قواعد فراموش شده

علی ورمزیار
تشریفات بخش مهمی ‌از روابط دیپلماتیک است و در واقع در بطن دیپلماسی جای دارد. اجرای تشریفات کار دیپلمات‌ها را آسان‌تر می‌کند به ملاقات‌ها، مذاکرات، ضیافت‌ها، مسافرت‌ها و دید و بازدیدها جنبه رسمی ‌داده و تعهداتی را ایجاد می‌کند.
درست به همین دلیل است که دانشجویان رشته‌های روابط بین‌الملل؛ دیپلماسی و رشته‌های مرتبط چند واحدی در همین خصوص می‌گذارنند چه بسا بسیاری از دانشجویان در پایان مقطع تحصیلی حتی پایان‌نامه‌های خود را در همین زمینه می‌نویسند.
تشریفات حافظ و مجری مصونیت‌ها و مزایای دیپلمات‌هاست و همه جا با دیپلماسی همراه است مانند نحوه نشست و برخاست، دید و بازدید، شرکت در جشن‌ها و عزاداری‌ها، انعقاد قراردادها، تقدیم استوار نامه‌ها و غیره دخالت دارد تکلیف روشن می‌کند دستور می‌دهد.
با این حال بعضی وقت‌ها اتفاقاتی آنهم در سطح سران کشورها رخ می‌دهد که مغایر رفتارهای تعریف شده آداب و رسوم تشریفات دیپلماتیک است و سیاسی است و موجب شگفتی و مسخره و حتی سرزنش افکار عمومی را پیش می‌آورد.
اظهارات سیلیو برلوسکونی نخست‌وزیر اسبق ایتالیا از جمله این رفتارها بود. به دنبال سفر تاریاها لونن رئیس‌جمهور فنلاند امضای قراردادهایی با سیلیو برلسکونی، وی حرف‌هایی را به خبرنگاران گفت که موجب رنجش رئیس‌جمهور فلاند فراهم آورد.
برلوسکونی مدعی شده بود که برای تحمیل قراردادها به سود ایتالیا با جمله‌های عاشقانه تاریا را فریب داده است. اظهارات برلسکونی خشم مقام‌های فنلاندی را برانگیخت سفیر ایتالیا در فنلاند به وزارت امور خارجه این کشور فرا خوانده شد و مطبوعات هفته‌ها به این موضوع پرداختند.
مشابه همین اتفاق چندی پیش در بزرگترین نشست دیپلماتیک سال 2006 در سن پترزبورگ رخ داد در حالی که رهبران هشت کشور صنعتی جهان پشت میز خود نشسته بودند ناگهان جرج بوش پشت صندلی آنجلا مرکل قرار گرفت و در حالی که رهبران دیگر کشورها به او نگاه می‌کردند چند ثانیه‌ای گردن مرکل را ماساژ داد، در گوش مرکل چیزی گفت و سپس جای خود نشست. این اقدام بوش جنجال‌هایی را برانگیخت.
مرکل هم دست‌هایش را بالا برد و شروع به ادا درآوردن کرد که رسانه‌ها و افکار عمومی هنوز هم در پی بردن به معنی این رخداد مانده‌اند! رسانه‌های آلمانی، این عمل را تقبیح کردند و محافظه‌کاران و لیبرال‌های آمریکا هم از آن انتقاد کردند.
اما این امر به اقدام بوش هم خلاصه نشد و تنها جزیی از روند جدید رفتارهای نا‌آشنای سیاستمداران غربی است.
مارتا وتسون، یکی از فعالان حزب دموکرات اعلام کرد: «می‌توان از فیلم‌های این اقدام بوش برای تربیت صحیح دیگران استفاده کرد به طوری که این فیلم را نمایش داد و گفت رئیس شدید، چنین رفتاری نباید انجام دهید.»
روزنامه سیاتل پست اینتلینجنسر آمریکا حتی در حال بررسی مقررات دیپلماتیک سازمان ملل است تا مشخص کند آیا این اقدام وی نوعی آزار جنسی محسوب می‌شود یا خیر. این روزنامه رفتار جرج بوش را خجالت‌آور و نپذیرفتنی توصیف کرده است.
اولگا وایوز، معاون رئیس سازمان ملی زنان آمریکا می‌گوید: «رئیس‌جمهور با این اقدام خود، اعتبار آمریکا را زیر سوال برد. این رفتار بوش من را شرم‌زده کرد.»
اما خبرنگار اشپیگل موفق نشد در این‌باره مصاحبه‌ای با صدراعظم آلمان داشته باشد چرا که دفتر صدراعظم اعلام کرد: «آنجلا مرکل تمایلی ندارد در این‌باره صحبتی کند چرا که این مساله را مربوط به آمریکا می‌داند نه مربوط به آلمان.»
برخی‌ها تحلیل‌گران اقدام‌های برلسکونی و بوش را نوعی آزارگری جنسی می‌دانند.
رفتارهای غلط بوش که سخنرانی‌هایی پر از غلطهای املایی دارد و با لحن گاو‌چران‌های آمریکایی صحبت می‌کند به همین جا ختم نمی‌شود. مثلا همین چند وقت پیش بود که در سالت اجلاس سران جهان، روی کاغذی نوشت: «آیا سرکار علیه، صلاح می‌دانید بروم دستشویی؟»
او، رایس را در سال 2004 در زمان انتصاب وی به سمت وزیر امور خارجه بوسید و همچنین در حالی که فرهنگ آمریکایی در آغوش گرفتن و دیده‌بوسی مردان را نمی‌پسند،‌ در مراسم‌ فارغ‌التحصیلی نیز سربازی را که او را مرد خطاب کرد، در آغوش کشید.
در نهایت گفتگوی جنجالی «جرج بوش» رئیس‌جمهور آمریکا و «تونی بلر» نخست‌وزیر انگلیس در حاشیه نشست اخیر سران «گروه» در روسیه که به طور ناخواسته از میکروفن پخش و توسط روزنامه‌ ژاپنی «سانکی» منتشر شد موجبات تفرج بسیاری از خوانندگان ژاپنی را فراهم آورد. زمانی که بوش از سلیقه بلر رای انتخاب پیراهنی که برای وی هدیه آورده است تعریف می‌کند بلر به وی می‌گوید که خود آن را مخصوصاً برای بوش انتخاب کرده و بافته است. جالب آنجاست که عدم رعایت تشریفات دیپلماتیک تنها به بوش ختم نمی‌شود.
ولادیمیر پوتین در کرملین با پسر پنج ساله‌ای به احوالپرسی پرداخت و در همین حین، پیراهنش را بالا زد و شکمش را بوسید. او بعدها حرکتش را عملی احساسی و بی‌اختیار خواند و در یک کنفرانس خبری گفت: «این کودک بسیار مستقل، مغرور و جدی به نظز[نظر] می‌رسید. اما کودکان همیشه آسیب‌پذیر هستند. من خواستم مثل یک بچه گربه او را نوازش کنم».
در سیاتل نیز، زمانی که یکی از ناظران بوئینگ، کلاهی را به «هو ژینتائو»، داد، رئیس‌جمهور چین با در آغوش کشیدن کامل وی، به او پاسخ گفت.
با این وجود نباید از عدم رعایت تشریفات دیپلماتیک از سوی صفر مراد نیازاف رئیس‌جمهور همیشگی جمهوری ترکمنستان نیز غافل شد او در میان شگفتی خبرنگاران و دیپلمات‌ها در حالی که پیراهنی آستین کوتاه به تن کرده بود به پیشواز محمود احمدی‌نژاد رفت به مدت 20 دقیقه جلوی دوربین‌های عکاسان و خبرنگاران با رئیس‌جمهوری ایران حرف زد.
پزشک معالج نیازاف دلیل نپوشیدن کت بوسیله رئیس‌جمهور ترکمنستان را بیماری قند او اعلام کرد اگر او واقعا به دلیل بیماری نتوانست به مدت 20 دقیقه کت تن خود کند! به دلیل مسائل انسان‌دوستانه قابل تحمل است.
اما نباید از نظر دور داشت که به هر حال دیپلماسی فنی است که تشریفات جزئی از آن است و همه دیپلمات‌ها باید آن را بیاموزند اکثر قواعد و رسوم تشریفات بین‌المللی بوده و از قبل تعیین شده است. هیچ دولتی نباید به میل خود در آن دخل و تصرف کند دولت‌های انقلابی همیشه با تشریفات مخالفت کرده‌اند، اما به مرور زمان آن را می‌پذیرند.
اما گویا اتفاقاتی که در معاشرت‌های سران بسیاری از کشورها رخ می‌دهد که خارج از قواعد و قوانین تعریف شده سیاسی است.
بسیاری بر این باورند که این امور، تصادفی نبوده و مشاوران سیاسی مرتبا سیاستمدارن را تشویق می‌کنند در صورت لزوم، طرف مقابل را در آغوش بگیرند.
«فرانک لونتز» یک مشاور سیاسی جمهوریخواه ‌می‌گوید که او مشتریانش را همیشه تشویق به در آغوش کشیدن طرف‌هایشان ‌می‌کند.
وی ‌می‌گوید: «من به سیاستمداران ‌می‌گویم که نیاز به روابط فیزیکی بیشتری دارند تا بتوانند تأثیر بیشتری نیز داشته باشند. به نظر من ایجاد سبک فیزیکی در سیاست، کار مثبتی است». او مشاور «رومانو پرودی»، نخست‌وزیر جدید ایتالیا در انتخابات اخیر ایتالیا نیز بوده است.
این ‌که یک مشاور سیاسی آمریکایی، یک ایتالیایی را تشویق به تماس فیزیکی بیشتر کند، کمی‌ عجیب است. آمریکایی‌ها در بیشتر طول تاریخشان، از رابطه فیزیکی با غریبه‌ها خودداری می‌کرد، حال آن که در فرهنگ مدیترانه‌ای، این سنت بسیار قوی‌تر است.
حتی کار به آنجا کشیده است که برخی از سیاستمداران برای جلب توجه و تاثیرگذاری خود بر دیگران کارهای غیرمعمول می‌کنند به عنوان مثال تونی بلر تقریباً دو برابر متوسط هر زن انگلیسی پول صرف خرید لوازم آرایش می‌کند!
سرویس‌های جناب نخست‌وزیر انگلیس گفته‌اند که ی«بلر» در 6 سال گذشته بیشتر از 1800 پوند (3100 دلار) بابت لوازم آرایش و ماساژ صورت و این حرف‌ها پول خرج کرده است! در حالی که، هر زن انگلیسی سال 195 پوند پول اینجور لوازم را می‌دهد.
شاید این‌گونه رفتارها از سوی مسئولان سیاسی در بسیاری از کشورها دلیل بر آن است که باعث ماندگاری آنها می‌شوند اما هزینه بسیار گزافی را برای آنها به دنبال دارد.