از کالیفرنیا تا تهران

فیس‎بوک چیست؟
فیس‎بوک (Face book) یک سایت اجتماعی است که از سوی سازنده جوان خود، «مارک زاکربرگ» در چهارم فوریه سال دوهزاروچهار راه‎اندازی شد. وی متولد 1984میلادی در شهر نیویورک آمریکا است. شعبه مرکزی فیس‎بوک، در کالیفرنیا قرار دارد و از قوانین دولت آمریکا پیروی می‎کند. این سایت اکنون از نظر تعداد کاربر عضو و از نظر کارشناسان، در زمینه سایت‎های اجتماعی، برتر از «مای اسپیس» و امثال آن است. در حقیقت، در زمینه‎کاری خود، سایت شماره یک محسوب می‎شود.
مارک زاکربرگ سایت فیس‎بوک را از اتاق خود در دانشگاه‎هاروارد طراحی و در تاریخ چهارم فوریه 2004به‎عنوان یک وب‎سایت اجتماعی مخصوص دانشجویان این دانشگاه راه‎اندازی کرد؛ اما سایت او فراتر از محدوده دانشگاه و دانشجویان آن، خیلی سریع مورد توجه قرار گرفت و چنان محبوب شد که تا آخر هفته دوم راه‎اندازی آن، بیش از نیمی از دانشجویان در این سایت نام‎نویسی کرده بودند و از آن به‎عنوان راهی برای ارتباط با یکدیگر استفاده می‎کردند. چنان‎که در کوتاه مدت، میلیون‎ها نفر در همان چند ماه اول، به عضویت آن در آمدند و یک شبکه اجتماعی بسیار گسترده، وسیع و با نفوذ را بنیان نهادند.
از ‎هاروارد تا سایر دانشگاه‌ها
پس از موفقیت چشمگیر اولیه، زاکربرگ تصمیم گرفت کارش را گسترش دهد. بنابراین، او در این راه از هم‎اتاقی خود، «داستین موسکوویتز» (Dustin Moskovitz) کمک گرفت. آن دو ابتدا سایت را برای دانشگاه‎های استنفورد، کلمبیا (Columbia) و ییل راه‎اندازی کردند. سپس چندین دانشگاه دیگر در ایالت بوستون را نیز به این سایت مجهز کردند. تا آغاز تابستان همان سال، فیس‎بوک از سوی هزاران نفر در بیش از چهل‎وپنج دانشگاه استفاده می‎شد. در همان موقع، زاکربرگ همراه چند نفر از دوستان خود که او را در اداره سایت کمک می‎کردند، به پالو آلتو کالیفرنیا رفت و در آن‎جا خانه‎ای کوچک اجاره کرد. این خانه اولین محل کار رسمی آن‎ها بود. رفتن زاکربرگ به کالیفرنیا، مقدمه آشنایی او با اولین سرمایه‎گذار فیس‎بوک یعنی «پیتر ثیل» بود.
اکنون فیس‎بوک تشکیلات اداری مجهزی شامل هفت ساختمان در پالو آلتو و صدها نفر کارمند دارد و زاکربرگ آن را یک اردوگاه شهری می‎نامد. طبق آمار غیررسمی، حدود دویست‎میلیون نفر در جهان، عضو آن هستند. این سایت اکنون پرمخاطب‎ترین وب سایت اجتماعی جهان است.
استفاده از شبکه های اجتماعی و وبلاگ ها نظیر فیس‎بوک در کشورهای مورد بررسی با رشد حدود پنج درصدی از شصت‎ویک به شصت‎وهفت درصد رسیده؛ اما میزان این رشد در کشورهای مختلف، متفاوت است. آلمان با دوازده درصد، انگلستان با ده‎درصد و ایتالیا و اسپانیا با همین حدود، بیشترین رشد استفاده را داشته اند. در میان کشورهای بررسی شده، کاربران برزیل همچنان صدرنشین استفاده از شبکه های اجتماعی و وبلاگ ها هستند و بیش از هشتاددرصدشان از شبکه های اجتماعی و وبلاگ ها استفاده می کنند. بعد از برزیل به ترتیب اسپانیا، ایتالیا، ژاپن، انگلستان، آمریکا، فرانسه و استرالیا بیشترین کاربران را دارند و آلمان و سوئد با پنجاه‎ویک درصد، در انتهای جدول قرار گرفته اند.
پول فیس‎بوک از کجا تأمین می‎شود؟
این سؤال مطرح می‎شود که هزینه‎های فیس‎بوک از کجا و چگونه تأمین می‎شود. در این‎باره بد نیست بدانید که این سایت شیوه جدیدی را برای جذب کاربران به تبلیغات انتخاب کرده است. این سایت برخلاف سایرین که یک آگهی را در بالا یا گوشه صفحه اصلی نشان می دهند، بیشتر به معرفی محصولات می پردازد. به این معنی که کاربر با هربار مراجعه به صفحه خود، در گوشه صفحه پیامی را می بیند که از او دعوت می کند تا هوادار یک محصول شود. البته در فیس‎بوک علاوه‎بر محصولات، کاربران می توانند طرفدار بازیگران، کارگردانان، موسیقی‎دانان، ورزشکاران، شخصیت های سیاسی، فیلسوفان، شاعران، فیلم ها و کارتون ها نیز شوند که برای هر کدام یک توضیح نیز آمده است؛ اما مهمترین بخش آن مربوط به آگهی محصولات است که به طور غیرمستقیم تبلیغ می شوند. فیس‎بوک همان‎گونه که از کاربران دعوت می کند تا به عنوان هوادار افراد ثبت‎نام کنند، می خواهد که هوادار یک محصول نیز باشند.
مارک زاکربرگ، مدیر فیس‎بوک، معتقد است که با شیوه جدیدی از تبلیغات مختلط کار می کند. به عنوان مثال، آن‎ها از کاربران خود می پرسند که کدام رنگ از رنگ های محصولات یک شرکت را ترجیح می دهند؟ در حقیقت کاربران با رأی‎دادن به یک مارک، به طور غیرمستقیم خود آن را تبلیغ می کنند. یا فایر فاکس با در اختیار گذاشتن بخشی از تم های خود در این سایت، به‎کاربران اجازه استفاده از آن‎ها را داده و به این شکل هوادار به‎دست می آورد.
این در حالی است که یک زن مسئولیت بخش آگهی های فیس‎بوک را برعهده دارد. سندبرگ که پیش از این پیشگام آگهی های تبلیغاتی در گوگل بود و بعد به فیس‎بوک پیوست، برای توجیه جدا شدن خود از گوگل اعلام کرد که با وجود مشکلات اقتصادی و کسادی بازار تبلیغات، درآمد ها رو به افزایش بوده و این به تبلیغات آنلاین سایر سایت ها صدمه‎زده است. او شایعه ای نیز ساخت که شرکت، مطالبات و خواسته های آگهی دهندگان را از هر نظر تأمین نمی کند و به همین دلیل است که ترجیح می دهند از سایت های دیگر و سرورهایی غیر از گوگل استفاده کنند.
از سوی دیگر، فیس‎بوک اخیرا روش تبلیغی جدیدی را معرفی کرده که به شرکت ها این فرصت را می دهد تا با توجه به ویژگی های جغرافیایی، آگهی‎هایشان را به زبان افراد آن‎جا ارایه دهند. بنابراین، یک آگهی دهنده می تواند یک پیام تبلیغاتی را به زبان لاتین برای جامعه آمریکایی بسازد و همان را به زبان فرانسوی در کشور های فرانسه زبان ارایه دهد.
«آل کادنا» که تبلیغاتی را برای محصولات نستله، سونی و هوندا طراحی کرده، معتقد است: «پیش از این، آگهی دهندگان به تبلیغات یک‎طرفه عادت کرده بودند که از سوی آگهی دهنده شروع می شد؛ اما مخاطبان می خواهند با آگهی دهنده ارتباط متقابل داشته باشند. فیس‎بوک این امکان را نه تنها در یک ایالت، بلکه در همه جهان فراهم آورده است.»
کارشناسان تبلیغات معتقدند با وجود همه مشکلات پیش روی فیس‎بوک و حواشی مربوط به وضعیت اقتصادی سایت ها، نشان و علامت این سایت در آینده بیانگر شیوه ای از تبلیغات فعل و انفعالی خواهد بود. با این حال، به نظر می‎رسد کمپانی حمایت‎کننده از فیس‎بوک نقش عمده‎ای در تأمین هزینه‎های این سایت و ادامه حیات آن دارد.
فیس‎بوک در انتخابات ریاست‎جمهوری ایران
طبق آمار غیررسمی، نزدیک به صدوپنجاه‎هزار نفر در ایران عضو فیس‎بوک هستند. اگر در دوره قبلی ریاست‎جمهوری هر کدام از نامزدها یک وب سایت اصلی و یکی دو وب سایت هوادار داشتند، در این دوره هر کدام از آن‎ها چند وب سایت هوادار، چند وب سایت خبری و شمار فراوانی وبلاگ داشتند. حامیان هریک از چهار نامزد انتخاباتی، در فیس بوک، توییترو فرند فید (سایت های اجتماعی) فعال شدند و هرکدام به سهم خود تلاش کردند تا نشان دهند نامزدهای دیگر چیزی در چنته ندارند و نامزد مورد نظر آن‎ها، گزینه خوبی است.
در میان این سه شبکه اجتماعی، فیس‎بوک نقش پررنگ‎تری ایفا می‎کرد و نباید نقش این سایت در انتخابات را فراموش کرد. استفاده از فن‎آوری‎های مدرن به این دلیل است که این ظرفیت را دارند که پیام ها را از سوی افراد مختلف از طریق بلوتوث، ایمیل و پیام های متنی تکثیر کنند و از این طریق هواداران بیشتری به فیس‎بوک دعوت شوند.
فن‎آوری بلوتوث به شکل گسترده ای برای ارسال فیلم های سخنرانی و اسلایدهای عکس استفاده می شد . هواداران یکی از نامزدها حدود بیست صفحه در فیس‎بوک باز کرده بودند که نزدیک به ده‎هزار نفر در آن عضو بودند. یکی از صفحاتی که در فیس‎بوک باز شده با عنوان «شرط می بندم که می توانم یک میلیون نفر مخالف ... را پیدا کنم»، بیش از شصت‎هزار عضو جذب کرده بود. فیس‎بوک در روز انتخابات در صفحه اصلی کاربران یک نظرسنجی قرار داد با این مضمون که شما رأی دادید. با کلیک کردن روی گزینه مورد نظر، یک عدد به کانتر اضافه می شد؛ چیزی در حدود پانزده‎هزار نفر در این نظرسنجی شرکت کرده بودند. یکی از ابزارهای اطلاع‎رسانی به‎خصوص در روزهای آشوب، گروه‎ها و صفحه‎هایی بود که تحت نام فعالان سیاسی درست شده بود. چنین گروه‎هایی نقش مهمی در ایجاد شایعات داشتند. انجام تجمعات بدون مجوز نیز در آن‎ها به‎طور مرتب اطلاع‎رسانی می‎شد؛ حتی در برخی کانال‎های ماهواره‎ای، به اخبار منتشر شده در صفحه یکی از نامزدها در فیس‎بوک استناد می‎شد. این‎گونه بود که فیس‎بوک نقش خاصی در انتخابات دهمین دوره ریاست‎جمهوری ایران ایفا کرد؛ نقشی که در گذشته به این شدت دیده نمی‎شد.
در واقع، این سایت تبدیل به مرکزی جهت انتشار اخبار اغتشاشات شده و مورد توجه رسانه های برانداز نیز قرار گرفته بود. به نظر می رسد می‎توان وقایع پس از انتخابات را مرتبط به تبی دانست که در بهره مندی از این سایت شیوع یافته بود؛ تب فیس‎بوکی