تحقیقات منتشر نشده در مورد جنگ قفقاز
اووه کلوسمان
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی
این دیپلمات سوئیسی از دفتر خود واقع در شهر آرام ژنو به مناظر شهر نگاه میکند. این کار برای رفع خستگی لازم است زیرا روی میز تحریر خانم «هایدی تاگلیاوینی» 58 ساله توده مدارکی قرار دارد که منحصراً به جنگ و جرائم جنگی مربوط میشود. در این مدارک پاسخهای طرفهای درگیر یعنی روسیه، گرجستان، اوستیای جنوبی و آبخازیا به پرسشهای کمیسیون تحقیق اروپا در مورد جنگ پنج روزه آگوست گذشته وجود دارد. علاوه بر آن پروتکلهای سفرهای کمیسیون به مسکو، تفلیس و مراکز آبخازیا و اوستیای جنوبی هم در لابهلای این مدارک قرار دارند. کپی تحقیقات از کارشناسان خارجی از جمله دیپلماتها، نظامیان و قربانیان غیرنظامی آن جنگ نیز در میان این مدارک به چشم میخورد.
این خانم کارشناس امور قفقاز که در کشورش به «مادام کوراژه» معروف است، یکی از کارشناسان مجرب امور دشوار و پیچیده دیپلماتیک محسوب میشود. آنچه هم که تابه امروز به دست وی حل شده است، یکی از دشوارترین موارد از این نوع به حساب میآید. تاگلیاوینی باید تا پایان ماه جولای گزارش نهایی کمیسیون تحت مدیریت خود را به شورای وزیران اروپا ارائه دهد. او باید توضیح دهد چگونه یک مناقشه طولانی منطقهیی بر سر یک استان ویران شده گرجی به ناگاه در آگوست 2008 تبدیل به جنگ میان گرجستان و ابرقدرت روسیه شد. و چه کسی در این شدیدترین رویارویی میان شرق وغرب از زمان پایان جنگ سرد مقصر بوده است؟
این خانم دیپلمات علاوه بر دو معاون، 10 کارشناس نظامی، سیاسی، تاریخی و حقوق بینالملل و البته بودجهیی 6/1 میلیون یوروی را نیز در اختیار دارد.
نتیجهگیریهای نهایی کمیسیون تاگلیاوینی به موارد بیشماری بستگی دارد. آیا این جمهوری سابق شوروی سابق یعنی گرجستان، 18 سال پس از استقلال یک کاندیدای قابل اعتماد برای عضویت در ناتو به شمار میآید یا کشوری است که در دستهای به اصطلاح یک قمارباز قرار دارد؟ آیا حاکمان روسیه از اوستیای جنوبی که در تلاش برای جدایی از گرجستان است، در مقابل حمله گرجیها دفاع کردهاند؟ یا روسیه با اشغال موقت بخشی از خاک گرجستان آتش یک بحران جهانی را شعلهور کرده است؟
مدارک انتشار نیافته این کمیسیون که در اختیار مجله اشپیگل قرارگرفته نشان میدهد اعضای کمیسیون برای ارزیابی مساله مقصر اصلی جنگ کاری بس دشوار پیش رو داشتهاند. با این حال اکثریت این اعضا عقیده دارند «میخائیل ساکاشویلی» به حمله بته اوستیای جنوبی در هفتم آگوست گذشته در واقع آغازگر آن جنگ بوده است. مدارک موجود روی میز تحریر تاگلیاوینی نشان میدهد دیدگاه ساکاشویلی مبنی بر اینکه کشورش در آن زمان قربانی بیدفاع و بیگناه «تهاجم روسها» شده است، روی در واقعیت ندارد.
«کریستو فرلانگستون» عضو کمیسیون و افسر سابق ارتش بریتانیا از این ماجراجویی نظامی شکت خورده به این صورت تعبیر میکند: «آرزوی گرجستان بربادرفته است و این کشور باید مسئولیت این مساله را خود برعهده گیرد.» «بروفو کاپیترس» سیاست پروژه نروژی همکار کمیسیون این پرسش را مطرح میکند که آیا دولت گرجستان برای این ماجراجویی هیچ کمک و همکاری نداشته است: «حمایت غرب از ساکاشویلی به ویژه در مورد روشهای نظامی، ناخواسته موجب خط مشی تقابل جویانه گرجستان شد.» اما نویسنده و ناشر برلینی یعنی «یورگ هیمل رایش» که در بنیاد آلمانی «مارشال» در آمریکا نیز عضویت دارد، ارزیابی کاملاً متفاوتی ارائه میدهد. او ضمن حمایت از پذیرش گرجستان در ناتو عقیده دارد «اشغال کوتاه مدت تسخینوالی توسط گرجستان» به دلیل فشارهایی بوده که به پرزیدنت ساکاشویلی از سوی مردم وارد میشده است زیرا ساکاشویلی پیش از آن بارها وعده «الحاق مجدد» جمهوریهای جدایی طلب را داده بود. هیمل رایش به همین خاطر اقدام روسیه را «تجاورزی آشکار» و «نقص حقوق بینالملل» عنوان میکند.
اما دیگر عضو آلمانی این کمیسیون یعنی «اوتولو شترهانت» کارشناس ارشد حقوق بینالمللی ارزیابی کاملاً متفاوتی دارد. به عقیده وی از آنجایی که گرجستان پایگاه یگانهای صلح روسی در تسخینوالی را مورد حمله قرارداده بود، روسیه بر پایه ماده 51 منشور ملل متحد این حق را داشت که از خود دفاع کند. یگانهای روس براساس توافقی که در چارچوب حقوق بینالملل حاصل شد، از سال 1992 در منطقهیی میان روسیه و گرجستان در اوسیای جنوبی مستقر شدند. لوشترهانت عقیده دارد حمله گرجستان در واقع نقض این توافق بود و روسیه این حق را داشت که در این مورد مداخله کند. با این حال تهاجم گسترده این کشور به غرب گرجستان باعث شد کرملین به نقص به نقص بیطرفی متهم شود. جالب آنکه کارشناسان کمیسیون هیچ مدرکی که ادعای رئیس جمهور گرجستان را ثابت کند پیدا نکردند. ساکاشویلی در مصاحبهیی با شپیگل مدعی شده بود یگانهای روسی با یکصدوپنجاه دستگاه تانک در شب هفتم آگوست 2008 به خاک اوستیای جنوبی تجاوز کردهاند.
اعضای کمیسیون در یادداشتهای خود به این مساله اشاره دارند که این ساکاشویلی بوده است که صبح هفتم آگوست ، 12 هزار سرباز و 75 تانک رابه مرز اوستیای جنوبی اعزام کرده است. آنها طی تحقیقات خود در اظهارات رئیس جمهور گرجستان رسیدند؛ اظهاراتی که ثابت میکند وی از مدتها قبل در فکر راهحل نظامی برای مساله اوستیا بوده است. ساکاشویلی در 25 مه سال 2004 در یک برنامه تلویزیونی تاکید کرده بود: «اگر از هر سریاز گرجی پرسیده شود که چرا در نیروهای مسلح خدمت میکند، همه آنها پاسخ خواهند داد که میخواهند تمامیت ارضی گرجستان را بازتولید کنند.»
مدیران رده بالای وزارت خارجه آلمان هم به خوبی میدانند که سفیر سابق آلمان در تفلیس یعنی «اووه شرام» در گزارشهای خود به برلین بارها در مورد تمایل ساکاشویلی به جنگ هشدار داده است. امروز آقای شرام معاون خانم تاگلیاوینی در این کمیسیون است. ژنرال گرجی یعنی «ماموکا کوراشویلی» هم در تلویزیون گرجستان دلایل آغاز جنگ را به این صورت اعلام کرد. «کشور من در نظر دارد نظم و قانون مصرح در قانون اساسی را در سراسر کشور باز تولید کند.»
احتمالاً منظور کوراشویلی فرمان شماره دو گرجستان در هفتم آگوست است. البته دولت گرجستان تابه امروز از ارائه این مدارک کلیدی به کمیسیون خودداری کرده و حتی حاضر نیست دیگر فرمانهایی را که از نظر اعضای کمیسیون حکم نوعی سوگند نامه رادارند نیز به کمیسیون تسلیم کند. تقریباً همه اعضای کمیسیون براین عقیده هستند که هم گرجستان وهم روسیه به یک اندازه کنوانسیون ژنو را نقص کرده و حقوق مصرح غیرنظامیان را زیر پا گذاشتهاند. به عنوان مثال ارتشهای هر دو کشور از بمبهای خوشهیی استفاده کرده و به صورتی وسیع سلاحهای غیرمتعارف را به کار برده و موجب کشته و زخمی شدن تعداد زیادی از غیرنظامیان نشدهاند. البته گرجستان به کارگیری این سلاحها را پذیرفته است اما روسیه هرگونه کاربرد سلاحهای غیرمتعارف را تکذیب میکند. اما کمیسیون آن بیشمار حملات شبه نظامیان اوستیای علیه غیرنظامیان را بسیار حائز اهمیت تلقی میکند. «تئوبوتروخه» حقوقدان سوئیسی با ارائه مدارک مستدل به کمیسیون ثابت کرده است نیروهای داوطلب که اکثریت آن از مردان جوان تشکیل شده است بسیاری از روستاهای مسکونی گرجستان را تخریب و به آتش کشیده و افراد غیر نظامی را مورد ضرب و شتم قرارداده و بیش از دوازده شهروند گرجی را به قتل رساندهاند.
بنابر اعلام مجامع بینالمللی در دنهاگ، روسیه این حق را داشته است که به عنوان حتی یک نیروی اشغالگر به برقراری نظم عمومیاقدام کند، اما از آنجایی که اقدامات روسیه هیچ نشانی از برقراری آرامش ندارد، این کشور نیز از نظر کمیسیون در طبقهبندی جنایتکاران جنگی قرار میگیرد. ارزیابی و نتیجهگیری نهایی گزارش کمیسیون منحصراً برعهده خانم تاگلیاوینی است و در این ارزیابی البته آرای اقلیت در نظر گرفته نشده است. البته خانم تاگلیاوینی در این مورد شهرت دارد که از هرگونه قضاوت صریح در مورد طرفین دعوا خودداری میکند. اعضای کمیسیون پیشبینی میکنند. وی در گزارش نهایی خود ضمن مدارا با مواضع روسیه، حق گرجستان برای عضویت در ناتو را با وجود رئیس جمهور ماجراجوی این کشور محترم خواهد شمرد. ساکاشویلی در آغاز ماه ژوئن باردیگر لجوجانه اظهار کرد که کشورش همواره با »دشمن روسی» در حال جنگ خواهد ماند. با این حال همچنان یک پرسش بیپاسخ مانده است: ابرقدرت آمریکا مناقشه افغانستان چه نقشی داشته است؟ یادآوری میشود دولت «جرج دبلیوبوش» به مدت چند سال اقدام به ارسال کمکهای گسترده نظامی به گرجستان کرد و علاوه بران نزدیک به یکصد و پنجاه مربی نظامی آمریکایی در این کشور حضور داشتند.
با این وجود اکثر اعضای کمیسیون کنجکاوانه به دنبال اثبات این مساله هستند که احتمالاً «جان تفت» سفیر آمریکا در تفلیس و مشاور کالج ملی جنگ در واشنگتن از فرمان حمله ساکاشویلی کاملاً آگاهی داشته است. آنها این پرسش را مطرح میکنند چرا هنگام شروع جنگ در نیمه شب هشتم آگوست (مطابق با بعدازظهر واشنگتن) هیچ کس در وزارت خارجه جواب تلفنهای «گرگوری کاراسین» قائم مقام وزارت خارجه روسیه را نداده است. این مقام روسی در آن لحظات حساس تلاش داشت با همتای آمریکای خود مکالمه تلفنی داشته باشد.
دیگر اعضای کمیسیون از صحبتهای مهیج و تنشآلود «دانیل فرید» مدیر کل سابق وزارت خارجه آمریکا میگویند. فرید چندی پیش به یکی از مقامات وزارت خارجه آلمان گفته بود ساکاشویلی در آگوست 2008 از کنترل خارج شده بوده است. اما گروه تاگلیاوینی هیچ مقام آمریکایی را برای تحقیق ملاقات نکردهاند. و به همین خاطر برخی از اعضای کمیسیون عقیده دارند عدم تحقیقات از مقامهای آمریکایی میتواند به عنوان نقصی بزرگ در گزارش نهایی مطرح شود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
