مؤسسات افغان ـ ترک در افغانستان چه می‌کنند؟

کشور ترکیه با همکاری و تعاون مالی و سیاسی کشورهای غربی همچون انگلیس و آمریکا از سال 1375 رسما اقدامات وسیعی را در بخشهای مختلف کشور افغانستان آغاز نمود که نمونه اهم آنها تاسیس مراکزی آموزشی تحت عنوان « افغان ـ ترک » به بهانه گسترش تعلیم و تربیت در اقصی نقاط افغانستان است .
آنچه در این رابطه قابل تامل است اینست که فعالیتهای ترکیه از زمانی در افغانستان آغاز شد که کابل هنوز تحت نفوذ کامل تندروهای طالبان بود. اینکه طالبان به چه دلیلی اجازه چنین فعالیت گسترده ای به دفاتر و گروههای دخترانه و پسرانه موسسه « افغان ـ ترک » را اعطا نمود سئوالی است که هم اکنون نیز مطرح است . البته مکررا دیده شده است که رئیس دولت کنونی افغانستان نیز در مراسم افتتاحیه مراسم اعطای مدارک به فارغ التحصیلان مراسم تحسین و توزیع تقدیرنامه های هنرآموزان مقاطع مختلف تحصیلی و کسانی که در مسابقات بین المللی رتبه ومقامی کسب می نمایند و همچنین اعطای بزرگترین مدال افتخار رسمی و نشان دولتی افغانستان که مدال « سیدجمال الدین » نام دارد به مسئولین موسسه آموزشی « افغان ـ ترک » مقیم افغانستان ـ که در سال جاری روز 19 خرداد برگزار گردید ـ شرکت می کند.
ترکیه اینگونه فعالیتهای خود را از 10 سال قبل همزمان در برخی از کشورها به صورت منسجم و با اهداف گسترده ای آغاز کرده است . قدم اول این فعالیتها در قالب برنامه های آموزشی و تعلیم و تربیتی در میان کودکان و نوجوانان 6 تا 12 سال کشورهای مختلف برداشته شد که در افغانستان به نام افغان ـ ترک و در پاکستان به نام پاک ـ ترک خوانده می شود و قرار است این فعالیتها در تمامی کشورهای آسیای میانه گسترش و با سرعت عمل بیشتری به اجرا درآید. ترکیه در افغانستان به بهانه بعضی مشترکات قومی نژادی و زبانی با اقلیتهای ازبک ترکمن و برخی اقوام دیگر که بیشتر آنها در شمال افغانستان سکونت دارند و اکثرا از اهل تسنن نیز هستند ارتباط برقرار کرده و بعد از مدت کوتاهی این ارتباط را در میان سایر اقوام افغانی از جمله پشتوزبانان گسترش داد و در حال حاضر به نحو خوبی در میان این اقوام نفوذ پیدا کرده است .
فعالیت دفاتر و کلاسهای افغان ـ ترک اعم از پسرانه و دخترانه در مناطق ناآرام شرق و جنوب شرق افغانستان مانند ولایات قندهار جلال آباد پکتیا پکتیکا خوست و حتی در هلمند بسیار شگفت آور است و این در حالیست که در این مناطق مراکز دولتی همه روزه مورد تهدید گروه افراطی طالبان قرار دارند. ترکیه علاوه بر این کلاسهای آموزشی این اواخر دفاتر تعلیمات دینی و مذهبی نیز در نقاط مختلف افغانستان در کنار کلاسهای آموزشی ایجاد کرده و تلاش می کند در این کلاسها اذهان عمومی مردم افغانستان را نسبت به اعتقادات اسلامی و مذهبی خویش خدشه دار و علاوه بر دور کردن آنها از اعتقادات خود اعتقادات موردپسند ترکیه را به خورد آنان بدهد . به همین منظور در تاریخ سوم تیرماه 1381 هیات بلندپایه ای برای بررسی زمینه های کار بیشتر و ایجاد چنین مراکزی از نقاط مختلف افغانستان بازدید و در همان سال نیز مراکزی را در نواحی و مناطق مختلف افغانستان ایجاد نمودند. این مراکز به صورت خاصی اداره و مدیریت می شوند. به طور مثال در راس مراکز و مسئولین این موسسات افراد بلندپایه ای از خود کشور ترکیه قرار دارند و با همکاری و هماهنگی بعضی کارشناسان غربی برنامه های خود را طراحی و پیاده می کنند. آنها در عین حال در برخی مناطق از افراد بومی اما تربیت شده خودشان که به زبان ترکی اسلامبولی صحبت می کنند و همچنین خط لاتین با لهجه ترکی آشنایی داشته و مهارت لازم در استفاده از این زبان را دارند استفاده می کنند.
ترکیه به بهانه بالابردن ظرفیت علمی و اداری خود همه ساله با اعطای بورسیه تحصیلی به تعدادی از فارغ التحیصلان کلاسهای افغان ترک در مقطع سنی 12 سال آنها را به داخل کشور خود اعزام می کند و به آنها اجازه می دهد بطور مجانی در رشته های مختلف ادامه تحصیل دهند. از میان این جمع برخی بعد از فارغ التحصیلی در ترکیه بصورت گزینشی انتخاب و به مدرسه های عالی افغان ـ ترک در کشورهای غربی از جمله انگلیس و آمریکا اعزام می شوند. گفتنی است در این رابطه کشورهای غربی همکاری های بسیار نزدیکی با کشور ترکیه دارند. آنچه مهم به نظر می رسد این است که کشورهای غربی به دلیل آنکه خود مشترکات خاصی با افغانستان ندارند و علاوه بر آن در میان مردم افغان نیز چهره خوبی ندارند فعالیتهای خود را تحت نام ترکیه ساماندهی کرده و به اجرا می گذارند زیرا اشتراکات قومی زبانی و مذهبی موجود در منطقه می تواند کشورهای همسایه و مسلمان افغانستان را نسبت به مساله حساس کرده و موجب واکنشهایی گردد و آنها را برای جلوگیری از این حساسیتها و واکنشها مایل به برملا شدن موضوع نیستند و تمایل ندارند ماهیت اصلی این قبیل اقدامات آنان که در قالب تهاجم گسترده فرهنگی و ترویج عقاید و آرای غربی در کشورهای مسلمان است آشکار شود.
یکی از دلایل موفقیت ترکیه و غربیها در پیشبرد اهداف فرهنگی خود در افغانستان وجود نوعی جمود فرهنگی و احساس بی هویتی محسوس در میان مردم آن کشور است که نسبت به بسیاری از مسایل دینی و مذهبی خویش تا حد زیادی دچار بی توجهی و بی باوری گردیده اند به گونه ای که اگر در کشورهای غربی حتی خدای نخواسته نسبت به پیامبر گرامی اسلام اسائه ادب و بی حرمتی صورت گیرد واکنش مردم افغانستان به این گونه توهینها بسیار ضعیف و ناچیز است .
فعالیتهای ترکیه در افغانستان در قالب تعلیم و تربیت به حدی گسترش یافته که در حال حاضر بیش از 42 مدرسه عالی و حدود 4345 دفتر راهنمایی را شامل می شود و در همین حال بیش از 30 بیمارستان را نیز در مناطق مختلف افغانستان احداث نموده اند . یکی از وظایف مهم و اصلی موسسات افغان ـ ترک در افغانستان یافتن افراد نخبه است که پس از آموزش با فرآیند ذکر شده راهی کشورهای غربی می شوند و از طریق بورسیه های تحصیلی مورد حمایت قرار می گیرند که در واقع همان پدیده فرار مغزهاست .
ترکیه علاوه بر آن جدیدا به بهانه ایجاد و حفر چاه و قنات به معادن زیرزمینی دست نخورده و آثار گران قیمت قدیمی و باستانی افغانستان نیز چشم دوخته است . بر روی هم رفته برخی از فعالیتهای جانبی ترکیه در افغانستان را میتوان به شرح زیر برشمرد :
1 ـ همه ساله و بطور مرتب دفاتر افغان ـ ترک در شهر کابل با همکاری کشور ترکیه به مناسبت عید قربان بین 10 000 خانواده فقیر افغان گوشت قربانی توزیع می کنند.
2 ـ ترکیه برای آموزش زنان افغان مراکز خاص آموزش بانوان را در سراسر این کشور ایجاد نموده است .
3 ـ گروه بازسازی ولایتی ترکیه نیز با تاسیس مراکز آموزش نظامی تاکنون بیش از 340 افسر پلیس افغان را تعلیم نظامی داده است (ولایت میدان وردک ).
4 ـ ترکیه با ایجاد رشته پزشکی رشته حقوق و قانون و همچنین رشته نظامی توسط متخصصان خود فعالیت گسترده ای در این زمینه ها دارد.
5 ـ ترکیه بیش از 100 خانوار افغانی را تحت پوشش مستقیم کمکهای مادی قرار داده و علاوه بر تامین مواد خوراکی و پوشاک آنان آنها را برای استفاده از شبکه های ماهواره ای تامین کرده است .
6 ـ ترکها به دلیل مشارکت در احداث و حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق توانسته اند بارها حمایت و تقدیر رئیس دولت افغانستان و سایر مقامات دولتی این کشور را به خود جلب نمایند.
7 ـ گروه بازسازی ولایتی ترکیه طرحهایی را جهت رشد و توسعه کشاورزی در افغانستان ارائه داده که از جمله آنها تاسیس مدرسه عالی حرفه ای جهت توسعه کشاورزی در ولایت میدان وردک است .
8 ـ ایجاد مراکزی برای فراگیری و گسترش دروسی از قبیل فیزیک شیمی زیست شناسی ریاضیات و کامپیوتر از دیگر اقدامات ترکیه در افغانستان است .
علاقه مندان به دریافت اطلاعات بیشتر در مورد موسسات افغان ـ ترک می توانند به سایتهای  http :// WWW.turkishweekly.net و WWW.todayszaman.com مراجعه نمایند.