سفر به کانون بحران

* رایس با چه دستور کاری وارد منطقه شده است؟
** سفر خانم رایس به منطقه در راستای آماده سازی افکار عمومی در سطح نخبگان و توده های مردم در دو حوزه عملیات روانی و عملیات میدانی پس از اعلام استراتژی بوش در عراق است تا برای جلب حمایت از استراتژی جدید آمریکا در عراق تلاش به عمل آورد. از این رو در این مسیر اهداف چندگانه ای را دنبال می کند. او در این سفر از کشورهای مصر، اردن، عربستان، کویت و اراضی فلسطینی دیدار می کند و تلاش خواهد کرد تا یک جبهه هماهنگ با سیاست های آمریکا در منطقه ایجاد کند.
اما در ارزیابی نهایی حرکت اخیر خانم رایس که همراستا با خط مشی تازه بوش در عراق است، اغلب ناظران این نگاه انتقادی را دارند که نومحافظه کاران متأسفانه بدون توجه به واقعیت های منطقه و نارضایتی عمومی، رویکردهای رادیکالیستی خود را در منطقه دنبال کنند. چنانکه سناتور جوزف بایدن از حزب دموکرات که ریاست کمیته روابط خارجی سنای آمریکا را برعهده دارد اعلام کرد که این استراتژی راهی برای حل درگیری ها در عراق نیست یا آن که هری رید رهبر اکثریت سنا و نانسی پلوسی رهبر مجلس نمایندگان هم با انتشار بیانیه ای با افزایش نیروهای آمریکا در عراق مخالفت کردند.
بدین ترتیب می بینیم که سفر رایس به منطقه از یکسو جریان سازی متقابل روانی یا عملیات روانی است که متناسب با انتقادهای شدید علیه استراتژی جدید آمریکا در محافل داخلی، این کشور و محافل منطقه و جهان طراحی شده است و از سوی دیگر نوعی تلاش و زمینه سازی است جهت ایجاد همگرایی میان دولت های عربی با ایالات متحده در مناقشات و بحران های منطقه.
* یعنی شما مأموریت رایس را فقط معطوف به استراتژی جدید بوش در عراق می دانید؟
** این سفر اساساً در راستای تبیین و تقریر استراتژی جدید آمریکا آن هم بر محور جلب حمایت کشورهای همسو با ایالات متحده و ایجاد هماهنگی جهت عملیاتی کردن آن سیاست انجام می گیرد که البته با چالش های جدی نیز روبه رو است.
* فکر می کنید کدام یک از بحران های امروز خاورمیانه در محور مذاکرات رایس قرار خواهد گرفت؟ عراق، فلسطین یا لبنان؟
** معتقدم که تمامی این موارد به صورت به هم پیوسته مدنظر ایالات متحده است. اما آنچه بیش از هرچیز اهمیت دارد مسأله عراق و نحوه خروج از باتلاق این بحران و کسب آمادگی برای چالش ناشی از مقاومت ملت ایران در برابر ایالات متحده است.
* جورج بوش و نومحافظه کاران پیش از این چند طرح به خاورمیانه ارائه کرده بودند که با شکست مواجه شده بود اکنون این سؤال در سفر رایس مطرح است که قصد او احیا و آزمایش همان طرح های موسوم به صلح و دموکراسی هدایت شده است؟
** طرح های دیپلماسی آمریکا قالب شناور دارد. بدین معنا که آمریکایی ها طرح های مختلف را با هدف های حداکثری و حداقلی و با دستیابی به اهداف متفاوت از طریق سناریوهای گوناگون مورد آزمون قرار می دهند در محاسبات دیپلماسی آمریکا، هدف نخست کسب دستاورد حداقلی از هر سناریو است. به این ترتیب است که به محض ناکام ماندن یک طرح یا سناریو آنها نمونه های بدیل را می آزمایند.
* در مجموع فکر می کنید رایس سیاست و پیام جدیدی را با خود به منطقه آورده است؟
** بی تردید در هر سفری پیام های خاص آن سفر رد و بدل می شود.
با توجه به دلالت ضمنی سفر رایس به دلالت عینی مطرح شده از سوی بوش در استراتژی جدید آمریکا در خاورمیانه، نمی توان سفر اخیر رایس را بدون پیام های ویژه درباره ماجرای عراق یا مشکلات بوش در این بحران ارزیابی کرد.
* آقای مطهرنیا، یک مسأله مهم در سفر رایس، شرایط بغرنج و بحرانی خاورمیانه است. فضای امروز خاورمیانه همچنان همان فضای نارضایتی از عملکرد آمریکا است. از این رو این سؤال مطرح است که در چنین فضایی، رایس چگونه و با چه امیدی به منطقه می آید؟
** نگرش ملت های خاورمیانه در ارتباط با آمریکا نه تنها مثبت نیست بلکه تندتر از گذشته است با وجود این دولت های وابسته به ایالات متحده در منطقه، در فضای متفاوتی سیر می کنند آنها همچون گذشته گفتمان ناشی از همپیمانی سنتی با ایالات متحده را دنبال می کنند و حتی تلاش می کنند شکاف های داخلی را با این نوع روابط خارجی ترمیم کنند. لذا باید به هر دو وجه توجه داشت.
* رایس در این سفر از دولت های منطقه چه خواهد خواست؟
** خواست اصلی آمریکا از دولت های عربی منطقه در این مرحله زمینه سازی برای پیاده کردن استراتژی جدید بوش است و کنترل آن چیزی است که ایالات متحده به عنوان هسته اصلی مقاومت در برابر رویکردهای خود در منطقه می داند و به عبارتی واشنگتن می کوشد با افزایش غلظت گفتمان تهدید، گفتمان رقیب خود را که حاصل از جریان مقاومت است مدیریت و مهار کند. این گفتمان قدرت چیزی نیست جز گفتمان ناشی از توانمند شدن جمهوری اسلامی ایران که نوید دهنده توانمندی جهان اسلام است.
* آیا چشم اندازی از نتایج سفر رایس دارید؟ پیش بینی شما از فرجام این سفر چیست؟
** نتایج این سفر را باید در سال آینده شمسی مورد ارزیابی قرار دهیم اما آمریکا هیچگاه نتوانسته به سطح عالی اهداف خود در منطقه دست یابد. از این رو این سفر نیز اگرچه ممکن است خواسته های حداقلی آمریکا را فراهم کند ولی از نظر سیاسی چشم انداز مثبتی را در برابر دولت بوش و دیپلماسی آمریکا ترسیم نخواهد کرد.