا جایی که طراحی سالن به ما اجازه داد، غرفه‌ها توزیع ‌شده‌اند. مساحت پایه هر غرفه حداقل 12 مترمربع است. اگر کسانی خواستار مساحت بیشتری بر اساس گستردگی کارشان بودند، مساحت بیشتری را در اختیارشان گذاشتیم. تبعیضی در کار نیست». تنها خوبی محل نشریات تخصصی که خارج از محدوده واقع شده‌اند این است که هزینه استفاده از این غرفه‌های انتهای سالن متری 10 هزار تومان حساب می‌شود و برای‌ غرفه‌هایی که در ابتدای شبستان صاحب غرفه هستند متری 20 هزار تومان در نظر گرفته شده است.
روزنامه جشنواره
نوشتن از اهالی مطبوعات مثل لباس دوختن برای خیاط است. تهیه گزارش از کسانی که خود دست به قلم هستند، دقت و وسواس بیشتری را می‌طلبد. اهالی مطبوعات اما نظر مثبتی نسبت به روزنامه جشنواره ندارند. خبرنگار یکی از خبرگزاری‌ها از قلم این روزنامه رضایتی ندارد و می‌گوید: «ما در خبرگزاری به اقتضای نوع کارمان باید خبرها را طوری تنظیم کنیم که همه بتوانند از آن استفاده کنند اما روزنامه جشنواره که می‌توانست از قالب‌هایی مانند طنز و کاریکاتور استفاده کند، چرا روزنامه‌ای اینچنین تولید می‌کند. به نظرم این روزنامه در ‌شأن نمایشگاه مطبوعات نیست». گلایه‌های او بیش از اینهاست بویژه که او بی‌توجهی به بخش بین‌الملل را از ضعف‌های جدی این روزنامه می‌داند و می‌افزاید: «در جشنواره تئاتر فجر که گروه‌های خارجی حضور دارند نیمی از روزنامه جشنواره را به زبان انگلیسی منتشر می‌کنند اما در این جشنواره که متعلق به اهالی مطبوعات است جای این بخش خالی است و این در حالی است که در همه روزنامه‌های ما حداقل یک مترجم در سرویس بین‌الملل حضور دارد و ما از این نظر مشکلی نداریم».اما ملکیان، معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ضعف‌های روزنامه را ناشی از سرعت کار روزانه می‌داند و می‌گوید: «ما سعی کردیم روزنامه‌ای در‌ شأن و جایگاه نمایشگاه باشد و کسانی که عهده‌دار انتشار آن‌ هستند بعضا از روزنامه‌نگاران قدیمی‌اند. روزنامه نمایشگاه همین جا تهیه می‌شود و به گونه‌ای برنامه‌ریزی کرده‌ایم که نمایشی باشد از انتشار یک روزنامه که همین جا خبر آن تهیه، نوشته و ویرایش می‌شود و سردبیر مربوطه می‌بیند و حروفچینی و صفحه‌آرایی آن صورت می‌گیرد و مردم براحتی می‌توانند از مراحل تهیه یک روزنامه پیش از چاپ بازدید کنند. ممکن است مقداری با توجه به سرعت کار ضعف‌هایی هم داشته باشد که آن را انکار نمی‌کنم».
تبعیض ممنوع
یکی از سؤالاتی که بیشتر مخاطبان نمایشگاه از مسؤولان می‌پرسند میزان استفاده روزنامه از کمک‌های دولتی است اما معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد معتقد است خبری از تبعیض نیست و می‌افزاید: «برخورد ما با «وطن امروز» مانند دیگر روزنامه‌ها بوده است یعنی همان شاخص‌های کمی و محتوایی که درباره دیگر نشریات اعمال می‌شود درباره «وطن امروز» هم اعمال شده است و اینگونه نبوده که چون «وطن امروز» دیدگاه خاصی را دنبال می‌کند از امکانات ویژه‌ای هم بهره‌مند شود. شاخص‌های کمی که تیراژ، قطع روزنامه و نوع کاغذ مصرفی است برای همه نشریات اعمال می‌شود».
نشریات استانی
یکی از بازدید‌کنندگان در حالی که از مقابل غرفه اداره ارشاد می‌گذرد به دوستش می‌گوید اینها در نمایشگاه مطبوعات چه می‌کنند! همراهش می‌گوید همیشه همین‌طور بوده، در نمایشگاه مطبوعات اداره‌های دولتی به نمایش می‌آیند. ملکیان هم بر روند هر ساله حضور اداره‌های کل ارشاد استان‌ها اشاره می‌کند اما دلیل او متفاوت است: «نشریات استان‌ها طبق روالی که هر ساله اداره فرهنگ و ارشاد آن استان متولی می‌شده و به عنوان وکیل از جانب نشریات، همه را به عنوان نشریات استانی معرفی می‌کرد اما امسال چون برخی نشریات استانی متقاضی بودند که خودشان به صورت جداگانه شرکت کنند، این امکان را برای آنها فراهم کردیم».
خارجی‌های بی‌سر و صدا
روزی که کروبی وارد نمایشگاه شد، شعارهای مرگ بر روسیه و مرگ بر چین موجب هراس شرکت‌کنندگان خارجی جشنواره مطبوعات شد. آنها تصور نمی‌کردند ایرانیانی که به میهمان‌دوستی شهره‌اند‌ پرچم کشورهایشان را به پایین پرتاب کنند. به قول یکی از کارشناسان ارتباطات برای آنها غیرمنتظره نبوده است چرا که آنها از فضای کشور ما مطلع بودند. با این اوصاف رسانه‌های خارجی 35 کشور اعم از چین، ژاپن، ترکیه، روسیه، سوریه، لبنان، قطر، مالزی و... در شانزدهمین جشنواره مطبوعات بین‌المللی در طبقه دوم مصلای تهران گرد هم جمع شده بودند. برخلاف سال گذشته کاملا این بخش در معرض دید قرار گرفته است و تنها دلیل آن هم این بود که ورودی نمایشگاه از طبقه دوم تعیین شده است. مسؤولان نمایشگاه هم معتقدند میزان بازدیدکننده از غرفه‌های رسانه‌های خارجی بیشتر بوده و آنها از شرایط موجود ابراز خرسندی می‌کردند. رضایتمندی میهمانان خارجی تنها به اختصاص محل مناسب و طراحی فضای نمایشگاه ختم نمی‌شود.
خدیجه الرحالی، خبرنگار اماراتی و دست‌اندرکار پایگاه خبری «اخبار الان» به موضوعی دیگر اشاره می‌کند و می‌گوید: «نخستین‌بار است که به ایران سفر می‌کنم، برخلاف تصورم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بخوبی ما را راهنمایی و برنامه‌های جانبی خوبی هم از جمله بازدید از مکان‌های دیدنی تهران برایمان فراهم کردند». به عقیده این روزنامه‌نگار عرب، نمایشگاه بین‌المللی مطبوعات و خبرگزاری‌ها فرصت خوبی برای تبادل فکر میان ایران و کشورهای دیگر فراهم کرده است. نماینده روزنامه «آمارسیا» از کشور یونان هم می‌گوید: «تحت‌تاثیر نمایشگاه مطبوعات ایران قرار گرفته‌ام. جشنواره مطبوعات امسال بسیار عالی سازماندهی شده بود. مراجعه‌‌کنندگان از مسؤولان غرفه‌های بین‌الملل سوالات خوبی را مطرح می‌کردند و این نشان‌دهنده ظرفیت بالای این نمایشگاه است». ملکیان درباره لزوم حضور کشورهای خارجی در نمایشگاه مطبوعات داخلی می‌گوید: «ما از حضور رسانه‌های خارجی 2 هدف داریم؛ با رسانه‌های ما آشنا شوند و در جریان این آشنایی که صورت می‌گیرد و نشست‌هایی که با هم دارند در آینده بتوانند به برنامه‌ریزی و تفاهمنامه و برنامه‌های مشترک کاری برسند.
امسال به شکر خدا این نشست‌ها بین دست‌اندرکاران مطبوعات و رسانه‌های خارجی خوب بوده و نسبت به توهمی که رسانه‌های استکباری غرب درباره ایران و رسانه‌های ایران و اینکه محدودیت انتشار رسانه یا محدودیت آزادی بیان وجود دارد، از نزدیک با فضای رسانه‌ای کشور آشنا بشوند و ببینند واقعیت چیز دیگری است. برخی که برای نخستین‌بار بود به ایران آمده بودند، می‌گفتند دیدگاه ما به ایران با آنچه رسانه‌های غربی اعلام می‌کردند تفاوت کرده و واقعیت رسانه‌ها با آنچه رسانه‌های غربی گفته بودند متفاوت بود». شانزدهمین نمایشگاه مطبوعات هم بالاخره پایان می‌یابد اما روابط دوستانه مخاطبان و مطبوعات می‌تواند محدود به این روزها نباشد.